Июль – кеҥеж кыдал, сад-пакчалан поснак кугу тӱткышым ойырымо пагыт.
Тиде тылзын тӱҥ паша йыраҥыш вӱдым шавыме, кушкылыш ӱяҥдышым ешарыме, сад-пакчам тӱрлӧ чер да вредитель деч аралыме, лектышым поген налме дене кылдалтын. Но ӱдымӧ жапат эше эртен огыл: июль – йӧр шудым, редисым, шыжым кочкаш моло кушкылым шындаш келшыше жап. Тыште, мутат уке, тылзе календарь полшен кертеш.
Ушештарена: тылзе календарь – курым дене шымлыме опыт, тыге гынат сад-пакча пашам игечым, кушкылын состоянийжым, шке йӧным шотыш налын шукташ утларак келшен толеш. Календарь, мутат уке, чыла гаяк сомылым ончылгоч палемдаш полша, но сад-пакчазылан тудлан гына эҥертыман огыл…
Тылзын фазыже:
катлыше Тылзе: 1-12 июль
у Тылзе: 13-15 июль
кушшо Тылзе: 16-28 июль
тичмаш Тылзе: 29 июль
катлыше Тылзе: 30-31 июль.
Эн сай кече – 22, 23, 28, 29
Келшыше кече – 1, 6, 9, 16, 18, 19, 20, 21, 22, 24, 25, 27
Тыглай кече – 2, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 26, 30, 31
Йӧндымӧ кече – 14, 15, 29
Эн неле кече – 3.
Сай, йӧнан жап:
- кушкылым ӱдаш да шындаш – 22, 23, 28, 29;
- йӧр шудо, редис, моло кушкыл нӧшмым ӱдаш – 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28;
- шӱкшудым кӱраш, кушкылым шуэмдаш – 1, 27, 28, 29;
- йыраҥым пушкыдемдаш, кушкылым ураш, мландым кӱнчаш – 1, 27, 28, 29;
- минеральный ден органический ӱяҥдышым ешараш – 1, 6, 22, 23, 24, 27, 28, 29;
- тӱрлӧ вредитель да чер ваштареш кучедалаш – 1, 9, 22, 23, 24, 25, 27, 28, 29;
- помидорым пасынковатлаш да формироватлаш – 16, 25;
- кияр вондым формироватлаш, кушкын шуйналтше мучашым чывышталын але пӱчкын кораҥдаш – 1, 9, 16, 25;
- саскан пушеҥге ден вондерым пӱчкедаш – 1, 16, 25;
- кушкылым шындаш (июльышто петырыме вожан кушкылым гына шындаш лиеш) – 1, 9, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 27, 28;
- прививкым ышташ – 16;
- вондо ден нӧшмым ямдылаш – 18, 19;
- емыж-саска ден пакчасаскам аралаш погаш – 9;
- икияш пеледышым шындаш – 4, 5, 6, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23;
- кокияш да шукияш пеледышым шындаш – 1, 4, 5, 6, 9, 10, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 27, 28;
- шоганан да вожан пеледышым шындаш – 1, 4, 5, 6, 9, 10, 19, 20, 21, 22, 23, 27, 28.
Чыла паша шотлан толжо манын:
- Игечым шотыш налза. Тылзе календарь почеш кече келшен толшо гынат, йӱран, виян мардежан але чот шокшо игечыште пашам ида ыште.
- Вӱдым чын шавыза. Тидлан эн келшыше жап – эр але кас. Шокшо кечыште вӱдым кушкыл вожыш гына оптыза, лышташыш логалтыме деч шекланыза.
- Кушкылыш ӱяҥдышым утыждене ида ешаре. Йоҥылыш лийме деч инструкцийысе темлымашым шуктыза.
- Кушкылым эскеренак шогыза. Чер ден вредительын авалтымыштым мыняр ондак шекланеда, нуным тунар писын сеҥеда.
- Лектышым жапыштыже поген налза. Утыждене кушшо але лийын шушо пакчасаска ден емыж-саска тамышт ден качествыштым йомдарат.
Июль дене кылдалтше калык пале-влак:
- Эрдене олыкышто нугыдын вочшо лупс кужун ок кошко – кече ояр да шокшо лиеш.
- Июль тӱҥалтыште кӱдырчӧ кӱдырта гын, тылзе кыдалне йӱр кужун йӱреш.
- Кастене кавам волгыдо кына тӱс авалта – лишыл жапыште кукшо да ояр игече шога.
- Шудышырчык чот мура – шокшым вучаш лиеш.
- Эр еда эҥыремышвот коеш – вашке ояра, да шокшо толеш.
- Вараксим ӱлнӧ чоҥештылеш – йӱрлан.
- Кастене пасушто кушшо пеледыш тутлын пушлана – эрдене йӱр толын кертеш.
- Каштан лышташыш вӱд чӱчалтыш лектеш – лишыл кечылаште кугу йӱр толеш.
- Тӱтыра кече лекме деч вара писын шула гын, игече сай лиеш.
- Йӱд каваште шуко-шуко шӱдыр чӱкталтеш – вес кечын сай игече шога.
- Кутко куткышуэш пурымо рожым кумдаҥда – начар игечылан.
- Кеҥеж кыдалне нугыдын пеледше писте шокшо да кукшо арня нерген ойла.
- Кайык шыплана да садерыш шылеш – начар игечылан.
- Кечывалым юж нелемеш – кастене кӱдырчан йӱр лийын кертеш.
- Эрдене нӧлталтше шонанпыл кечываллан йӱрым сӧра, а кастенысе – эрлалан ояр игечым.
Калык кечышот:
7 июль – Иван Купачан кечыже. Пайрем водын йӱд кава шӱдыран гын, поҥго шуко шочеш. Тиде кечын лупс нугыдын возеш, тӱтыра нӧлталтеш – кияр лектышлан.
8 июль – Петр ден Феврониян кечышт. Шудым солаш тӱҥалыт. Сӧсна ден коля шудым кочкыт гын, курго начар лиеш.
10 июль – Самсон кече. Тиде кечын йӱр толеш гын, эше шым арня йӱреш. Кугу йӱр – ночко августлан. Пареҥгат начарын аралалт кертеш.
12 июль – Петро. Ояр игече шокшо кеҥеж ден чапле лектышым сӧра. Йӱр толеш – лектыш кумылым волта. Тиде кечын кӱдырчӧ кӱдырта гын, лектыш сай лиеш, вет тудо пасум тӱрлӧ чер да вредитель деч арала.
14 июль – Косма ден Дамианын кечышт. Тылеч деч вара шӱкшудо чот кушкаш тӱҥалеш.
21 июль – кеҥеж Казанский. Пайрем эрдене тӱтыран гын, шыже леве лиеш.
25 июль – Проклын кечыже. Эрдене вочшо лупс пырчан кушкылым лӧзаҥда.
Тылзын пытартыш кечынже кожыш ончалза: пӱгыльмӧ пушеҥге вуйышто веле коеш гын, чатлама йӱштӧ январьыште гына толеш.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен. Авторын фотожо.
