Марий Элыште 2-8 февраль Онкологий чер дене черланыме деч аралалтме арня семын палемдалтеш.
Рак – тӱнямбалысе калыкын колымо тӱҥ амалже-влак кокла гыч иктыже. Но тиде черым вияҥаш тӱҥалме йыжыҥыштак рашемдаш гын, тӱрыснек эмлалташ кугу ӱшан уло.
Онкологий дене кылдалтше южо уто-ситым: оҥышто чумыргышо моклакам, вашталтше але кушшо шочмо палым – пациент шкежат шижын да ужын кертеш. Тыгай годым, жапым шуйкалыде, илыме верысе поликлиникыш гинеколог але маммолог, Республикысе коваште-венерологий диспансерыш дерматолог деке кайыман.
Медик-шамыч кеч-могай черым шке семын аклыме ваштареш улыт. Ме врач огынал да тазалыклан лӱдыкшыжак огыл ик ситыдымашлан кугу тӱткышым ойырымылан кӧра весым – чынже денак шучкым – шекланыде коден кертына. Шке тазалыкым тергыме эн сай йӧн – жапыштыже эрташ темлыме онкоскрининг.
Тачысе кечылан осал пуалше черым чыла велымат шымлаш полшышо шуко тӱрлӧ йӧн уло. Нуно ракын кумдан шарлыше видше-шамычым рашемдат.
Онкоскрининг – клинике шымлымаш. Тыгодым пуалше черым вияҥаш тӱҥалме йыжыҥыштак рашемдыме тӱрлӧ йӧн кучылталтеш, да ракым эмлыме ӱшан палынак кугу лиеш.
Ракын тӱрлӧ улмыжым шотыш налын, обязательный медицине страхований полис дене тӱрлӧ ийготышто онкоскринингым эртыме программым ыштыме.
Ӱдырамаш-влаклан:
- Онкоцитологий. Тиде шымлымаш авагудо шейкыште рак вияҥын кертмым рашемдаш полша. 18-64 ияш ӱдырамаш-шамыч деч мазокым кок-кум ийлан ик гана налыт. Тиде йӧн черым нулевой йыжыҥыште рашемда, 100 гыч 95 процент случайыште чын диагнозым шындаш полша.
- Маммографий. Шӧрту рак ден моло ситыдымашым вияҥаш тӱҥалме йыжыҥыштыштак рашемдаш полша. Шымлымашке 40-75 ияш ӱдырамаш-влакым кок ийлан ик гана колтат.
Пӧръеҥ-шамычлан:
- 45, 50, 55, 60 да 64 ияш годым предстательный тун ракше дене черланен кертмым вӱрыштӧ простатический специфический антигенын (ПСА) кугытшым тергыме дене рашемдат.
Чылалан:
- Шурышто мумо вӱр шолышто осал пуалшын вияҥын кертмыж нерген ойла. Тыгай шотан анализым 40 гыч 64 ияш марте ийготан пациент-шамычлан кок ийлан ик гана, а 65 ияш деч кугурак-влаклан кажне ийын ыштыкташ темлат.
- Коваште рак дене черланен кертмым терапевт рашемден сеҥа. У шочмо пале лекме але тоштын палынак кушмыж годым пациентым Республикысе коваште-венерологий диспансерыш келгынрак шымлалташ колтат.
- 45 ияш улмо годым ик гана да черланен кертме лӱдыкшӧ улмо годым кажне ийын пагар ден кугылогарым гастроскопий йӧн дене тергат.
Рак дене черланен кертмым тергыме икымше йыжыҥыште кокытеланымаш лекме годым пациентым онкоскринингын кокымшо йыжыҥышкыже колтат.
Мутлан, шолын тазалыкше шотышто кокытеланымаш уло гын, колоноскопийым ыштат. Моло ситыдымаш палдырныме годым пациентым аҥысыр профилян келшыше специалист деке колтат.
Рак приговор огыл! Тиде черым сеҥаш лиеш! Тӱҥжӧ – специалист деке жапыштыже каяш.
Пациент врачын полышыжлан мыняр ондак эҥерта, тӱрыснек эмлалташ ӱшан тунар кугу. Осал пуалшын кушкаш тӱҥалмыжым жапыштыже ужын шукташ манын, диспансеризацийым кажне ийын эрташ тыршыза.
Анжелика ЖЕЛАЕВА,
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын штат деч ӧрдыжысӧ тӱҥ онкологшо.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
