Звенигово район Эсмекпляк тӱҥалтыш школын туныктышыжо, Россий Федераций общий образованийын почётан пашаеҥже Валентина Созонова йоча-влакым изинекак кидпашалан кумылаҥда.
Валентина Николаевна 50 ий туныктышылан тырша, а урок деч вара арнялан кок гана кружокыш коштшо йоча-влакым тошто марий тӱрым тӱрлаш туныкта. Шке жапыштыже тудо Йошкар-Оласе 1-ше №-ан йоча музыкально-художественный интернат-школын (кызыт Национальный сымыктыш гимназий), художественный пӧлкаштыже шинчымашым налын.
– Уста тӱрызӧ, РСФСР-ын сулло художникше Лилия Александровна Орлован занятийлашкыже поснак йӧратен коштынам, вет тудо марий тӱрым умылаш туныктен: карандаш дене геометрический орнаментын эскизшым миллиметровко кагазеш сӱретлена ыле. А тошто тӱрым, ме палена, вынер пырчым шотлен тӱрлыман, – шарналта чолга ӱдырамаш да изирак вӱдылкам эркын ронча.
Ожно «пырче важык» дене тӱрлымӧ нашмакым, вуеш пӱтырымо шарпаным, тошто марий тувырым Валентина Николаевна ятырак поген. Вынерысе тӱр-влакым ончыктен-ончыктен, могай кундемлан келшен толмыжым каласкала: «Тиде Волжский район Шайра вел, тиде Провой вел Эсмекпляк, тиде Пезмучаш Корамас вел…» Кушечын кондымыжым кузе чыла пала, шонет. Ты шотышто шкеже тыгерак умылтарыш:
– Вӱд воктене илыше-влак налме порсын шӱртӧ дене тӱрленыт, садлан тӱрышт тыгыдырак, а меж шӱртӧ гыч утларакше вӱд деч тораштырак илыше-шамыч тӱрленыт, садлан нунын тӱрышт шолдырарак. Майра павай Зоя ӱдыржӧ дене нашмакым, шарпаным, тувырым шуко ямдыленыт. Паваем 96 ий илен.
Валентина Николаевнан кружокышкыжо шке туныктымо классше гыч чыла икшыве коштеш. Тӱрлашышт йӧнанрак лийже манын, пелашыже Виталий Леонтьевич (тудо школ директор) кажныжлан рамым ямдылен пуэн.
– Тымарте лу выпускым луктынам. Ӱдыр-влак дене пырля рвезе-шамычат кумылын тӱрлат. Нунын кокла гыч ятырынже армийышкат миен толыныт, южышт кызыт спецоперацийыштат улыт. Теве, мутлан, тунемшем Юра Николаев кодшо гана отпускыш толмыж годым школым ончалын лекте, классышкына пурыш, кружокышто «Икыт, кокыт, ваштареш; икыт, кокыт, ваштареш» йӧн дене тӱрлымыжым кызытат шарна, – чонжым почеш поро кумылан ӱдырамаш.
Йоча-влакын чыла пашаштымат туныктышо пырдыжысе стендыш вераҥда. Ятыр ий эртен гынат, кажныжын озажым сайын пала. Марий тамга дене сылнештарыме салфетке, заложко, галстук моткоч шуко. Солык-шамычат чоным куандарыше улыт.
Валентина Николаевна шканже чийышаш тувыр ден ончылшовычым, блузкым тӱрлен. Нуным урокышкат чӱчкыдынак чиен.
– А кызыт ынде икшыве-влак тӱрлӧ мероприятийлан куанен чият, – каласкала кужу жап туныктымо аланыште тыршыше уста кидмастар. – Эше павайын ямдылен кодымо тувыржымат уроклан кучылтына. Тошто тӱрын вий-куатшым шижам, капкылат куштылеммыла чучеш.
Марий тӱр кеч-могай вургемым сылнештара да вий-алым ешара. Тидымак шотыш налын, Валентина Созонова йоча-влакым тӱҥалтыш классла гычак тӱрлаш туныкта да марий тӱрын кӱлешлыкше, моторлыкшо, ойыртемже нерген каласкала.
Алевтина БАЙКОВА
Авторын фотожо.
