Российыште илыше кажне калык акрет годсек кеҥеж тӱҥалтыште ага пашам мучашлыме пайремым эртара.
Татар ден башкир-влак – Сабантуйым, удмурт – Гырон Быдтоным, коми – Луд пайремым, бурят – Сурхарбаным, а марий-шамыч – Пеледыш пайремым. Тений тудо Россий калык-влакын икоян улмо идалыклан пӧлеклалтын.
Пеледыш пайрем – калыкнан ик эн йӧратыме да вучымо пайремже. Икымше гана тудо 1920 ийыште Шернурышто эртен. 2022 ийыште Марий Эл вуйлатыше Юрий Зайцевын темлымыж почеш Кугыжаныш Погынын пунчалже дене Пеледыш пайрем кугыжаныш (официал) статусым налын.
Ынде ятыр ий ты пайрем элыштына илыше пÿтынь марий калыкым иктеш лач Йошкар-Олаштына чумыра да моло национальностян еҥ-шамычланат пырля кумылым нӧлташ йöным ышта. Тений 10 регион гыч толыныт: Моско, Санкт-Петербург, Тюмень олала, Башкортостан, Татарстан, Удмуртий, Чуваший, Угарман, Виче, Урал кундемла гыч. Ошыгечынже Чарла кремльыште нунылан лӱмын вашлийме «Марий кас» эртаралтын.
Йӱран игечат пайремлан чаракым ыштен кертын огыл. Делегаций-влак В.И.Ленин лӱмеш площадьыш погынен, олан рӱдӧ уремже дене таҥтошкылын пайрем верыш – Марий паркыш – эртеныт. Тушто нуным кинде-шинчал, шоҥешталтше пура корка, муро сий дене вашлийыныт.
Ынде кокымшо ий пайремна Марий паркыште эрта. Йошкар-Ола мэрийын тыршымыж дене тений тушто ятыр вашталтыш лийын: кугу сценым нӧлтеныт, республикысе 16 муниципал кундемлан ойырымо стендла воктене тӱзатен шындыме кумдык-влак ешаралтыныт. Программыш пуртымо «Марий кудо» фестивальын участникше-влаклан вераҥаш моткоч йӧнан лийын. Тыштак «Кидмастар-влакын ярмиҥгашт» пашам ыштен. Изи Какшан эҥер воктенысе «Тазалык аллейыште» пайрем чесым темлыше-влак вераҥыныт. Тушто эсогыл шке коҥгашт дене толшо-влак мелнам кӱэштын ужаленыт.
Гармонист-влакын конкурсышт, паркын ик лукысо сценыштыже республикысе да марий-влакын тӱшкан илыме кундемлаж гыч толшо фольклор коллектив, артист-влак шке усталыкышт дене куандареныт. А теве кугу сценыште профессионал коллектив ден артист-влак кумылым нӧлтеныт. Икманаш, уло парк пайрем кумыл дене гӱжлен. М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын артистше-шамыч И.С.Ключников-Палантайын шочмыжлан 140 ий теммым шарнымашлан пӧлеклалтше «Палантай» постановко гыч «Йывырте» мурыжым да эше икмыняр произведенийжым тӱшкан, йӧршеш у семын йоҥгалтареныт.
Пайремым торжественно почмо годым погынышо-влакым регион вуйлатыше Юрий Зайцев саламлен. Шкежат марий тӱран тувырым чийымыже, марий онаеҥ-влак дене сай йолташла кидым кучен саламлалтмыже, марла пелештен колтымыжо дене поснак кумылым налын. Тудын дене пырля толшо тӱрлӧ министерстве ден ведомство вуйлатыше-шамычынат марий тувырым чийымышт поснак куандарен.
– Пеледыш пайремлан кугыжаныш статусым пуымына дене пеш чын ыштенна, вет тудо республикыште илыше тӱрлӧ калыкым уша. Тыште марий дене пырля татар, чуваш да молат улыт. Ме чылан пырля шуко калык илыман кугыжанышнам вияҥдена. Таклан огыл Россий президент Владимир Путин 2026 ийым Россий калык-влакын икоян улмо идалык семын увертарен. Элнан вийже – пырля улмаштына, ме ваш келшен илена, сандене нигӧ мемнам сеҥен огеш керт. Сеҥымашат мемнан лиеш! Пайрем дене! – каласен Юрий Викторович. Вара тудо кундемнан куатшым пеҥгыдемдаш полшышо ойыртемалтше еҥ-влаклан наградым кучыктен. Нунын коклаште «Марий Эл» увер агентствын фотокорреспондентше Иван Речкин лийын. Тудо «За заслуги перед Марий Эл» II степенян орденжым сулен.
Михаил Скобелевын фотожо
