28 ноябрьыште Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, сымыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр Константин Иванов «Земский тӱвыра пашаеҥ» программын участникше-влак дене вашлийын.
Чот шукемеш
Россий президент Владимир Путинын темлыме, «Еш» нацпроект дене келшышын, республикыштына ты программе идалык тӱҥалтыш гыч илышыш шыҥдаралтеш.
– Самырык специалист-влакын пашам ышташ тӱҥалмышт, нунын кумылышт, вашлиялтше нелылык да моло нерген шинчаваш каҥашыме моткоч кӱлешан. Тений программыш нылытын ушненыт. Чаманаш кодеш, тачысе вашлиймашке Шернур гыч Наталья Михайловна Чиванова толын кертын огыл, – мутланымашым тӱҥалын Константин Анатольевич. – Шушаш ийын коло земский тӱвыра пашаеҥым ушнаш кумылаҥдынена. Тендан, тачысе специалист-влакын, пашадам ончен, ме сай командым чумырышаш улына. Тыгай программе полшымо дене яллаште да селалаште тӱвыра илышым саемден кертына манын ӱшанена.
Пачерым налаш шона
Вашлиймаште самырык специалист-влак верысе калык дене пашам ышташ тӱҥалмышт нерген кумылын каласкаленыт, шонымашышт дене палдареныт.
– Паша моткоч келша, но школым олмыкташ кӱлеш. Пиалешна, тудым У ий деч вара пужен ачалаш тӱҥалыт. Туныктышо-влак пеш поро улыт, – палдара Параньга йоча сымыктыш школышто фортепианом шокташ туныктышо Альмир Ихсанов.
Жапше годым Альмир тиде сымыктыш школыштак мастарлыкшым вияҥден. Туныктышо-влак радамыш логалмыж нерген тыгерак ойла:
– Тӱҥалтыште изишак аптыраненам, но ындыжым йоча-влак дек шӱмаҥын шуктенам. Школышто чыла йӧным ыштеныт, семӱзгар-влакат у, сайын йоҥгалтше улыт. Урок деч ончыч ондакрак толаш тыршем, шкежат у произведенийым шокташ тунемам. Мылам чапланыше руш композитор Сергей Рахманиновын «Прелюдия. Соль минор» пьесыже поснак келша. Изи годым сольно выступатлаш – пианист лияш – шоненам, садлан ончыкыжым иктаж вузыш заочно тунемаш пураш шонымаш уло.
Самырык туныктышо Альмир Рязапович посёлко гыч куд километр ӧрдыжтӧ ила, садлан пашашке шке автомашинаж дене кудалыштеш. А программе почеш пурышо шийвундо дене илаш пачерым налаш шона.
Земский тӱвыра пашаеҥ-влакын пашадарыштат сай, тиддеч посна эше шке специальностьышт дене ешартыш оксам ыштен налаш йӧнышт лектеш.
Теве, мутлан, вес земский пашаеҥ Наталья Япеева жапше лийме семын концертмейстер семын тырша.
Гобойым шокташ туныкта
Наталья Алексеевна Морко сымыктыш школышто пашам ышта, йоча-влакым гобой дене шокташ туныкта. Тудо ӱмаште И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжым тунемын лектын.
– Тунемме идалык мучаште «Земский тӱвыра пашаеҥ» программыш ушнаш йӧн улмо нерген каласеныт. Тылеч ончычак шканем семӱзгарым налаш, пӧртым олмыкташ, пашалан кӱлеш оборудованийым налаш гын, сай ыле, шоненам. Садлан ты программыш ушненам. Морко – мыйын шочмо кундемем, тыште ача-авам, ковам, лишыл родо-тукымем илат, – каласкала Наталья. – Йоча-влак дене пашам ышташ пеш оҥай, шкеат нунын дечын шукылан тунемам. Кызыт группыштем лу йоча блокфлейтым шокташ тунемеш, тиддеч вара гобойым шокташ тӱҥалына. Але марте школышто гобой дене шоктен огытыл, садлан йоча-шамычлан ты семӱзгаржым кидыш кучен ончалашак оҥай! Кызытеш ик нелылык веле тургыжландара: тӱрлӧ сменыште тунемше-влаклан йӧнан графикым ыштыман.
Кок амал лийын
Медведево район Пӱкшерме тӱвыра пӧртын балетмейстерже Елена Рыбакова тӱвыра аланыште 20 ий тырша. Кызыт эше Арбан тӱвыра пӧртым вуйлата. Федерал программыш ушнаш кок амалже лийын. Икымше – земский пашаеҥлан ойыралтше ик миллион теҥге – шуко шочшан ешлан кугу окса полыш; кокымшо – Елена Вячеславовна Арбаныш марлан лектын да тусо калыкым тудо сайын пала.
– Клубна Николай Арбанын тоштер-пӧртшӧ семын 1991 ийыште кермыч дене нӧлтымӧ ик пачашан оралтыште верланен. Туштак жапше годым калык театр пашам ыштен, садлан ик эн ончычак тудым уэш чумыраш шонен пыштенам да шонымашкем шуынам: ончычсо участник-шамычым да тыгак самырык-влакым ӱжынам. Пашам тӱҥалынна, теве кодшо гана Майоров-Шкетанын «Кок сӱанат пеле» пьесыж почеш тыгаяк лӱман постановкым сценыш луктынна. А йоча-шамыч дене изирак сценкым рушла шынденна. Краеведений кружокышто тунемше-влак дене Арбан кундемым, тудын историйжым, лӱмлӧ да пагалыме еҥ-влакын илыш-корныштым шымлена. Тыгак эше Нурма школышто йӱла дене кылдалтше кружокым вӱдем. Йоча-влаклан марий куштымашым шынденам, марий мурымат тунемынна, – палдара чолга ӱдырамаш.
Тудын мутшо почеш, Арбан клуб кум ий пашам ыштен огыл, садлан олмыкташ кӱлеш. Район администраций вуйлатыше Денис Сергеевич Окуловын полшымыж дене кызыт окнам, кӱварым вашталтат. Спецопераций кумдыкышто улшо салтак-влаклан гуманитар полышым уло ялге погат.
– Лишыл жапыште маскироватлыме сетьым пидаш тӱҥалына да, оксам ыштен налаш манын, концертым эртараш ямдылалтына, – каласен Елена Рыбакова.
Константин Иванов земский тӱвыра пашаеҥ-влакын программыш кумылын ушнымыштым сайлан шотлен да тыгай чолга, чулым пашаеҥ-влак дене республикысе тӱвыра илышна эшеат вияҥеш манын палемден.
Авторын фотожо.
