… Автобус вашка шочмо ялыш,
Изин-кугун чон вургыжеш.
А эртыше ныжылге жапым
Ӧндал шупшалалме шуэш…
Тимофей Петуховын «Курымашлык вальс» мурыжо дене 7 августышто Чарла Кремльыште «Какшан сер ӱмбалне» авторский муро да поэзий IV фестиваль почылтын. Марий бард-влакын гимнжым «Кас сем» группо дене пырля пайремыш погынышо-влакат кумылын муреныт.
Фестивальыш республикнан икмыняр районжо, тыгак Татарстан да Пошкырт кундемла гыч тӱрлӧ ийготан 25 участник ушнен. Нунын радамыште кумдан палыме бард, тӱҥалше автор, тӱрлӧ семӱзгарым шоктышо-влак лийыныт. Участник-влак шочмо кундемнам моктымо, пӱрымашлан тауштымо, илыш, чоншижмаш да моло нерген мурым аклаш луктыныт.
Гитарист Александр Леонтьев (Параньга район) «Шыма ончалтышетын тулжо» мурыж гоч чоншижмашыжым йӧратыме еҥжылан пӧлеклен. А теве Александр Коновалов (Шернур кундем) дене пырля муралтымышт йолташын эҥертыш улмыжо шижалтын. Сашан «Пурен шогальым пӧртышкет» мурым гитар почеш лыжган йоҥгалтарымыже кумылым нӧлтен. Рвезын музыкым шижын моштымыжо да семӱзгарым мастарын шоктымыжо чылаштлан келшен.
Волжский муниципал округ Карамас кундем гыч Анатолий Ильинын шке ыштыме шиялтыш дене марий семым шокталтымыже у сыным пуртен. Ты участникынак вес мурыжо да «Келшымаш» дуэтын (Анжела Фирсова ден Светлана Тихонова) «Салам, шоляш» мурыжо шочмо элна верч пеҥгыдын шогышо марий салтакна-влаклан пӧлеклалтын. Чынжымак, тыгай муро кызытсе саманлан моткоч келшен толеш. Параньга район гыч Иван Ороспаев спецоперацийыште вуйжым пыштыше Игорь Гориновын возымо мурыжым гармонь почеш шергылтарен, а Игорьын Диана Морозова шӱжарже гитар почеш муралтен. Самырык-влакат кугу сценыште шкеныштым моткоч ӱшанлын кученыт.
Татарстан Республик гыч София Фадееван яндар да виян йӱкшӧ шукыштым ӧрыктарен. Тудо татарла мурен. Палемдыман, София 2023 ийыште «Голос. Дети» шоун 10-шо сезоныштыжо выступатлен, а 2024 ийыште тыгаяк конкурсышто Узбекистаныште финалыш лектын. Россий да тӱнямбал конкурс-влакын лауреатше 5 ияшыж годсекак мура.
Коми-Пермяк кундем гыч Евгений Климовын гитарым шокташ тӱҥалмекыжак Юрий Шатуновын «Детство» мурыжын семжым чылан палышна. Тудо тиде мурым коми йылме дене, а ме, пайремыш мийыше-влак, рушла муренна.
Марий книга фестивальын участникше – Пошкырт кундем «Китап» книга издательстве вуйлатышын алмаштышыже Фанзиль Адельбаев – башкирла муралтыде ыш чыте.
Сценыш дуэт, ансамбль денат лектыныт. «Келшымаш» ансамбльым чумырымо историйже ӧрыктарыш: Марий кундемнан ныл районжо (Шернур, Кужэҥер, У Торъял да Параньга) гыч мураш йӧратыше-влак: Людмила Градова, Майя Ахметянова, Нина Щербакова да Светлана Тихонова – да чон йодмо сомылыштым шуктат.
Шернур муниципал округ Кукнур кундемын чолга эргыже, 9-ше классым тунемын пытарыше Кирилл Новосёловын гармонь почеш шерге ялжым моктен, «Пӱнчерем» мурыжым ончаш погынышо-влакат шокшын вашлийыныт. Мутым шкежак сера, семымат шижеш. Жюри «Автор-исполнитель» номинацийыште тудым икымше вер дене палемден.
– Чоныштем кугу куан да кугешнымаш ташлен. Тиде – ӱмырешлан шарнаш кодшо пиалан шижмаш! Уло йӱкын муралтен, пӱтынь тӱнялан марий мурын ямле семжым колтынем ыле. Фестивальын ÿмыржö кужу лийже! – куанжым пайлыш Кирилл Новосёлов.
Гран-прим самырык музыкант Александр Коновалов налын. Тӱҥ пӧлекым, гитарым, ты фестивальлан тӱҥалтышым пыштыше, а кызыт Марий книга савыктыш пӧрт вуйлатыше, Марий Эл Кугыжаныш Погынын депутатше Эдуард Иманаев кучыктен.
– «Пурен шогальым пӧртышкет» мурым икмыняр ий ончыч возенам. Тудым икымше гана фестивальыште муренам, – палемден Гран-прим сеҥен налше Александр Коновалов. – Гитарым 16 ияшем годым шокташ тунемынам да кажне кечын гаяк тудым кидыш налам. Семӱзгар почеш йоҥгалтарыме ятыр мурем уло, но кумда сценыште пешыжак ом муро.
Пайрем итальян муро дене мучашлалте. Тудым фестивальын унаже итальянец Карло Визинтини мурен.
– «Какшан сер ӱмбалне» фестивальын шонымашыже: самырык-влак коклаште авторский мурым мурышо да семӱзгарым шоктышо-влакым кумылаҥдаш, тӱрлӧ кундемысе мурызо-влаклан икте-весе дене кылым ышташ… Тӱҥалме пашан шке саскаже уло: у «шӱдыр-влак» чӱкталтыт, талантан авторын лӱмжӧ калыкышке лектеш, кундемнам чапландарен, марий тӱвыра илышнам пойдара. Усталык корнышт чылан волгыдо лийже, – каласен Эдуард Аркадьевич.
Фестивальын организаторжо – Марий калык конгресс, «Марий Эл» увер агентстве, «Кугарня» газет редакций.
ВИЯШ ОЙ:
Ирина СТЕПАНОВА, «Кугарня» газетын тӱҥ редакторжо:
Редакцийна ты фестивальым икымше гана 2018 ийыште, Какшан эҥер серысе чапле полатыш пашам ышташ куснымеке, эртарен. Кокымшо гана тудо конкурс сынан лийын. Тӱҥ пӧлекым, гитарым мурызо Валерий Петров сеҥен налын, а кумшо фестивальыште самырык музыкант Дмитрий Афанасьевлан логалын.
Тений муро да поэзий фестиваль семын эртен. Молан? Мероприятий Марий Книга фестиваль жапыште калыкым чумырен, садлан сценыште мурышо, семӱзгарым шоктышо-влак деч посна поэзийым йоҥгалтарышат лийын.
Алевтина БАЙКОВА
Авторын фотожо
