Шернур поселкышто илыше Лариса Лоскутова-Милютина сад-пакчаштыже пеледышым ончен кушташ моткоч йӧрата. Кызыт тудо Россий кӱкшытан коллекционер.
Ончыч верысе училищыште поварлан, вара Москвасе психолого-социальный институтышто психологлан заочно тунем лектын (ондак тиде вуз Н.К.Крупская лӱмеш МГПИ пелен лийын), шочмо Шернур район Шӱдымарий школышто, Шернур поселкысо ПТУ-што туныктымо шотышто производственный мастер лийын да «кулинарий» специальностьлан туныктен. Но икмыняр жап гыч училищым петыреныт. Тылеч вара Лариса Александровна «Энергия» акционер ушемыште тыршен. Ӱмаште тӱҥалтыш класслам туныктышо специальностьлан оксала заочно тунем лектын. Но кодшо ийынак тыге лектын – тӱрлӧ амаллан кӧра ӱдырамаш паша деч посна кодын. Да ынде уло жапшым йӧратыме сомылжылан пӧлекла. Кеч ты сомылым тудо ондакак шукташ тӱҥалын.
– Шке жапыштыже ковамын коваже Шернур кундемыште моткоч палыме ӱдырамаш лийын. Тудым эсогыл «семенница» маныныт. Вет тӱрлӧ пакчасаска нӧшмым шкеже ыштен ужален. Тидлан яллашке имне денат кудалыштын.
Вараже ковамат тиде сомылым шуктен. Нунын дечак, очыни, мланде пашам, пеледышым йӧратыме кумыл мыламат куснен. Изиракем годым мый ковамлан полшенам, ужалаш пырля коштынам. Умбакыже самырыкак пакчаште чылажымат шке ончен кушташ да нуным, тыгак росотам ужалаш тӱҥалынам, – каласкала Лариса Александровна.
2010 ийыште тудо коллекционер семын пашам шукташ тӱҥалын. Икымше пеледышыже ампельный, упш семын кушшо, петуний лийын. Кичкыжым йот эл гыч йолташ ӱдыржӧ конден.
– Кызыт моткоч кугу коллекций фуксий ден бегоний улыт. Нунын вожыштым тӱҥ шотышто Европо гыч кондымо. Йотэллаште шагал огыл йолташем ила. Тыге пеледыш-влак мылам тӱрлӧ калык гыч лекше еҥ-влак дене кылым ышташ йӧным пуэныт. Тидыже нунын тӱвырашт денат палыме лияш полша. Ме шукышт дене кажне ийын вашлийына, икте-весына деке унала коштына да опытна дене палдарена, пеледыш вож-шамычым вашталтена. Ӱмаште, мутлан, Санкт-Петербургышто чумыргенна ыле. Тений Нижний Новгород олаште погынена, очыни. Ик ийын мый декемат толыныт ыле. Тунам нунылан пеледышем-шамычым веле огыл ончыктенам, тыгак марий тӱвыра денат палдаренам.
Палаш оҥайын чучо: коллекционер могай пеледышым эн чот йӧрата? Тиде йодышемлан тудо тыге вашештыш:
– Мый чыла йӧратем. Но ик эн кугу коллекцием – фуксий, 500 наре сортем уло. Бегоний – 200 утла сорт, роза пеледыш тыгак 200 утла. Герань сортемат ятыр. 24 сотко наре кумдык мландыште пакчасаскамат ончен куштена, но утларак верым пеледыш айла. Мыйын тыгай шонымашем лийын: шке пӧртем лийже, пакчаштем роза сад, розарий, куандарыже. Тиде шонымашем шукталтын.
Умбакыже Лариса Александровна мутшым тыге шуйыш:
– Пеледыш вожым пытартыш жапыште яллаште илыше-шамыч шукын налыт. Мый шкенан поселкышто веле огыл ужалем, вес районласе яллашкат кудалыштам. Кызыт шукынжо тунар пакчасаскам огыт шынде, кунар пеледышым ончен куштат да тыге пӧрткӧргыштым, сад-пакчаштым, кудывечыштым сӧрастараш тыршат. Налше-влаклан, тыгак вашлиймашлаштат, а мыйым чӱчкыдынак школлашке, книгагудо ден тоштерлашке ӱжыт, могай пеледышым кузе ончен кушташ кӱлмӧ нерген каласкалем, ой-каҥашым пуэм. Мутлан, розам шыжым октябрь тӱҥалтыште «шӱлышӧ» материал дене кок пачаш петырыман да шошым, икмыняр гана йӱр лиймеке гына, майыште почман. Почмеке, обрабатыватлаш кӱлеш. Тылеч вара подкормкым пуаш мондыман огыл. Чыла тидлан препарат-влакым кевытлаште ужалат. Моло пеледыш денат тыгак ыштыман. Тунам веле нуно сайын кушкыт да сӧрал пеледышлашт дене куандарат.
Кызыт шотландский бегонийым ончен кушташ тӱҥалынам. Тудын вондыжын огыл, а пеледышыжынак кужытшо – 20 сантиметр! Тачысе кечылан лу сортем уло. Тудым ик палымем йотэл гыч конден.
Пытартышлан сад-пакчазе шонымашыж дене палдарыш:
– Ончыкыжым шкеат у сорт пеледышым лукташ тӱҥалнем. Моло ыштатыс, мый ом мошто мо, шонем. Илышыште чылалан тунемаш, чыла шонымашыш шуаш лиеш.
Любовь Камалетдинова
Фотом еш альбом гыч налме
