Сулен налме канышыш лекмеке, мӧҥгыштӧ яра шинчаш огыл манын, еҥ-влак шке жапыштым кузе гына эртараш огыт тырше!
Еш нерген передаче
У Торъял посёлкышто илыше, ӱмыржӧ мучко бухгалтерлан ыштыше Людмила Петрован, мутлан, йокрокланаш жапше йӧршынат уке. Тудо кидпашамат ышта, верысе ансамбльышкат коштеш. (Чыла тидын нерген умбакыже радамлынрак каласкалена – авт.).
А эше шукерте огыл илышыштыже ик ойыртемалтше событий лийын. Кодшо кечылаште ик канал дене реалити-шоум ончыктышт. Тиде – эрге-шешкын авалийше дене пырля илымышт годым могай нелылык вашлиялтме да нуным кузе сеҥаш лийме дене палдарыше передаче. Тудо икмыняр жап ончыч веле лекташ тӱҥалын. Туге гынат кокымшо выпускыштыжак нуным, Людмила Сергеевнам да эргыж ден шешкыжым, ончыктышт.
– Передачыште сниматлалташ мыйым кутырен савыраш чот тыршеныт. Тиде вет тыглай передаче гына огыл, а шоу, сандене артист семын модын мошташат кӱлын. Ансамбльыш коштмем да концертлаште спектакльла гыч ужаш-влакымат, мутлан, «Оръеҥ мелна» гыч, модмем пален налмекышт, нунымат лӱмынак онченыт. Модмем келшен, да тыштат сниматлалт кертыда, тендан тиде лектеш манын ойленыт. «Йӧра, тӧчен ончем» манынам, – тений майыште ямдылаш тӱҥалме передачым ик арня жапыште кузе сниматлыме нерген кӱчыкын палдарыш. – Икмыняр жап ончыч эргым ден шешкым коклаште чынже денак умылыдымаш лектын ыле. Но шоушто туге ончыкталтеш, пуйто мылам шешкым огеш келше да тудын ваштареш улам. А такшым гын икшывем-шамычын илышышкышт шӱшкылтмашем уке. Иктаж-мо огеш келше гынат, нимомат ом ойло. Йоҥылышым ыштат гынат, илен-толын, тидым шкешт садак умылат, шонем. А шоушто чылажымат сценарий почеш ышташ кӱлын.
– Тиде тендан пеш ӱшандарышын лектын! – маньым.
– Тыршенам, – шыргыжале Людмила Сергеевна.
– Передаче шканда иктаж-мо дене пайдале лийын? – йодым.
– Шоушто чылашт денат профессионал психолог мутлана да икте-весым сайынрак умылаш полша. Тудын дене кутырымо деч вара мый сценарийыште возымо почеш веле огыл, чынже денат вес семынрак шонаш тӱҥалынам. Шешкымат кызыт эшеат тыматле койыш-шоктышанрак лиймыла чучеш, – вашештыш ӱдырамаш.
А вара мутшым шуйыш:
– Тӱрыс налмаштат тиде моткоч кӱлешан передаче. Вет тудо ешыште сай вашкылым ышташ туныкта. Шоун кажне выпускыштыжо ешыште икте-весе кокласе кылыште вашлиялтше тӱрлӧ нелылыкым ончыктат. Иктаж-кунам шке илышыште тыгай сӱрет вашлиялтеш гын, кузе лияш, шкем кузе кучаш кӱлеш, палет.
Шоналташ гын, кажне ешыште могай-гынат нелылык ден ситыдымаш улыт. Но шукынжо тидым шылташ, мемнан чыла сай манын ончыкташ тыршат. А тыге ыштыме дене нелылык шке семынже огеш пыте. Южгунамже кугемеш веле. Сандене тыгай сынан передаче психологий велым моткоч пайдале.
Мучашлан ӱдырамаш тыге ойлыш:
– Тиде реалити-шоу тыгак лишыл еҥ-влак дене улшо вашкылым аклен ончалаш да тудым сай велыш вашталташ тарата. Палыме-шамыч кокла гыч кӧмыт передачым онченыт, нунат тидымак палемдат. Тудо авалийше ден шешке-шамычлан веле огыл, марлан кайышашлык ӱдыр-влакланат пайдале. Передачым ончымекышт, психологын темлымашыже-влакым шотыш налыт да ушышкышт пыштат гын, ончыкыжым еш илышышт эшеат пиалан лиеш.
Кумыл сомыл
Илалше еҥын йокрокланаш жапше йӧршынат уке манме ойым умбакыже шуяш гын, тиде эше теве мо дене пеҥгыдемдалтеш: пенсийыш лекмекше, икмыняр жап гыч тудо верысе тӱвыра да каныме рӱдер пеленысе «Торъял кундем» ансамбльыш кошташ тӱҥалын. Шушаш ийын мартыште тидлан 15 ият лиеш.
– Мураш, кушташ иктаж коллективыш кошташ тӱҥалам манын шоненат омыл, – каласкалаш тӱҥале ӱдырамаш. – Тиде ансамбльым чумырымекышт, икымше концертым поселкышто 8 Март пайрем вашеш ончыктышт. Тудым ончаш мыят миенам ыле. Концерт деч вара ансамбльын вуйлатышыже лишеме да ойлыш: «Людмила Сергеевна, мемнан деке ушныза. Яра жапыштыда мом эре мӧҥгыштыда гына шинчеда? Шушаш репетицийышкынак толза». Тыге мыят «Торъял кундем» ансамбльын участницыже лийым.
Тушко, мутат уке, эн ончычак жапым пайдалын да веселан эртараш манын коштам. Но эше ик амалже – ушым пудыратылаш. Вет тыге от ыште гын, вашке мондаш тӱҥалат. Поснак – шоҥгеммеке. А ансамбльыш коштат гын, у муро-влакым, спектакль гыч ужашым пуртымо годым пуымо рольын мутшым тунемман. Тыге уш йогыланаш огеш ярсе.
Коллективыш кошташ тӱҥалмеке, кок ий гычак ансамбльын старостыжлан шогалтышт. Тудыжо мом ышта? Репертуарыш могай мурым ойырен налшашым, могай номерым пуртышашым вуйлатыше, концертым вӱдышӧ дене пырля каҥашена.
Кызытеш ансамбльыш кошташ кумыл уло, номерна-влак калыклан келшат, да репетицийышкат кажне гана куанен толам.
Таче, мутлан, Параньга районышто кок ялыште концертым ончыктат. Сандене тымарте тидлан ямдылалтыныт.
Кидпаша
Людмила Сергеевна эше кидпашам ышташ йӧрата. Ондак диваныш, креслыш, пӱкенлашке пышташ тӱрлӧ тӱсан шӱртӧ гыч шартышым пидеден.
– Мый телевизорымат тыглай гына ончен ом шинче, а мом-гынат ыштем, – рашемдыш тудо.
Тӱрлӧ кидпашам пелашыжын кок ий ончыч ош тӱня дене чеверласымекше утларак ышташ тӱҥалын.
– Кунам яра гына шинченам, ушышто эре тудак веле лийын, – шӱлыкаҥын каласыш шкет кодшо ӱдырамаш. – Санденак шукырак жапым кидпашалан пӧлеклаш тӱҥальым. Пидме деч посна тӱрлаш кумылаҥынам. Тунамже нимо весе нерген шонаш от ярсе. Ушышто тӱр гына: кушко могай тӱсым пурташ, мом кузерак ышташ, тӱр кузе лектеш …
Шукерте огыл Людмила Сергеевна курчак-шамычлан марий тӱран вургемым урген чикташ тӱҥалын. Эргыжын ӱдыржӧ-шамычлан курчакым ятыр пӧлекленыт улмаш. Кызыт нунын дене модмым чарненыт. Ала ковашт деке толмышт годым тыгай кумылышт лектеш манын, тудын деке конденыт. Йоча-шамычлан нуно кӱлеш лийын огытыл, а коваштлан – эше кузе! Тачысе кечылан республикысе тӱрлӧ районышто илыше-влакын веле огыл, вес кундемласе марий-шамычынат ойыртемалтше вургемыштым «чиен шогалше» курчак-влакат улыт. Тиддеч посна современный манме орнаментан, марий тувыран-шовыран-шымакшанат кумылым нӧлтат.
– Ожно ме шкеже могай марий вургемым чиен коштынна, тугайымат ямдыленам. Иктым тыглай чиеманымак коденам, лач тидым-тудым изишак тӧрлатенам. Ынде эше икте шке черетшым вуча, – палдарыш кидмастар.
Такшым Людмила Сергеевна курчак-шамычым веле огыл тӱрлен-урген чикта, эше шканже да кӱлмӧ годым ансамбльыш пырля коштшо южо ӱдырамашланат вургемым ямдыла. Кеч нуно чыланат тӱрлен, урген моштат. Сандене кокланже ваш-ваш полшат.
– Шукерте огыл чалка (фиолетовый – авт.) тӱсан тасмам кучымо вургем ден ончылшовычым ыштенна. Тылеч вара концерт дене кушко гына огына мий, чыла вере «могай моторын койыда!» маныт.
Ик эн йӧратен чийыме тувырем уэмдаш логале. Ийгот погынымо дене ме вет «шинчына»: туртына да лопкарак лийына, – шыргыжал каласыш илалше еҥ.
Иктешлыме семын ойлаш гын, жапым пайдалын эртараш тӱрлӧ йӧным кычал муаш неле огыл. Тӱҥжӧ – тидлан кумыл гына лийже.
Любовь Камалетдинова
Интернетысе соцкыл лаштыкше гыч налме фото.
