Тӱрлӧ калык-влак кокласе II патриотический молодёжь слётым пайремлын почмо годым Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцев тыге палемден каласыш.
19-21 авгуcтышто республикнан тӱрлӧ кундемлаштыже илыше чолга ӱдыр-рвезе-влакым иквереш чумырышо мероприятийым Российысе калык-влакын ассамблейыштын Марий Элысе пӧлкаже – слётым эртараш грантым лач тудо сеҥен налын – кундемыштына кокымшо гана эртарен. Пӧлкам вуйлатыше, Марий Эл Кугыжаныш Погын председательын икымше алмаштышыже Лариса Яковлеван палемдымыж почеш, ты гана слётым почмашке 19 калыкын еҥже-влак – 200 наре самырык еҥ – погыненыт.
– Калык-влакын келшымашышт – слётын темыже гына огыл, тиде тудын – тӱҥжӧ. Тышке те, тӱрлӧ калыкнан чолга, йӱлышӧ шӱм-чонан молодёжьшо, патриотизм дене кылдалтше йодышым каҥашаш да тукым-влак коклаште пеҥгыде ушемым чоҥаш чумыргенда. Лач те элнан эрласе кечыжын вий-куатше улыда, да лач тыланда ончыкыжым калык-влак кокласе келшымаш вашкылым умбакыже шуйышаш да тудым элнан регионжо-влак коклаште вияҥдышаш, шочмо мландым йӧратыме дене кылдалтше идеологийнам арален толшаш улыда, – манын регионым вуйлатыше Юрий Зайцев да ӱдыр-рвезе-влаклан сеҥымашыш шуаш да у йолташ-влак дене пеҥгыде вашкылым ышташ тыланен.
Слётыш погынышо-влаклан Марий Элын Кугыжаныш Погынжын председательже Михаил Васютинын ойжо тыгай лийын:
– Президентна Владимир Владимирович Путинын увертарыме Российысе калык-влакын икоян улмо идалыкыштыже тыгай вашлиймашын кӱлешлыкшым Юрий Виктрович семынак мыят палемдем. Россий шке калыкше-влак дене поян, ме чыланат кугу да виян элын гражданинже улына.
Слётым Российысе калык-влакын ассамблейышт эртара. Тиде мер-кугыжаныш организацийын Марий Элысе пӧлкаже – авторитетан организаций-влак кокла гыч иктыже, таче тудын активыштыже – шӱдӧ утла еҥ. Тыштак молодёжь «шулдырым» ыштыме. Мый тыланда, ӱдыр-рвезе-влак, тушко ушнаш темлем. Тиде усталыкым, чолгалыкым да обществылан кӱлешан пашам ышташ сай йӧн. Тидымат каласыман, таче молодёжь парламентна закон-влакым приниматлымаште чолгалыкым ончыкта. Самырык парламентарий-влак кӱчык жапыште патриотический воспитаний нерген законым ямдыленыт да палдареныт, тудым Марий Элын Кугыжаныш Погынжо сайлан шотлен да приниматлен. Ме ончыкыжымат тыгак ик ой дене илышаш улына. Ик тукым гыч весыш куснышо тӱрлӧ калык-влак кокласе пеҥгыде вашкыл – кугу элнан, кугыжанышнан негызше.
Темлымаш: тӱрлӧ регионла гыч чумыраш
Тенийысе слётын почётан эше ик унаже – «Российысе калык-влакын ассамблейышт» общероссийский мер-кугыжаныш организацийын генеральный директоржо Артур Латыпов. Тудо Марий Элыш икымше гана толын. Эн ончычак тудо регионым вуйлатыше Юрий Зайцев, Марий Элын Кугыжаныш Погынжын председательже Михаил Васютин да тудын икымше алмаштышыже, Российысе калык-влакын ассамблейыштын регионысо пӧлкажым вуйлатыше Лариса Яковлева дене вашлийын. Юрий Зайцев палемден: «Ассамблей дене вашкыл мыланна моткоч кӱлешан. Республикыштына шуко национальностян еҥ да конфессий-влак улыт. Тӱрлӧ калыкын рвезе-ӱдыржӧ-шамычым ушен шогышо, патриотизм шӱлышан слётын кӱлешлыкше кугу – тудым эртараш эре ямде улына».
Артур Латыпов ты кечынак тудо «Отечествын Геройжо-влак» рӱдерыште Российысе калык-влакын ассамблейыштын Марий Элысе пӧлкажын еҥже-влак дене вашлийын. «Мый тиде вашлиймаште тӱрлӧ калыкын йӱлышӧ шинчан шочшыжо-влакым ужым. Нуно пырля да ик ой дене икмыняр ий пашам ыштат да умбакыже тыршаш ямде улыт. Марий Элысе лагерьыште Юл кундем федеральный округысо регионла гыч тӱрлӧ национальностян йоча-влакын специализированный сменыштым почаш темлымаш уло. Ты пашаш уло кумылын ушнена да полшена», – каласен тудо регионым вуйлатыше дене паша вашлиймаш годым.
А слётын участникше-влак дене вашлиймаш годым Артур Латыпов манын: «Мемнан историйна икте. Сандене ик ой дене келшен илаш манын, чылан тыршышаш улына».
Вуйлатыше-влаклан йодыш
Слётым пайремлын почмо деч вара почётан уна-влак дене «Калык-влакын келшымашыштышт – Российын икоян улмыжо» иктӧр вашмутланымаш» лийын. Тудым модератор Лариса Яковлева моштен эртарен: кугыжаныш службын еҥже-влак деч кӱчык вашмутым пуаш йодын. А йодыш-шамыч оҥай лийыныт. Мутлан, «Те икмыняр кундемыште пашам ыштенда, а кызыт – Марий Элыште. Марий Элыш толмо годым мом шижыда?» йодышлан Юрий Викторович вашештыш: «Мӧҥгышкем толам». Тиде кӱчык «Йодыш-вашмут» йӧнлан кӧра республикнам вуйлатыше нерген мыят шуко уым пален нальым. Мутлан, регионым вуйлатыше эрдене зарядке деч вара кофем подылеш, мурым мураш кумылан, кином ончаш йӧрата, а эше калык верч тырша, а кунам ала-мо шотышто каласыме мутшым огеш шукто – чонжылан моткоч неле.
Михаил Васютинлан пуымо йодыш-шамычат тудын илышыжым, шонымашыжым мыняр-гынат почын пуат. Тудо эрдене пучымышым кочкаш йӧрата, кундемнан ерже-шамыч келшат, шочмо йылмыже курыкмарий, но шона рушла. «Исполнительный кучем органыште ятыр ий тыршеда. Шке пашалан могай акым пуэда, чон мо шотышто коршта, а можо ырыкта?» йодышлан Михаил Зиновьевич вашештыш: «Шке пашалан акым пуаш ок лий. Чон коршта теве молан: изирак ялла пытат. Но куанем: мыйын шочмо селам кугемеш, вияҥеш».
Российысе калык-влакын ассамблейыштым вуйлатыше Артур Латыповат –моткоч чолга да оҥай илыш корнан айдеме. Пошкырт кундемыште шочшо эргын профессионал корныжо школышто туныктымо паша (директор марте кушкын) гыч тӱҥалын. Тудын мутшо почеш, лач тиде пагыт тудым калыкым умылаш туныктен.
2019 ийыште Артур Латыповлан Хант-Мансий автономный округ – Югран Тӱвыра департаментшым вуйлаташ ӱшаненыт. Шке жапыште предприниматель лийын, «Руш географий обществе» всероссийский мер организацийын Регионысо вияҥмаш департаментшым вуйлатен. 2026 ий гыч – «Российысе калык-влакын ассамблейышт» мер-кугыжаныш организацийлан вуйын шога.
Ассамблейын регионысо пӧлкажын еҥже-влак дене вашлиймаш годым самырык тукымлан воспитанийым пуымо паша дене кылдалтше йодышым тарватен да палемден: «Российысе калык-влакын ассамблейышт калык-влак кокласе вашкылын архитекторжо лийшаш, поснак йоча-влак дене пашаште». Тудын мутшо почеш, кызытсе тукымлан сай качестван увер кумдык (контент) моткоч кӱлеш. Интернет дене пайдаланаш йоча-влакым чараш лиеш, но тудын олмеш лач нунылан кӱлешаным темлыман, сай примерым ончыктыман.
Слётыш погынышо ӱдыр-рвезе-влаклан «Сеҥымашыш шумо корно» мероприятийыште Артур Латыпов шке илышыж – йоча жап гыч тӱҥалын таче марте – нерген моткоч оҥайын, чон почын каласкален, ӱдыр-рвезе-влакын йодышыштлан кумылын вашештен. Мый колыштым да шканем тыгай иктешлымашым ыштышым: талантан, а эн тӱҥжӧ – пашам йӧратыше, усталык шӱлышан личность. Тыгай айдемым колышташ оҥай веле огыл, пайдале, шонем да тыгай вашлиймаш-шамыч участник-влакланат лектышан лийыныт манын шонем.
«Российын тистыже йымалне»
Слётын икымше кечыже Йошкар-Олан рӱдыштыжӧ, Калык-влакын келшымаш пӧртыштышт ончылно, «Келшымаш йыр куштымаш» дене мучашлалте гын, кокымшо кечын Йошкар-Оласе 32-шо №-ан школышто Калык модыш фестиваль, Россий Федерацийысе калык-влакын историйышт да тӱвырашт дене кылдалтше уш-акыл модмаш вученыт. Чылажат Российысе калык-влакын ассамблейыштын регионысо пӧлкажын чолга еҥже, Марий Эл Кугыжаныш Погынын депутатше да тунемме верын директоржо Наталья Пушкинан вуйлатымыж почеш эртен. Тиде слётым эртарымаште тудын надыржым поснак палемдыман да тауштен каласыман, шонем.
Умбакыже участник-влак Чарла кремльыш, Российын кугыжаныш тистыжлан пӧлеклалтше «Икоян улмо тисте йымалне» фестивальыш, рӱдола мучко пырля ошкылыныт. Тушто нуно да уна-влак погынышо-шамычым усталыкышт дене куандареныт. Кокымшо кечым этнодискотеке мучашлен.
Слётын пытартыш кечынже ӱдыр-рвезе-влаклан Йошкар-Ола мучко экскурсий лийын.
Г.Кожевникова
Денис Речкинын фотожо
