Марий Элыште 26 январь гыч 1 февраль йотке Инфекциян огыл чер дене черланыме деч аралалтме арня эрта.
Кочкыш семынак кӱлешан
Инфекциян огыл тӱрлӧ чер деч аралалтме ик эн сай йӧнлан физический чолгалык шотлалтеш. Айдеме йолын коштеш ма кушта, иеш ма йога дене заниматлалтеш, пӧрткӧргым эрыкта ма сад-пакча сомылым шукта, йоча дене модын куржталеш ма пийым вӱден коштыкта – капкылжым мыняр-гынат тарватылеш да тидын дене шкенжым черланыме, эсогыл жап деч ончыч шоҥгемме деч арала.
Айдемылан физический чолгалык пайдале кочкыш, таза илыш-йӱла семынак кӱлешан, вет тудын полшымыж дене шӱм ден шодын тазалыкыштым арален кодаш кугу ӱшан уло. Чаманен палемдыман, шуко еҥ ситышынжак огыл тарванылеш…
Физкультур шӱмым пеҥгыдемда, тудлан кислородым кучылташ йӧным ышта, вӱр коштмо пашам писемда, ишемий чер деч арала, тыгак пашаште ма сурт коклаште нагрузкым чыташ, кугу вӱргорно давленийым, деменций дене черланен кертме лӱдыкшым иземдаш, вӱрысӧ «начар» холестерин ден триглицеридым шагалемдаш, сакырым нормышто кучаш, капкыл нелытым эскераш, лун пеҥгыдылыкшым арален кодаш, омым, вуйушым да шкемшижмашым саемдаш, тургыжланымым лыпландараш, депрессийым чактараш, стрессын гормонжым контрольыш налаш, кумылым нӧлталаш полша.
Шӱм-вӱргорно черан физически чолга еҥ шагал тарванылше деч шукырак ила, приступланат шуэнрак вуйым шиеш.
Можо пайдалырак?
Шӱмлан поснак аэробный манме физкультур: йолын коштмаш, иймаш, велосипед дене кудалыштмаш, куштымаш – пайдале.
Чогашылым пеҥгыдемдыше занятият моткоч кӱлешан. Ийготым погымо семын чогашыл куатше ден лывыргылыкшым йомдара, да айдемылан тыглай задачым шукташ: йолчиемыште шнурокым кылдаш, консерве атым почаш, продуктан сумкам нӧлталаш, эсогыл пӱкен гыч кынелаш – нелырак лиеш. Илалше еҥ-шамыч камвочмылан кӧра луштымат пудыртен кертыт. Куатым йодшо упражнений-влак чогашыл ден лум пеҥгыдемдат, нунын метаболизмыштым саемдат да, мутат уке, шӱмлан пайдале улыт.
Тышеч тӱҥалман!
Таза еҥлан физкультур дене таҥлалтмыж деч ончыч врач дене каҥашыдеат лиеш, но шӱм-вӱргорно черанлан специалист дене мутланаш да келшыше нагрузкым тудын палемдымыж почеш ойырен налаш темлалтеш. Тидым поснак оҥышто корштымо, вӱргорно давлений кугемме але шӱлыш петырныме, сакыр диабет тургыжландарыме, инфарктым чытен лекме але шӱмыш операцийым ыштыктыме годым шотыш налаш кӱлеш.
Лӱдыкшыдымылык – сай аралтыш
Нине ситыдымаш-влак палдырныме годым физкультур дене заниматлалташ чаралтеш:
- оҥышто, шӱйыштӧ, оҥылашлушто, вачыште, тупышто але кидыште йӱлалтымыла, темдымыла да шыгырын чучеш;
- укшинчыкта;
- шӱлыш вучыдымын петырна;
- шӱм чот кыра, вӱршер чӱчкыдемеш але эркыштеш;
- вуй савырна.
Поро каҥаш
- Физкультур дене кажне кечын заниматлалташ кӱлеш, тыгодым келшыше упражнений-влакым кече еда шеледаш темлалтеш. Изи гыч тӱҥалза – шинчыме жапым кӱчыкемдыза, автомашина але тӱшка транспорт дене кудалме олмеш йолын ошкылза.
- Чонлан да илыш-йӱлалан келшыше физкультурым ойырен налза, тидлан ситыше жапым ойырыза. Кочмо деч вара ик шагат да физкульур деч вара пел шагат каналтыза.
- Физкультур тыгак капкылын куатшылан келшен толшаш. Вигак кугу нагрузкым ида ыште, чылажымат эркын-эркын илышыш пуртыза. Тунем шумек, упражнений-влакым кужу жап да виянрак ыштен кертыда.
- Спортлан келшыше вургемым чийыза, снаряженийым налза да йӧнан верыште заниматлалтса.
- Игечым шотыш налза, чот шокшышто але йӱштыштӧ пландам вашталтен кертыда.
- Инфекциян огыл чер дене черланыме деч аралыше эн сай йӧн – йолын коштмаш. Икымше кок арняште кажне кечын 10 минут йолын коштса, вара тиде жапым эркын-эркын кужемдыза. Келшыше шырымым ойырен налмек, изиш писынрак кошташ тӱҥалза.
- Физкультур дене кылдалтше дневникым вӱдыза, тушко чыла сеҥымашдам возыза.
- Кумылдам эскерыза. Стресс годым келгын шӱлыза, йога дене заниматлалтса.
- Капкылын мом шижтарымыжым умылаш тыршыза. Шкемшижмаш начаремме але у ситыдымаш палдырныме годым врач деке кайыза.
Наталья ЧЕГАЕВА,
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын эмлыме-профилактикым эртарыме да лицензирований пӧлкажын советникше.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
