ЕШ ДА ИКШЫВЕ

… А чонышт кызытат школ верч йӱла

Шернур район Шӱдымарий ялыште илыше да ӱмырышт мучко верысе школышто туныктышылан ыштыше вате-марий Софья Федотовна ден Анатолий Витальевич Рыбаковмытым шке кундемыштышт веле огыл, республикыштат  уста педагог семын шукын палат. Анатолий Витальевич верысе школышто кужу жап директор лийын да вуйлатыше семынат кугу пагалымашым сулен. Санденак нунын нерген тӱрлӧ газет ден журналыште ик гана веле огыл возеныт. «Марий Элыштат» ты еш, школышто кузе пашам ыштымышт, могай кӱкшытыш шумышт, моло нерген каласкалыме. А кызыт вате-марий коктынат сулен налме канышыште улыт. Тугеже таче нуно кузе илат, мом ыштат, яра жапыштым кузе эртарат? Тидын нергенак тендам, лудшына-влак, палдарена.

 

Софья Федотовна, Анатолий Витальевич, те ынде икмыняр ий школышто пашам огыда ыште. Пиалеш, эргыда тендан корныдам тошка.  А такшым икшывыда-влак туныктышо еш тукымым шуйышт манын, изишт годым шоненда але тыге лектын?

– Тыгай нерген изишт годым шонен огынал. Адакшым кугурак Аля ӱдырнан тыгай кумылжо лийын огыл, сандене вес специальность дене шинчымашым налын. Кызыт ешыж дене пошкудо Изи Памаш ялыште ила. А Николай эргына, чынак, мемнан семынак  верысе Шӱдымарий школышто туныктышылан ышта. Тыгак ешартыш шинчымашым пуышо Шернур капкультур да спорт рӱдерыште тренерлан тырша. Тудо школышто тунеммыж годым спорт таҥасымашлашке ушнаш тӱҥале да тунам Оршанке педучилищыш тунемаш каяш темлышна. Тудо келшыш. Тыге школ деч вара тушто  физкультурный отделенийым пытарыш да тӱҥалтыште шкенан районак Лоскутово школышто пашам ыштыш. Умбакыже армийыш кайыш. Пӧртылмекше, верысе школышто физкультурым туныкташ тӱҥале. Тиде жапыште Н.К.Крупская лӱмеш марий кугыжаныш пединститутын спортфакшым заочно пытарыш.

Эргынан пелашыжат – туныктышо. Лада – пошкудо ял гыч да ты школыштак тунемын. Ме пелашем дене тудым туныктенна. Эсогыл эргынат туныктышыжо лийын. Вузым пытарымекше, шочмо школышкыжак туныкташ толын. Николай дене идалык наре келшымеке, ешым чумыреныт. Кызыт кум шочшан ача-ава улыт.

– Тӱҥалтыште те коктын, вара кумытын, а пытартыш жапыште нылытын ик вере пашам ыштенда. Очыни, ик школыштак чылан пырля тыршаш сай лийын, вет тыге те эрге-шешкыдан пашам кузе шуктымыштым ужында да кӱлмӧ годым полшен, келшен толшо ой-каҥашым пуэн кертында?

С.Ф.: – Туге. Меат полшаш тыршенна, шкештат коклан ой-каҥашым йодыныт. Мом шылташ, кызыт йоча-шамыч денат, тунемше-шамычын ача-авашт денат пашам ышташ пеш куштылгыжак огыл. Сандене утларакше нунын дене кылым кузе ышташ кӱлмӧ шотышто ой-каҥаш дене полшаш тыршыме.

А.В.: – Мый гын кугуракым пагалаш, палышырак еҥ деч йодаш кӱлеш манын ойленам.

С.Ф.: – Пелашем шкежат ончыч спортсмен лийын да эргыналан спорт шотышто ой-каҥаш денат, тыглаят полшаш тыршен. Кызытат полша. Мутлан, тунемше-шамычым ече, куржталмаш дене районысо таҥасымашлашке наҥгаяш кӱлеш гын, эргына веле огыл, тудат машина дене нуным намиен конда. Южгунамже йоча-шамыч шукынрак лийыт гын, ача-аваштымат ты шотышто полшаш йодыт. Вет школын автобусшо уке.

Пелашемланат мый кертмем семын полшаш тыршенам. Арам огыл южышт, кӧ директорын, вуйлатышын пашаже могай улмым паленыт гын, мылам ойленыт: «Мариет директор гын, шӱмет пеш пеҥгыде лийшаш. Вет вуйлатыме паша пеш неле». Тиде тыгак. Тудын дене пырля, тудын верч мо шотышто гына тургыжланаш логалын огыл?!

– Туныктымыда годым Те, Софья Федотовна, икмыняр книгам савыктен луктында. А кызыт яра жапда шуко. Тугеже тыгай пашам шуяш кумылда уке?

С.Ф.: – Чынак, эше 2006 ийыштак кокымшо классыште ИКН урок-влакым эртараш «Шочмо марий калыкем» методический пособийым луктынам.

2017 ийыште Дина Рычкова да Виталий Попов дене пырля ялнан палыме еҥже-влак нерген «Шӱдымарийын шӱдыржӧ-влак» книгам савыктенна. Ялын историйжым тӱҥ шотышто Виталий Викторович возен. А мый тунемше, туныктышо, спортсмен, военный, мурызо, артист-влак нерген материалым поген чумыренам. Нине еҥ-влак нерген возымым газетла гыч пӱчкеден луктынам да вараже кучылтынам.

Эше сар нерген шарнымашан «Вместе были детство и война» книгам Марисола школ гыч туныктышо-влак Зинаида Васильевна Ермакова ден Светлана Мартыновна Максимова пырля луктыныт. Шӱдымарий кундем гыч еҥ-влак нерген ужашым тушко мый возен пуэнам да соавтор семын улам. Тыгай пашам тыгак Ольга Николаевна Агаева шуктен. Тиде 2018 ийыште лийын.

Анатолий Витальевичат статья-влакым серен. Тудо гын тӱҥ шотышто школын илышыже да сеҥымашыже-влак нерген райгазетыш возен.

Кызыт тыгай сынан пашам шуйышаш нерген але марте шоненат огынал.

– Шукерте огыл марте Те, Анатолий Витальевич, Марисола ял шотан илемын депутат-влак погынымашын председательже, районысо погынымашын депутатше лийында. А кызыт тиде паша гыч молан кораҥында? Нойымыла чучын?

А.В.: – Пытартыш созыв годымат ты пашам умбакыже шукташ чот темлышт, уэш тушко ӱжыч гынат, шымак код. Тек ынде весе-влак ыштат.

– Тугеже яра жапда когыньданат эшеат шукырак лийын. Тудым кузе эртареда? Мом ышташ йӧратеда?

А.В. – Мый кеҥежым, шыжым чодырашке кошташ, поҥгым погаш йӧратем. Шкенан районысо «Сокол» футбол командын модмыжым ончаш Шернурыш миен толедем. Йӧн лийме годым нунын дене пырля автобус дене Йошкар-Олашкат каем. Пелашем дене коктын Шернурыш, олашке концертым, спектакльым ончаш коштына. А такшым шке озанлык коклаштат паша сита, вет ме вольыкым, лудым, чывым, комбым шагал огыл ашнена.

С.Ф.: – Южгунам эрге-шешке уныка-шамычым конден кодат, да нуным ончена. Кеҥежым гын эре гаяк пакчаште шогылтына. Ме пареҥгым шукак, 20 сотык наре,  шындена. Пеледышым ончен кушташ йӧратем, да нунат тӱрлӧ улыт.

А.В.: – Пакчаштат, кудывечыштат – чыла вере пеледыш. Пеледалтмышт годым моткоч моторын койыт. Еҥ-влак мемнан деке толыт да, нуным ужын, чот ӧрыт.

– Те, Софья Федотовна, эше когыльым ышташ, мелнам кӱэшташ  йӧратеда. Ты шотышто пеш уста озавате улыда.

С.Ф.: – Когыльым, мелнам кӱэштдеже омат чыте. Теве тачат руашым луген шындынем.

А эше мый тӱрлаш йӧратем. Ончылшовычым, сӱан носовикым шагал огыл тӱрленам. Ончыкыжым ырес дене тувырым тӱрлаш тӱҥалаш гын, сай ыле, шонем.

– А школ илыш, паша, йоча-шамыч деч посна йокрокын огеш чуч?

С.Ф.: – Сулен налме канышыш коктын ныл ий наре ончыч лектынна. Но икмыняр жап гыч когыньнамат угыч пашашке ӱжыныт: мыйым – тӱҥалтыш класс туныктышыланак, пелашемым – школ директорланак. Сандене школыш пашаш коштмым чарнымыналан кум ий наре веле лиеш. Адакшым кызыт  коктынат Ветеран-влак советыште улына. Мый эше ӱдырамаш-шамычын «Селяночка» клубышкышт коштам. Тиде амал дене кызыт йокрокланаш жап пешыже уке. А тӱҥалтыште иктаж пел ий наре чонлан моткоч йӧсын чучын. Пашашке лекдыме икымше ийын 1 сентябрьыште эсогыл шортынам! Тунемше-шамычын саламлымышт годым нунын дене ласкан мутланен кертын омыл – тунар кумылем тодылтын!

А.В.: – Мыят ындыже тунемынам ала-мо. А ончыч йокрокынак чучын, да кажне арнян ик-кок гана школыш миен толам, туныктышо, йоча-шамыч дене мутланем ыле. Такшым кызытат шуэн огыл пурен лектам. Чон ок чыте.

– Софья Федотовна, Анатолий Витальевич, те коктынат моткочак тыматле, тунамак кумылзак, весела койыш-шоктышан, поро кумылан, унам вашлийын да ончен, кеч-кӧ дене ик ойыш шуын моштышо ушан-шотан вате-марий улыда. Санденак еҥ-влак тендам пиалан ешлан шотлат. Арам огыл те «За любовь и верность» медаль денат палемдалтында. А такшым еш пиалан лийже манын, тендан шонымаште, вате ден марийлан мом ыштыман? Шкем кузе кучыман?

А.В.: – Ваш-ваш умылаш, икте-весылан полшаш кӱлеш.

С.Ф.: – Ешыште вате-марий коклаште южгунам умылыдымашат, шомакат лектеш. Но тыгай годым, икте весыжым сеҥаш тӧчен, торжа мутым утларак каласаш, ешараш тыршен вурседылман огыл. Ешыште ваш келшен илынет гын, иктыжлан умылен моштышырак лийман. Кеч-могай пайремыш вате ден марийлан пырля коштман. Ме гын ешыште мӧҥгыштӧ умылыдымаш лектын гынат, еҥ ончылно, паша коллективыште тидым нигунамат ончыктен огынал. Тудым ме шке коклаштак тӧрленна. Иктым эреак шарненна: ме туныктышо улына, мемнам калык онча, сандене туныктышо чылаштлан пример лийшаш.

Любовь Камалетдинова мутланен

Фотом еш альбом гыч налме

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий