Марий Элын сулло артистше Александр Бирюков 16 февральыште пел курымаш лӱмгечыжым палемда.
Тиде айдемын лӱмжӧ марий калыклан палыме. Тудо М.С.Щепкин лӱмеш Москосо кӱшыл театральный училищым тунем лектын, М.Шкетан лӱмеш марий драме театрыште актерлан ышташ тӱҥалын. Тушто 70 наре рольым модын. 20 ий гыч Марий самырык театрын директоржылан шогалтеныт, эше шым ий гыч республикысе Марий тӱвыра рӱдерым вуйлаташ ӱшаненыт. Но ме тудым эше республикысе Марий юмыйӱла ушем вуйлатыше семынат палена. Пагалыме марий онаеҥ-влак шке организацийыштын сапшым 2020 ийыште кучыктен пуэныт. Ынде ятыр ий – эре калык ончылно. Кум шочшан ача, сай пелаш, калыкыште пагалымашым сулен налше еҥ дене лӱмгечыже вашеш вашлийын мутланенна.
– Александр Васильевич, сцене вет тугай тудо, шкеж деке ик гана кумылаҥда гын, шукыштым огеш колто. Те театрыште чаплӱмымат налын шуктенда да вара вуйлатыме пашаш кусненда. Чаманымаш уке?
– Мый сцене деч торленам манын ом керт. Тачат сценыш лектам: ончычрак Марий самырык театрыштат, кызыт М.Шкетан театрыштат модам – «Элнет», «Сӧсна поминка», «Салика» постановкылаште. Иктаж артистым вашталташ йодыт гын, вес спектакльыштат лектам. Чаманыме шотышто, уке. Театрыште ик кӱкшытыш шумеке, кушкаш шонымаш лектын. Эшежым театрыште завпостланат, профком вуйлатышыланат ыштенам. Илыш йодын, сандене 2018 ийыште менеджмент направлений дене Марий кугыжаныш университетын магистратуржым тунем лектынам. Тунамак ТЮЗ-ын директоржыланн темленыт.
Марий тӱвыра рӱдерыште марий кечышот йӱла дене кылдалтше мероприятийлаште коллектив дене пырля выступатлаш логалеш, актёр семынак – тӱрлӧ образыште. Рӱдер пеленысе «Сото вий» ансамбль дене пырля сценыш лектам. Концерт, мероприятий-влаклан шкеак сценарийым возем. Теве «Ковамын шондыкшо» интерактив программым ямдыленам, режиссёр семын шынденам, шкежат тушто модам.
– Рӱдерыште специалист ок сите да мо, але шкендан кумылда уло сценарийым возаш, режиссер семын ышташ?
– Кумылжат уло, да вес шот дене рӱдерын пашажым тӱрлӧ направлений дене вораҥдарена. Пашаеҥна-влак чылажым авалтенжат огыт шукто. Вес велым, йӱла дене кылдалтше мероприятий-влак шотышто – шке шонымашем, ужмашем. Тыге пашамат виктараш куштылгырак. Шкенан коллектив дене чылажат ыштен кертына гын, молан ӧрдыж гыч специалист да артист-влакым ӱжаш.
– Марий йӱлам сайын палымыда тыгай сценарийым возымаште полша, очыни?
– Чынжымак, калык йӱла дене кылдалтше мероприятийым эртарыме годым шуко палыман да чыла шотыш налман: можым лиеш, мом ок лий, кузе пелештыман, кӧм ӱжман… Сценыш айда-лийже сценыш нимом лукташ огеш лий. Калыкна йӱланам ок пале огыл, сандене режиссёр семын опытем тыште полша. Мый тӱвыра рӱдерыште шукертсек пашам ыштем, Москва гыч тунем толмекак,манаш лиеш. Я вӱдышӧ, я артист семын ӱжыныт, районлашкат лектын коштмо. Сценарий-влакым Пеледыш пайремлан, икмыняр ий ончыч финн-угор тӱнян рӱдержылан ойырымо Унчо кундемыште эртарыме йӱла мероприятий-шамычланат возенам… У ийлан Йӱштӧ Кугызам ынде ятыр ий модам. Икманаш, рӱдерын могай пашалан вуйын шогымыжым сайын палем. Йоча-шамычланат шуко мероприятийым эртарена.
– Те ешге моткоч марий шӱлышан улыда. Пелашдат, Марий Элын сулло артисткыже Алина Егошина, Йӱштӧ Кугыза пелен эре гаяк Лумӱдырым модеш. Изи ӱдырдат эре пырля. Ешда дене палдарыза.
– Чын, Алина пелашем тыгак рӱдерын эртарыме мероприятийлашкыже эре гаяк ушна, вӱдышӧ семынат тырша. Мариямат пырля коштыктена. Рӱдер пеленысе «Йоча йӱк-йӱан» ансамбльыш, школыштыжо куштымаш кружокыш коштеш. Артист койышан кушкеш. Кугурак эргына Данила Йошкар-Олаштак ила да пашам ышта, Миша Технологический колледжыште тунемеш. Кушмо семын интересышт вашталтын. Но мероприятийым эртарыме годым, кӱлеш гын, полшаш тореш огытыл.
– Алина дене те ынде мыняр ий пырля иледа?
– Коктынат Шернур кундемыште шочын-кушкынна, Москваште тунемме годым палыме лийынна. Театрыш пашаш толмеке, ушненна. Ынде 25 ий утла пырля улына.
– Куд ий ончыч Тыланда республикысе Юмыйӱла ушемым вуйлаташ ӱшаненыт. Кузе ты темлымашым вашлийында?
– 44 ияш тунам лийынам, сандене ӧрмаш лектын. Пагалыме онаеҥ-влак каласеныт: вуйлатыше олаште илыше, самырык лийшаш, полшаш сӧреныт. Вич ий гыч угыч тыгай ӱшаным ыштеныт. Ачам-авамат марий юмйӱлам кученыт, Ешыште кумалтышым эртареныт. Мыйым ял кумалтышышкат коштыктеныт. Вич ияшем годым икымше гана шыже кумалтышыш кайымем тачат сайын шарнем.
Йошкар-Оласе «Марий кумалтыш» общиным почмо годым учредитель семын ушненам. Республикысе Юмыйӱла ушем вуйлатыше Василий Смирнов оласе общинымат вуйлата ыле. Сомылым пырля шуктымо еҥ-влакат мыланем ты ӱшаным ыштышт. А кок ий гыч республикысе ушем вуйлатышылан шогалтеныт. Кугурак йолташем-влаклан ӱшанымыштлан, кеч-куштат каҥаш дене полшен шогымыштлан тауштем.
– Икымше гана кугурак кумалтышыште пелештымыдам шарнеда?
– Ончычшо мӧҥгыштӧ еш дене кумалме, ятыр гана киндым пелешташ ӱжыныт. А пандемий годым Йошкар-Оласе Пӱнчер отышто Агавайремым онлайн йӧн дене эртареныт. Тунам ушемын тӱҥ онаеҥже Александр Иванович Таныгин мыланем да У Торьял кундем гыч Александр Ивановлан пелешташ ӱшанен. Моткоч ушеш кодшо тат лийын: вияш эфир, шеҥгелне калык шоген… Тулеч вара шкаланем ӱшан ешаралтын манын кертам.
– Те вет ялыште эше мӱкшым ончеда?
– Шочмо Тамшэҥер ялыште, мемнан пакча шеҥгелнысе пистерыш эреак мӱкш-влак пӱтырналтыт. Илымыже годым нуным авам ятыр гана весе-шамычлан поген пуэн. «Шкалан ончаш тӱҥалаш ыле», – эре ойлен. Ончыч изам, вара акам ты пашалан кумылаҥыныт. Авамын колымо ийынжак пистыш пӱтырналтше мӱкшым шкак поген нальым да изамын конден пуымо омарташ колтышым. Ынде кум ияш опытан мӱкшызӧ улам манын кертам.
– Те олаште иледа, кузе шуктедаже?
– Каныш кечылаште ялыш, ача-авамын суртыш, кудалыштына. Авам колымеке, ик канышат кодын огыл, очыни. Суртым арален кодашак тыршена. Чыве-комбым ончена, пийна уло. Сад-пакчамат кучена. Изам – тыште ӱшанле эҥертыш. Ялыште улмо годым паша коклаште вуй, чон канат. Шке кид денак нӧлтымӧ у монча капым, чоным кандараш полша.
– Те моткоч тӱрлӧ шӧрынан айдеме улыда. Яра жапда укеат, очыни. Ял деч посна эше мо дене чоным куандареда?
– Чаманем, тений ече дене кошташ жап лийын огыл. Такшым ме йолташ-влак дене вашлияш, пырля Чебоксарыш, Казаньыш, Ижевскыш, Кировыш спектакльыш, моло мероприятийыш лектын кошташ йӧратена. Кунамже мемнан дене ялыште, кунамже нунын дене погынена. Яра жап лекме годым тӱрлӧ кидпашам ышташ йӧратем. Театрыштат тыгак лийын. Кызыт тӱрлӧ мероприятийлан бутафорийым: мелнам, когыльым, лӱҥгалтышым, шоктем, молымат – ыштылам. Кастене, ӱдырем репетиций гыч вучышыла, шинчылташ йӧным муам. «Ковамын шондыкшо» интерактивлан шуко арверым ыштенам.
– Лӱмгечыдам кузе палемдаш шонеда?
– Мый кажне гана тыгай кечын эре сценыште улам манын кертам. Тений Шкетан лӱмеш театр пӧлекым ыштен: «Салика» спектакльыште Полат Акпайын рольжым модам. Кажне гана йолташем-шамычым ӱжам. Теният тыгак лиеш.
Светлана Носова мутланен.
Снимкыште: Александр Бирюков ешыж дене.
Фотом Александр Бирюковын еш альбомжо гыч налме.
