23-29 март – Инфекциян чер деч аралалтме арня.
Тазалык арня дене кылдалтше мероприятий-влак 24 мартыште палемдалтше Туберкулёз (ужармужо) ваштареш кучедалме тӱнямбал кечылан пӧлеклалтыныт. Тудыжым 1982 ийыште Здравоохраненийын тӱнямбал организацийже (ВОЗ) ден Ужармужо да шодо чер ваштареш кучедалме тӱнямбал ушем учредитленыт. Тений тиде кече черланаш амалым ыштыше Кохын паҥгажым – ужармужын микобактерийжым – мумылан 100 ий теммылан пӧлеклалтын.
ВОЗ-ын увертарымыж почеш, тӱнямбалне ужармужо дене черланыше 10,8 миллион еҥым регистрироватлыме – тиде туберкулёз дене инфицироватлалтме чотым шотлаш тӱҥалме пагытын эн кугу показательже. Ужармужын возбудительже Мландышарыште илыше калыкын кумшо ужашыжым авалтен. Тиде черлан кӧра кажне ийын 1,2 миллион еҥ кола, эше 251 тӱжем граждан – ужармужо инфекцийын айдеме иммунодефицитын вирусшо дене варналтмыжлан кӧра.
Кызыт инфекциян черлан кӧра колымо тӱҥ амаллан ужармужо шотлалтеш, тудо эсогыл COVID-19 ончылтен. Туберкулёз тыгак – ВИЧ дене орланыше-влакым илыш гыч наҥгайыше ик эн тӱҥ амал.
Ужармужын тӱня мучко шарлымыжым чарен шогалташ – 2030 ий марте ӱшанлын вияҥме аланысе цельыште да туберкулёзым 2035 ий йотке пытарыме стратегийыште ончыктымо задаче-шамыч кокла гыч иктыже.
Российысе фтизиатрический службын пашам сайын ыштымыжлан кӧра ВОЗ 2021 ийыште Россий Федерацийым туберкулёз дене черланыме кугу чотан эл-шамычын спискышт гыч луктын.
2025 ийым иктешлыме почеш, республикыштына ужармужо шотышто эпидемиологий сӱретын саеммыже палдырна: ӱмаште туберкулёз дене черланыме 198 у случайым регистрироватлыме, ончылий – 214. Показатель 7,5 процентлан саемын.
Черланыше-влак кокла гыч 91,8 процент ужаш – республикысе калык, молыжо эрык деч посна кодымо, мигрант, бомж улыт. Инфекций утларакше 35-64 ияш-влакым авалтен, ты тӱшка гыч 69 процентше пашам официально ок ыште.
Келшыдыме социально-бытовой условийыште илыше-влак деч посна черле дене кужу жап вашкылым кучышо, тыгак организмым луштарыше чер (ВИЧ, сакыр диабет, бронхит, ХОБЛ, брохиальный астме) дене орланыше-шамычат ужармужо дене черланен кертше тӱшкаш пурат.
Туберкулёз ваштареш кучедалме тӱҥ йӧн профилактике шотан кызытсе медицине тергымашым, лӱдыкшыштӧ улшо тӱшка дене шуктымо сомылым саемдыме, кӱрылтде эмлалтме, диагностикышке да эмлыме пашашке федеральный клинический темлымашлан келшыше у технологийым пуртымо дене кылдалтын.
А калыклан шке организмлан тӱткышым ойыраш, медосмотр ден диспансеризацийым эрташ, уто-ситым шижмеке, жапым шуйкалыде, врач деке каяш темлем.
Жапым йомдараш да йӧн дене пайдаланаш огыл гын, пеш кугу йоҥылышым ышташ лиеш. Ужармужо айдеме тукым дене пырля курым гыч курымыш илаш тӱҥалеш але историеш кодеш – мемнан шке тазалыклан мутым кучымына дене чак кылдалтын.
Ужармужо шотышто иктаж йодышда уло але полыш кӱлеш гын, консультацийым Республикысе туберкулёз ваштареш кучедалме диспансерыште (Йошкар-Ола, Больничный урем, 22-шо пӧрт але 8 (8362) 42-65-00 номеран телефон) налаш лиеш.
Аралыза шкендам да лишыл еҥда-влакым. Таза лийза.
Надежда СОКОЛОВА,
Республикысе туберкулёз ваштареш кучедалме диспансерын тӱҥ врачше.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын пресс-службыжын фотожо.
