Чынак, пиал чарка пундаште огыл. Вет аракам йӱмӧ дене эше иктат тазарак да пиаланрак лийын огыл.
Тидым умыленак, южышт тудын дене кылым кучымыштым чарнат. Йӧршын.
Тыге лийын У Торъял поселкышто илыше Константин Мыцэблындэ дене.
– Тунам, 2007 ийыште, «Первый Май» колхозын автопаркыштыже ороллан ыштенам. Кеҥеж вашеш медкомиссийым эртыме годым микроинфаркт лийме рашемын. Тунамак мыйым реанимацийыш пыштеныт. Тушто кок ала кум кече кийымеке, терапий отделенийыш кусареныт. Ты отделенийыште эмлалтме ик курсым эртенам, – каласкалаш тӱҥале Константин Петрович.
Тымарте тудо тамакым шупшын. А эмлымверыште кийымыж жапыште чытен. Умшашкыже иктымат налын огыл. Молан манаш гын, ик велым, эмлымверыште тидым ышташ чаралтеш. Вес велым, отделений вуйлатыше шижтарен: тамакым шупшаш тӱҥалыда – инфаркт лиеш.
– А мыйын илымем шуын, вет тунам витле ияшрак веле лийынам, – ойлыш пӧръеҥ.
Эмлалтме курс пытымеке, Константин Петровичым мӧҥгышкыжӧ колтеныт. Тидын нерген ик пошкудо пӧръеҥ пален налын.
– Вашлиймекына темлыш: «Ну, тидын верч айда витле грамм гыч аракам подылына!» Мый кӧнышым, – радамла пӧръеҥ. – Тыге тудо кевыт гыч чекушкым налын тольо, да коктын изиш гыч йӱна. Тиде жапыште пошкудем тамакым пижыктыш. Мыйынат тыгай кумылем лекте. «Шупшылаш пу», – йодым. «Уке, ом пу. Тый от шупш», – вашештыш. Молан манаш гын мутланымына годым эмлымверыште тамакым йӧршын шупшын омыл манын ойленам ыле. Тунам мый сыренрак пелештышым. Ик-кок гана шупшылмеке, тунар сайын чучын колтыш!
Умбакыже нуно коктын улшо аракаштым йӱын пытареныт. Но тиде шагалла чучын. Пошкудыжо эше вес кленчалан миен толын. Тудымат пытареныт.
– Руштмеке, адакат тамакым шупшым. Пошкудо дене чеверласен, мӧҥгышкӧ пурымекем, ватем, мутат уке, арака ден тамак пушым шижын. «Тамакым тетла от шупш манын, мутым пуэнат ыльыс», – мане. «Эрла гыч, 26 июнь гыч, тамакым шупшмымат, аракам йӱмымат чарнем. Мутым пуэм! Товатлем!» – каласышым тунам пелашемлан. А семынемже шоненам ыле: «Тамакым шупшаш кумылем йӧршын пытымешке, шупшмымат, аракам йӱмымат чарнем. Вараже коклан витле граммжым подылаш лиеш».
Тыге ик тылзе, кокыт, кумыт эртен – пӧръеҥ тамакымат шупшын огыл, аракамат йӱын огыл.
Икмыняр жап гыч мӧҥгышкыжӧ, Молдавийыш, каен. Тушто шольыжын икмыняр кугу вочко, тоннат пеле литр, шке ямдылыме йошкар аракаже лийын.
– Йӱ, тиде пайдале. Эмла, – ойлыш тунам шольым.
– Эмлыше але эмлыше огыл – садак ом йӱ, – маньым да шочмо кундемыштем лийме жапыште ик чӱчалтышымат шым йӱ. Йӱмем шуынак огыл. Марий Элыш пӧртылмем годым тудо аракажым йокма шотеш пуэн колтен. Тудымат тӱкенат омыл, – рашемдыш пӧръеҥ.
Тышке пӧртылмыжым, ойлымыж почеш, южышт кава гыч Юмым вучымыла вученыт. Но Константин Петрович икте денат, шинчын, чаркам пералтен, аракам йӱын огыл.
– Йӱмым чарнымекыда, пырля подылаш темлыше-влак лийыныт докан? – йодым.
– Лийыныт. Тӱҥалтыште шуко гана темленыт. «Ну, кеч ик гана гына подыл», манынат тӧченыт. Но мый ласкан, ӱчашыде, вурседылде, ойленам: «Огым!» Тылеч вара темлымыштым чарненыт. Палат: садак ом йӱ. Айдеме аракам ынеж йӱ гын, тудлан тидым кӧ виеш ыштыктен кертеш? Нигӧ!
Молдавийышкат ончыч мийымем еда, «Костя Россий гыч толын!» манын, уна-шамыч кудывече тич погынат ыле. А кызыт мием гынат, иктат манме гай огеш тол. «Ай, тудын дене мом ышташ? Ни аракам огеш йӱ, ни тамакым огеш шупш», – маныт.
– Ӱстел коклаште шинчыме годым еҥ-влакын аракам йӱмыштым, погынен шогал мутланыме жапыште иктаж-кӧн тамакым шупшмыжым ужын, нунын деке ушнымыда ик ганат шуын огыл? – йодым мутланымашна мучаште.
– Уке. Йӧршынат нигузе чучын огыл. Мый весе-влаклан аракам темен пуэнам гынат, шкемынже йӱаш кумылем ик ганат лектын огыл. Лиеда, южышт мокмыр дене орланымышт годым йодын толыт. Темалтем. А шкеже пырля ик ганат ом подыл.
Ынде латиндешымше ий тыге шуйна. Кызыт туге чучеш, пуйто мый нигунамат ни аракам йӱын, ни тамакым шупшын омыл. Тидын нерген шонымемат огеш шу. Икте нерген гына чаманем: тидыжымат, тудыжымат ондакак кудалташ кӱлеш ыле.
Любовь Камалетдинова
Авторын фотожо
