Таче мемнан унана – Звенигово район администрацийын тӱвыра пӧлкажым вуйлатыше Алевтина Коптелова. Тудо ятыр ий чапланыше «Звениговский» совхозышто тыршен, а икмыняр ий ончыч тӱвыра аланыште пашам ышташ тӱҥалын. Тыгай тура савыртышым ышташ тудым мо таратен? Кызыт пашаже кузерак ворана? Тиде да моло нерген шукерте огыл мутланышна.
– Алевтина Аркадьевна, тӱҥалтыште айста илыш корныда дене кӱчыкын палдарена.
– Мый Звенигово район Иркин ялыште шочын кушкынам. 9-ше класс марте Чакмарий школышто, вараже Звенигово оласе кокымшо номеран школым пытарымеке, 1989 ийыште Марий кугыжаныш университетыш ялозанлык факультетыш тунемаш пуренам да 1994 ийыше «зооинженер» специальностьым налынам. 2013 ийыште Ульянов лÿмеш Чуваш кугыжаныш университетым «Бухгалтерский учет, анализ и аудит» специальность дене заочно тунем лектынам. «Экономист» квалификациян улам. Тылеч посна икмыняр вере ешартыш профессиональный шинчымашым налынам. Тиде, мутлан, «Государственное, муниципальное управление и менеджмент организаций» (Москва, 2021 ий); «Современные технологии управления в социальной сфере (Москва, РФ Президент пеленсе РАНХиГС, 2023); «Юриспруденций» (МарГУ, 2023 ий); «Менеджер в социально-культурной деятельности» (Москва, 2024 ий).
– Икымше паша верда кушто лийын? Кӧлан ыштенда?
– Дипломым кидыш налмеке, 1994 ий июнь тылзыште пелашем дене Звенигово районысо «Звениговский» совхозышто пашам ышташ тÿҥалынна. Эн ончыч бригадир пашам шуктенам, а вара вÿдышö специалист лияш ÿшаненыт. Пашам ыштыме жапыштак 2001 ийыште аспирантурыш заочно тунемаш пуренам. 2004 ийыште Озаҥ оласе Бауман лÿмеш ветеринарный медицине кугыжаныш акдемийыште диссертацийым араленам да «Биологий науко кандидат» лÿмым суленам.
Пашаште эре ум кычалаш, кӱкшö лектыш верч тыршенам. Пашам кумылын шуктенам, йöратен ыштенам. Лектышем аклен, тÿрлö награде дене палемденыт.
«Звениговский» совхозышто чылаже 17 ий тыршенам. Кажне кечын, эр эрденак кынелын, Звенигово гыч Шолэҥерыш 40 километр кутышым кудалышташ логалын.
2013 ийыште Чуваш кугыжаныш университетым заочно тунем пытарымеке, Звенигово олашке пашашке ÿжыныт. Тыге паша верым вашталтышым. Еш деке лишкырак лийме шуын. Тиде жапыште районысо Калыкым социально аралыме виктемыште специалистлан, варажым директорын аламаштышыжлан пашам ыштенам.
- Ий август гыч Звенигово районысо тÿвыра пöлкам вуйлатем.
– Ялозанлыкыште кужу жап тыршымеке, тӱвыра аланыш куснаш, тыгай тура савыртышым ышташ мо таратен?
– Районысо калыкым социально аралыме виктемыште тыршыме жапыште тÿвыра аланыште тыршыше-влак дене пеҥгыде кылым кучаш логалын. Тоштер, сымыктыш школ, книгагудо, тÿвыра пöртыштö ыштыше специалист-влак дене вашлийме, нунын дене мутланыме, пашаштымат паленам, да чон тиде аланышке шупшын. Ты пашашке куснаш темлымеке, ончыч лÿдмыла чучын, тыгодымак чылажат оҥай лийын. Тыгакак калык йÿлам, йылмым, тÿвырам арален кодымо йодыш-влакат тÿткылыкым ойыраш таратеныт. Калык коклаште пашам ыштыме опытем шагал огыл лийын, еҥ-шамыч денат мутланен моштем, шоненам. Садланак ты сферышке куснаш келшенам.
– Пытартыш жапыште паша лектышдат коеш: тӱвыра дене кылдалтше тӱрлӧ конкурсыш ушнеда да сеҥеда, шкеат вуйлатыше семын палемдалтыда.
– Паша лектыш лийже манын, ме шагал огыл тыршена, тӱрлӧ мероприятийым эртарена. Мутлан, «Звенигово муниципал районышто 2019-2030 ийлаште тÿвырам, сымыктышым, туризмым шуарымаш» программым илышыш шыҥдарена. Районышто марий тÿвырам, йÿлам арален кодымо шотышто идалык мучко шуко паша ышталтеш. «Пеледыш пайрем», «Акатуй», «Мурышо шошо», «Шокто, гармонь, йоҥго, такмак!» да моло мероприятий-влакат йӱлашке савырненыт.
Калык усталыкым арален кодымаште изи огыл верым калык коллектив- влак айлат. Тыгайже районыштына 12 уло. Тиде – калык духовой оркестр, «Звениговские зори» калык ветеран хор, «Юлавий» калык вокал ансамбль, «Чувашъеҥ», «Олык сем», «Ӱшанлык», «Алан» калык фольклор ансамбль-влак, «АРТ-ГРАНД» образцовый хореографий студий, калык театр да молат. Районысо ик мероприятият нунын выступленийышт деч посна огеш эрте. Калык коллектив-влак самырык тукымым шке тӱшкашкышт ушымо пашалан мелын шогат, садланак йоча ден самырык-влакым концертлаште чӱчкыдын ужаш лиеш.
Илыш йодмо почеш тӱвыра учреждений-влак грант конкурслашке чолган ушнат. Тиде йöн дене пайдаланен, нуно материально-технический базыштым уэмдат, пойдарат.
«Культура» национальный проект да «Культурная среда» региональный проект почеш Красногорскысо тÿвыра пöртлан Кино фонд национальный кинофильмым ончыкташ йöным ышташ 9 миллион тенгем ойырен.
«Культурная среда» региональный проект почеш ты посёлкыштак верланыше Йоча сымыктыш школлан 4 миллион наре теҥге ойыралтын. 17 комплект семÿзгарым, 16 тӱрлӧ оборудованийым, 63 единице тунемме материалым налме.
«Единый Россий» партийын «Культура малой Родины» федеральный проектше почеш Юлъял тÿвыра пöртым ачалаш пел миллион утла теҥгем, ялысе тÿвыра пöртлашке музыкальный оборудованийым налаш тынарак оксам ойырымо.
Тыгак тений «Еш» национальный проектын «Семейные ценности и инфраструктура культуры» федеральный программыже почеш Звенигово оласе йоча сымыктыш школым капитально олмыктат.
Марий Элын тÿвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министерствыже «Акатуй» чуваш калык пайремым эртараш проектым илышыш пурташ 200 тӱжем теҥгем ойырен. Тиде проектым 2024 ийыште илышыш шыҥдарыме.
Кажне ийын Йошкар-Олаште «Пеледыш пайрем» кугыжаныш пайрем эрта. 2024 ийыште тудын кышкарыште лийше «Кудо – еш аралтыш» фестивальыште Звенигово районын кудыжо икымше верым сеҥен налын.
Звенигово муниципал районын тÿвыра учрежденийже-влак 2022-2024 ийлаште тÿрлö кÿкшытан грантлан чылаже 42 конкурсыш ушненыт.
Районысо тӱвыра пӧлка «Защитники Отечества» кугыжаныш фонд дене пеҥгыде кылым куча да тудын эртарыме поро кумылым ончыктымо акцийлашке ушна.
«Ме эре пашаште илена. Паша ыштыде илаш ок лий. Керек-могай пашамат каҥашен ыштет гын веле виктараш лиеш» – Майоров-Шкетанын тыге ойлымыж дене тӱрыснек келшем. Мыят тӱрлӧ научно-практический конференцийыш, семинарыш ушнем. Тушто калык йӱлам, тӱвырам арален кодымо нерген йодыш-влакым нӧлталам. «Саскавий» марий ӱдырамаш ушем дене пеҥгыде кылым кучем. Звенигово межпоселенческий книгагудо пелен чумырымо «Юлвий» ӱдырамаш клубын, Красногорскысо книгагудын, «Мушмарий сескем» краеведческий клубын еҥже улам. Чыла вережат ӱдырамаш-влакын, илалше-шамычын тургыжландарыше йодышыштым оласе да ялласе, районысо администраций-влакын пашаеҥышт дене рашемдаш полшем. Тыгак «Мер каҥаш» президиумын еҥже улам.
– Алевтина Аркадьевна, еш илышда нерген ойлаш гын…
– Марий кугыжаныш университетыште шинчымашым погымо жапыште ончыкылык пелашем Алексей Михайлович Коптелов дене палыме лийынна. Тудын дене ме пырля тунемынна да студент улмына годымак ешым чоҥенна. Алексей Михайлович сулен налме канышыш лекмешкыже следственный отдел начальниклан тыршен. Чаманен каласаш логалеш, ÿмыржö лугыч лийын. Екатерина ÿдырна Чуваш кугыжаныш университетым тунем лектын. Экономистлан ышта.
– Яра жапыште Те мом ышташ, тудым кузе эртараш йӧратеда?
– Яра жапым, мутат уке, пайдалын эртарыман. Утларакше ешем пелен лияш тыршем. Ме пӱртӱс лоҥгашке лектын кошташ йӧратена. Тÿрлö тамле сийым кӱэштын сийлем. Тыгак сад-пакчаште мотор пеледыш-шамычым кушташ моткоч келша. Тидыже, очыни, авам дечак куснен. Тудат пеледышым чот йöратен.
Мемнан ийгогтан-влак коклаште книгам лудаш йöратыдыме ик еҥымат от му, шонем. Мый тачат книгам лудаш жапым муашак тыршем. Тÿҥ шотышто писательын тÿрлö шöрынан илышым сÿретлен ончыктышо сылнымут произведенийже келша.
Телым ече дене кошташ йöратем. Тиде, векат, школышто тунемме пагыт гыч вончен. Тунам спорт дене пенгыде кылым кученам.
– Ончыкылан шонымашда могай?
– Умбакыжат йöратыме пашам ышташ, кугу паша коллективем дене тӱвырам вияҥдыме пашам ончыкыжымат ворандараш кумылем уло. Мемнан радамыш самырык-влак шукынрак толышт ыле, шонем. Тидын шотышто чон вургыжеш. У деч у проектлашке ушнен, сеҥыше радамыш логалмат шуэш. Вет таче кечын тидыже тÿвырашке ешартыш оксам конда. Республикысе вес районласе специалист-влак дене кылна уло, но тудым утларак пеҥгыдемдаш гын, сай ыле. Тӱрлӧ сферыште тыршыше-влак денат ик ойыш шуын пашам ыштыме годым лектыш эшеат кугурак лиеш. Арам огыл ойлат: «Келшымаште –вий».
Пытартышлан тыгай йодышым пуынем: пиал – тиде Тыланда мо?
– Пиал – тиде тичмаш еш.
Пиал – тиде йöратыме, куаным кондышо паша.
Пиал – у шинчымашым налмаш.
Пиал – шочмо сурт, родо-тукым, сылне вершöр.
Пиал – тиде тазалык.
Пиал – вес еҥым пиаланым ышташ, куаным кондаш.
Пиал – тиде тыныс илыш.
Пиал – тиде йочан шыргыжмашыже.
Ты шотышто Валентин Колумбын тыге каласымыже моткоч келша: «Пиалан, кö ила ырыктен да ырен!»
Любовь Камалетдинова мутланен.
Еш альбом гыч налме фото.
