ОБРАЗОВАНИЙ УВЕР ЙОГЫН

Ваш йӧратен, пагален, умылен…

Эртыше шуматкечын Я.Эшпай лӱмеш Марий кугыжаныш филармониийыште республикысе Туныктышо еш-влакын фестивальышт лийын. Регионыштына икымше гана эртаралтше тиде мероприятийыш ушнаш уло кундемна гыч 160 вате-марий туныктышо деч кумшӱдӧ утла йодмаш пурен.

Теве нуно мужырын-мужырын, кидым кучен, таҥ ошкылын, икте-весын шинчашкыже порын ончалын, филармонийын мотор сценышкыже лектыт… Нуным ончен, кӧргыштӧ шомак дене умылтараш лийдыме шижмаш-пагалымаш шочеш. Вет  кумло-нылле ий утла эреак пырля улыт. Мӧҥгыштӧ гына огыл – шукынжо ик школышто пырля пашам ыштат: ий гыч ийыш йоча-влакым вашлийыт да нуным кумда илыш корнылан, а рашракше – илаш – туныктат. Жап туге писын эрта, ончет-ончетат, парт коклаште тунемше-шамычын шочшышт шинчат, а икымше классыш уныкашт толыт…

 

Эн тӱҥжӧ – умылымаш, келшымаш

Эн ончычак нылле ий утла школышто пашам ыштыше уста туныктышо мужыр-влаклан  Марий Эл правительстве председательын икымше алмаштышыже Михаил Васютин республикысе Образований да науко министерствын да Россий Федерацийысе образований да науко пашаеҥ-влакын профсоюзыштын регионысо пӧлкажын Тауштымашан серышыжым кучыктыш. Ты гана Михаил Зиновьевич поснак шуко ойлыш, тидланже ӧрман огыл, вет шкежат туныктышын ешыштыже кушкын, ты профессийыште ыштыше-влакын тыршымыштым изинек шке шинчаж дене ужын, санденак тудо залыш погынышо педагог-влаклан уло чон дене тауштен.

Нылле ий утла туныктымо пашаште тыршыше-шамыч кокла гыч ик тыгай мужыржо – Шернур район Кукнур кыдалаш школын уста педагогшо-влак Валентина Григорьевна ден Евгений Максимович Чепаковмыт. Шке жапыштыже школ деч вара Валентина Григорьевна Оршанке педучилищым, а вара Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутышто шинчымашым заочно поген. Евгений Максимовичат ты пединститутымак тунем лектын.

– Ушенже мемнам спорт, ечыгорно. Коктынат лыжник улына,  – ойла Валентина Григорьевна (тудо шкеже Волжский район Корамас кундем гыч). —  Шке жапыштыже мый Марий Эллан Россий кӱкшытан таҥасымашлаште куржталынам. Профессийым налмеке, Шернур район Купран школыш пашам ышташ колтеныт, а Евгений Максимович Кукнурышто туныктен. Районлан ече дене таҥасымаштак вашлийынна.

Теве ечыгорнет могай улмаш – кок шӱмым ӱмырешлан иктыш ушышо.

–  Совет жапыште спортлан кугу тӱткышым ойыреныт. Мый изинек футболла модынам, ече дене куржталынам. Икманаш, школыштына спортын могай видше дене вияҥаш йӧн лийын, тугайыш эре ушненам. Тунемашыжат ты направлений денак пуренам. Школышто мый физкультурым туныктем, а Валентина Григорьевна – баскетбол дене тренер, – каласыш Евгений Максимович.

«Мӧҥгыштат, очыни, эреак школ нерген мутланеда» манмемлан нуно «Туге, тудо. Тунемше-влакым чын корныш шогалтыме нерген…» шыргыжальыч. «Содыки, туныктышо ешыште мо эн тӱҥ»? йодышемлан вашештышт:

– Умылымаш. Келшымаш.

 

Шонымашыже – самырык-влакын

Каласыман, республикыштына Туныктышо еш-влакын фестивальыштым тыге кумдан эртарыме шотышто шонымаш Марий Элын Самырык педагогшо-влакын ушемыштышт шочын. Ты шотышто тудым вуйлатыше Максим Гришин «Марий Эл Республикысе профсоюз организаций-влакын объединенийышт»  ушемыш миен. Тушто да Россий Федерацийысе образований да науко пашаеҥ-влакын профсоюзыштын Марий республикысе организацийжын председательже Людмила Пуртова тудым сайлан шотленыт да уло кумылын полшеныт.

Погынышо-влаклан ты кечын тыгак чон гыч лекше мутым Марий Эл образований да науко министрын алмаштышыже Валентина Гаврилова, Бауман лицейын директоржо Григорий Пейсахович, республикын ончычсо образований да науко министрже Галина Швецова, «Марий Эл Республикысе профсоюз организаций-влакын объединенийышт»  ушемын председательже Александр Майоров, Россий Федерацийысе образований да науко пашаеҥ-влакын профсоюзыштын Марий республикысе организацийжын вӱдышӧ специалистше Надежда Летова ойленыт. Надежда Ивановна Летован каласымыже поснак ушеш кодо. Тудо, эртыше илышыш пӧртылын, туныктышо деке пагалымаш нерген ойлыш. А шарнымашыже гыч ик ужашыже тыгай:

-– Ковам, урем дене туныктышын эртымыж нерген колын, эн сай вургемжым чиен, тудын дене саламлалташ капка ончыко лектын шогалын

Тидыже мом ойла? Тунамсе калык туныктышын кӱлешлыкшым чын умылен, тудын кугу шинчымашан улмыжым пагален, кажне мутшым ушыш пыштен колыштын да тудлан шке пагалымашыжым эреак ончыкташ тыршен.

 

Икте-весылан эҥертен

Черетан саламлымаш деч вара теве ончылнем вес тыгаяк мужыр шога. Тиде – Советский кундемыште илыше уста туныктышо-влак Зоя Александровна ден Виталий Николаевич Конаковмыт. Киров вел ӱдыр ден Шернур мландын эргыже нылле вич ий пырля улыт да  коктынат, 1980 ийыште Н.Крупская лӱмеш Марий пединститутым тунем лекмеке, туныктымо пашаште тыршат.

– Мый кугу ешыште кушкынам. Почешем эше ныл йоча лийын. Санденак изинек нуным онченам.  Школыш кошташ тӱҥалмеке, икымше туныктышемым ончен, ты паша нерген гына шонымаш лийын – ӱмырем мучкылан йӧратен шынденам. Ынде ӱмырем мучко тӱҥалтыш классым туныктем,  –  каласыш Зоя Александровна.

– Пелашем дене таҥастараш гын, мыйын факультетым ойыраш йӧн лийын: Озаҥысе университетысе географий, биологий-химий але военный училище. Но ялыште изинек йоча-влак коклаште кушмо да келшен илыме, адакшым  техникылан шӱман лийынам, санденак пединститутын индустриально-педагогический факультетшым ойырен налынам, – ойла Виталий Николаевич. – Распределений почеш, Советский районысо Алексеевский кыдалаш школыш пашам ышташ толынна. Мый икмыняр жап гыч Кельмаксола кыдалаш школыш кусненам. Тушто, кумло кумшо ий пашам ыштем, черченийым, географийым да технологийым туныктем.

Нуныланат «Мӧҥгыштат школ нерген мутланеда дыр?» йодышем пуыде шым чыте. Зоя Александровна вашештыш:

– Эр гыч кас марте… Мыйже вара «Лыплане, чыла сай лиеш. Чылажымак шӱмышкет ит нал» манам. Мыят кунамже школ гыч кумылдымо толам да вара пелашемлан каласкалем. Тыге куштылго лиеш.

Тиде мужырат ынде тунемшыштын икшывыштлан шинчымашым пуа, кажныжым чын илыш корныш виктараш тырша.

– Йоча эреак тудо йочак. Но, чыным ойлаш гын, ача-аваштым туныкташ куштылгырак ыле, – чон почын ойла Виталий Николаевич. – Нунын шинчымашым налаш тыршыме шонымашышт лийын, туныктышын шомакшым колыштыныт, каласымым шуктеныт. Кызыт сӱрет вестӱрлӧ, туге гынат пашам ыштена.

 

Каласышым, тиде фестивальын тӱҥ организаторжо – республикысе Самырык педагог-влакын ушемышт. Мутат уке, мероприятийыш туныктымо пашаште икымше ошкылым ыштыше-влакым ӱжде лиеш мо? Мучашлан нунат, сценыш мужырын-мужырын, кид кучен, лектын шогальыч. Нине мотор, чолга ӱдыр-рвезе-влак тидын деч ончыч сценыште шогышо кугу опытан туныктышо-шамыч семынак ик ой да шонымаш дене келшен пашам ышташ  да калыкын ик эн пагалыме еҥышт лияш тыланена!

Г.Кожевникова

Авторын фотожо

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий