Россий писатель ушемын йыжыҥъеҥже, «Марий Эл» газетын ончычсо пашаеҥже, «Кугарня» газетын 2003-2004 ийласе тӱҥ редакторжо, а кызыт «Ончыко» сылнымут журналын пашаеҥже Эрнст (Эрик) Алексеевич Петровлан 16 августышто 65 ий темеш. Тиде амал дене пайдаланен, ме тудын дене мӧҥгыштыжӧ вашлийна.
– Изи годым мӧҥгыштӧ ачан газетлашке заметке-шамычым возымыжым ужын, мыят яра жап годым ача-ава деч йыштак пӧрт коклаште вераҥдыме изирак ӱстел коклашке шинчам да ойлымаш-шамычым, почеламутым серем ыле. Тунам нигӧланат шке возымем ончыкташ вашкен омыл. Тидын нерген нигӧ пален огыл. Латкандаш ийым темымеке иже чыла возымем чумырышым да «Сылнымут шыже» семинарыш тольым. Тунам лӱмлӧ поэт-писатель-шамыч мыйын возымем аклышт. Южыжым мокталтышт, а южыжым кузе тӧрлаш кӱлмӧ шотышто ой-каҥашым пуышт. Тидыже мылам шулдырым пӧлеклыме дене иктак лийын. Эше шукырык да сайынрак возаш тӱҥалаш кумылем лекте, – кузе сылнымут аланыш толынат манын йодмемлан Эрик изам тыге вашештыш.
Мый изамын усталык пашажым тӱткын эскерен шогем. Палем, пытартыш жапыште «Ончыко» журналыште СВО-што шке самырык вуйыштым пыштыше патыр-влак нерген патриотизм шӱлышан ятыр очеркым возен. Лишыл жапыште тыгаяк сынан «Пагыт кыша» книгаже савыкталташ ямдылалтеш. Чыла тидым возаш можо тыйым таратен манын йодым. Вашмут тыгай лие:
– Ме, 1950-60 ийлаште шочшо-влак, тыныс пагытыште кушшо тукымлан шотлалтына. Совет Ушем калык тӱҥ шотышто тыныс илыш дене илен. Чыланат шоненыт: ончыкыжымат чыла сай лиеш, нимогай сарым мемнан эл ваштареш тӱҥалаш нигунам нигӧат ок тошт. Но тыге огыл улмаш. Илыш ончыкта: касвел либерал-влак мемнан эл ваштареш шылтыкым кычалын иленыт. 1990-ше ийла мучаште да 2000-ше ийла тӱҥалтыште шочшо рвезе-влак сарыш логалыт манын кӧ шонен?! Но йӧршеш вес семын пӱрен улмаш. Теве гына ял урем мучко чара йолын куржталше рвезе-влак таче кечын сарыште кредалыт. Мемнан Лаждӱр кундемыштат мыняр самырык еҥын ӱмыржӧ тиде сарыште кӱрылтӧ! Кузе нунын нерген очеркым от возо?! Нуно мыланна геройлык, патриотизм, шочмо элым йӧратыме шотышто курым-курымеш пример лийын кодыт. Ме нуным эре порын шарнен илаш тӱҥалына. Самырык тукымымат ушан-шотаным, шке элым йӧратыше кумыланым ончен-куштышаш верч тыршышаш улына. Тиде суап пашаште ме, писатель ден журналист-влакат, шке надырнам пышташ тыршена. Шочмо элна пеҥгыде лийже манын шкенан тӱвыранам, калык йӱланам, шочмо йылмынам, Российын эртыме корныжым перегышаш, шинча сорта семын саклышаш улына. Тиде пашаште эн ончылно писатель-влак лийшаш улыт. Вет ме школ годсекак шарнена: писатель – калык чоным эмлыше еҥ. Садлан кугыжаныш кучем могырым тиде кӱлешан пашалан кугу тӱткыш ойыралтшаш. Шукерте огыл Россий писатель ушемын вуйлатышыжлан Россий президентын полышкалышыже Владимир Мединскийым сайлыме. Тугеже лишыл жапыште писатель-влакын усталык пашаштлан кугурак тӱткышым ойыраш тӱҥалыт манын ӱшаныме шуэш».
Теве тыге шонкала тачысе юбилярна. Тудо Кужеҥер районысо садеран-ломберан Кожласола (Мари-Олма) ялеш саска шумо пагытыште шочын. Колхоз пашаште йӱдшӧ-кечыже тыршыше ача-авана вич йочам ончен-куштеныт. Нунын кокла гыч кумыляннаже журналист да писатель лияш пӱрен улмаш. Амалже – мемнан ачана Алексей Андреевич Петров чолга селькор лийын, 22 ияшак тӱрлӧ газетлашке ял илыш нерген заметке-влакым возкалаш тӱҥалын. Ӱмыржӧ мучко эре возен. Южгунамже эсогыл пошкудо-влак ялысе тиде-тудо ситыдымаш нерген возаш йодын толыт ыле. Мокталтен возаш йодшо-влакат лийыныт. Ачана пеш поро кумылан ыле, сандене чылаштын йодмыштым шукташак тыршен. Калыкыште манмыла, пытартыш вургемжым еҥлан кудаш пуаш ямде чонан лийын. Яра жапыштыже заметке-влак деч посна ачана почеламутым, ойлымаш-шамычымат возаш йӧратен. Чонжо дене тичмаш праван поэт-писатель лияш шонен. Но, мом ыштет, пӱрен огыл улмаш. Садланак, очыни, тудын шонымыжым шукташ Юмо мыланна, вич шочшыжо-влак кокла гыч кумыляннаже, пӱрен да чыла кӱлешыжым ачанан йодмыж почеш тӱрыс пуэн, манаш лиеш. Калыкыште арам огыл ойлат: Юмо чыла ужеш-колеш, чыла шукта, лач изиш вучалташ гына кӱлеш. Журналистика корныш шогалмыланна ме Пӱрымашлан да ачаланна тауштен илена. Вет лач тудын вӱржӧ дене мыланна журналист да сылнымутчо кумыл шыҥен.
Юбилярнан, Эрик Петровын, эртыме илыш корныжо пеш поян. Кугу Лаждӱр кандашияш ден Йӱледӱр кыдалаш школым, варажым академик В.П.Мосолов лӱмеш Нартас ял озанлык техникумым да Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутым тунем пытарен. Агроном специальностьым налмеке, ик жап Медведево районышто агрономлан пашам ыштен. Но чонжо журналистикыш шупшын. Тыге тудо, пӱрымаш сугыньым шуктен, 1982 ийыште Кужеҥер районысо «Ӱжара» («Заря») газет редакцийыш пашаш пурен. Икмыняр жап гыч ӱмыр корно тудым Килемар районысо «Восход» газет редакцийыш намиен. Тудо кундемын моторлыкшым да уста калыкшым шымлен шуктымеке, пӱрымаш йолгорно Эрик изам «Марий коммуна» газетыш конден. Ты пагытлан тыште ик эн самырык пашаеҥ лийын, сандене тӱҥ редактор молодежь илыш тематикым кучыктен пуэн. Ура чонан самырык журналистын чытамсыр чонжо эре мом-гынат уым кычалын, сандене тудо ятыр конкурсышто сеҥышыш лектын. Ме эре тудын дене кугешненна да шкежат тудын деч примерым налаш тыршенна.
1994 ийыште Эрик Алексеевичым Налоговый полиций департаментыш пашаш налыныт. Тушто майор званий марте кушкын. Отставкыш лекмекыже, 2003 ийыште «Кугарня» газетын тӱҥ редакторжылан шогалтеныт. А 2004 ий кеҥежым Эрик иза Чукотский автономный округысо Билибино олашке ешыж дене каен. «Золотая Чукотка» газет редакцийыште пашам ышташ тӱҥалын. Наташа пелашыже Билибинысе атомный станцийым оролышо внутренний войскан воинский частьыштыже служитлен. Секретный частьын начальникше лийын. Нуно йӱдвелне латкум ий иленыт, 2017 ий мучаште иже Марий Элыш пӧртылыныт.
Мӱндыр кундемыште илымыж годымат сылнымут кумылан изана шке йӧратыме пашаж деч торлен огыл. Кажне гана яра жапым мумыж годым чон йодмыж почеш эреак возкален. Тыге «На земле Билибинской – за Полярным кругом», «Спешите делать добро», «Горсть родной земли», «Чукотский мотив», «У каждого свой крест», «Медовая зима», «Верхом на свинье» книгаже-влак ош тӱням ужыныт. Нунын кокла гыч южыжо Санкт-Петербургышто, Москваште, эсогыл Канадысе Торонто олаште савыкталтыныт. Тыгутлаштак шым книгаже марла лектын. Тиде – «Мӱндыр кечын ӱжараже», «Шошын эр пӧлекше», «Олма вӱдет – шыма вӱдет», «Шочмо кундемын семже», «Весела Васёк», «Туштан алфавит», «Эрлат теҥгече лиеш». Ятыр сылнымут пашаже «Ончыко», «Литера» журналлаште савыкталтын. Мут толмашеш, лишыл кечылаште юбилейже вашеш ойлымаш, мыскара да патриотический очерк-влакым иктеш чумырымо «Пагыт кыша» лӱман у книгаже ош тӱням ужшаш.
Шочмо кундемыш пӧртылмекше, Эрик Петровлан пенсионер улам манын, ракатланен веле илышаш! Но уке! Ура чонжо адакат калык коклашке шупшеш. Ачан вӱржӧ дене куснышо журналист кумыл угыч редакцийыш ӱжеш. Тыге тудо «Ончыко» журнал редакцийыште пашам ышташ тӱҥалеш.
Мутланен шинчыме годым шижым: Эрик иза марий калыкнан да сылнымутын ончыкылык пӱрымашыж нерген чон йӱлен шонкала: «Иктаж витле ий ончыч марий поэзийыш, прозыш самырык еҥ-влак толынак шогат ыле. Кажне ийын, манаш лиеш, сылнымут аланыште у лӱм-влак чӱкталтыныт. А пытартыш жапыште самырык автор-влак сылнымутыш пеш шагалын толыт. Школлаштат марий йылмым кажне вережак шочмо йылме семын огыт туныкто. Самырык тукымжат шочмо йылмыж деке ала-молан пешыжак шӱман огыл. Но вуйым сакыман огыл. Марий ӱдыр-рвезе-влак дене чӱчкыдынрак вашлиймашым эртарыман. Ача-ава-влак денат, школласе туныктышо-влак денат кӱлынак кутырыман. Тек марий йоча-шамыч дене марла мутланаш тыршат. Адакшым самырык тукымлан келшен толшо марла книга-шамычымат мыланна, писатель-шамычлан, шукырак да оҥайракын возыман. Книгам йӧраташ туныктыман. Тунам гына нуно шке шочмо йылмыштым, тӱвыраштым, марий йӱлам пагалаш да марий улмыштым утыр шижаш тӱҥалыт. Лач тыге гына мемнан марий калыкна тиде ош тӱняште эше ятыр курымым илаш тӱҥалеш. Тидланже мыланна, журналист ден писатель-влаклан, марий калыкым арален кодымашке чумыр вийнам да мастарлыкым пыштен тыршыман».
Александр Петров.
Еш альбом гыч налме фото.
