Марий Элысе мӱкшызӧ-влакын латикымше отчет да сайлымаш конференцийышт эртен.
Мӱкш шагалемеш гынат…
Погынышо-влакым Ялозанлык да кочкыш сату министр Павел Раевский саламлен. Тудын мутшо почеш, кызыт республикыштына 1268 отар шотлалтеш, тушто 19,9 тӱжем наре мӱкш еш уло. Ончылийысе дене таҥастарымаште отар 316-лан, а мӱкш еш кум тӱжем чолылан шагалемын. Республикыштына кодшо ийын 631 тонн мӱйым кӱзымӧ. Эн шуко мӱкшым Морко районышто ашнат, тыште ӱмаште 92 тонн мӱйым туленыт , Марий Турек районышто – 81, Шернур районышто –77,1 тонным. Кӱзымӧ мӱйым оксашке савыраш гын, кокшӱдӧ миллион теҥгеаш сатум ямдылыме. Шукыжым ужален пытарыме.
Ончычсо семынак отарлан ветеринарно-санитарный паспортым ыштыме йодыш пӱсын шога. Вет кызытеш 310 еҥын гына тыгай документше уло. Ончылий 476 еҥын лийын. Тидыже мо нерген ойла: ятыр еҥ отарым кучымым чарнен.
Мӱкш шагалем толеш гын, тӱҥ амалже – тудым ончымо пашалан самырык-влак шагалын шӱмаҥыт, а илалшырак-влак тиде сомыл деч кораҥыт. Вес амал – мӱкшым ончымо отрасль пайдам ончычсо дене таҥастарымаште шагалрак кондаш тӱҥалын. Конкуренций кугу, мӱйым официально ужалаш документат шагал огыл кӱлеш. Кеч Агробизнес кадрым уэш ямдылыше марий институт ий еда мӱкшызӧ-влак группым пога, тушто нылле наре еҥ шинчымашым налеш.
Ужаленат моштыман
Мӱкшызӧ-влакын пашаштышт ик эн кугу нелылык – кӱзымӧ мӱйым ужалыме паша. Кеч ты шотышто ятыр ыштыме. Чарла кремльыште, Ленин лӱмеш площадьыште ярмиҥга-влак эртат. Пытартыш жапыште Йошкар-Оласе «Эссен» рӱдерыште каныш кечылаште ярмиҥга-влакым эртараш тӱҥалме. Май гыч тыште тиде рӱдер ончылнысо кумдыкышто тыгаяк ярмиҥга-влак лийшаш улыт.
Юл кундем федерал округышто Марий Элыште гына кызытеш мӱкш ончымо пашам вияҥдыме программе уке. Тудым ямдылаш ончычак тӱҥалме, но мучаш марте шуктымо огыл. Тидым сайлыме у правленийлан ыштен шукташ ӱшанышт.
Мӱкшызӧ-влаклан кугыжанышат полша. Тений Ялозанлык да кочкыш сату министерстве фермер озанлык-влакым субсидироватлаш шӱдӧ миллион теҥгем ойыра. Тышке грантым налаш мӱкшызӧ-влакат ушнен кертыт. Но тидын деч ончыч мӱкшызӧ статусым налаш Агробизнес кадрым уэш ямдылыше марий институтышто курсым эртыман.
Россий кӱкшытан тӱрлӧ конкурслашке марий мӱйым лукмат кундемнан чапшым нӧлташ чот полша. Кодшо ийын, мутлан, Морко район Йоплан ял гыч Олег Матвеев «Российын шӧртньӧ мӱйжӧ» Россий кӱкшытан конкурсышто кок эн кӱкшӧ наградым сеҥен налын. Тыгай опытым умбакыже шараш кӱлеш. Отраслевой министр Павел Раевскийын мутшо почеш тидлан Российыште могай конкурс-влак эртаралтмым ончылгоч палыман да тушко шкенан продукцийнам колтыман.
Министр тыгай фактым кондыш: Марий Элыш Башкортостан гыч толыт да мемнан мӱйнам налын каят, вара шке мӱйышт семын ужалат. Вет Марий Элнат чодыран кундем, пистерат ятыр, сандене мӱйна кӱкшын аклалтеш. Ончыкыжым тыгай сӱрет ынже палдырне манын тыршаш кӱлеш.
Тыршет – полшат
Кодшо ийысе паша лектыш нерген республикысе мӱкшызӧ-влакын «Марий отар» ушемыштым вуйлатыше Павел Свинин каласкален. Тудын мутшо почеш мӱкшызӧ-влак кугыжаныш полышым «Шӧртньӧ нектар» кооперативыш ушнен налын кертыт. Кодшо ийын, мутлан, тыгай йӧн дене нылле кандаш еҥ кумло кок миллион теҥгелан мӱкш ончымо годым кучылталтше оборудованийым, медогонкым да молымат налын. Тыгак Марий Эл Республикын Паша да социально аралтыш министерствыж гоч кум мӱкшызылан полышым пуымо.
Тӱшка озанлык-влакат тиде «тамле» отрасль деке мелын савырнаш тӱҥалыныт. Мутлан, «Семёновский» госплемзавод отарым шукертсек куча, тидлан лӱмынак нектарым ойырышо кушкылым ӱда да мӱйым кевытлаштыжат ужала. Шукерте огыл «Шойбулакский» акционер ушемыштат мӱкшотарым почыныт. Тудо ондак, мутлан, рапсым иканаште кумшӱдӧ гектар марте кумдыкан пасушко ӱден гын, ынде тидлан шӱдӧ гектар марте кугытан нурым ойырен налеш да вераҥда. Тыгеже шукырак мӱкшызылан отаржым вераҥдаш йӧн лиеш. Адакшым ынде озанлык-влак аярым шавыме годым чылажымат шотыш налаш, мӱкшлан эҥгекым кондаш огыл манын тыршат да лектышыжат уло.
Рашемдышаш йодышат уло
Конференцийыште мӱкшым ашныме годым ветеринарий правилым шуктымо, Россельхознадзор могырым йодмашым эскерыме нерген ойленыт. Вольык чер ваштареш кучедалше «Марийский» станций кугыжаныш учреждений начальник Владимир Даниловын мутшо почеш, мӱкш еш-влакым маркироватлыме йодышымат кызытеш тӱрыс рашемден шуктымо огыл. Чумыр мӱкш еш гыч 77 процентшым гына маркироватлыме. Погынышо-влаклан тидыже молан кӱлмым эше ик гана ушештарышт. Эн тӱҥжӧ – чер ваштареш кучедалаш йӧнан, мӱкш ешын куснылмыжым рашемдаш лиеш, йотэл гыч ешым кондымо гын, тудымат раш учётыш налаш, жаплан карантиныш шогалташ лиеш.
Икымше конкурс
Эн оҥайжылан ты гана «Марий Элын мӱйжӧ – 2025» икымше конкурсым палемдыман. Конкурсыш 139 образец пурен. Шке мӱйыштым конкурс комиссийлан аклаш пошкудо Татарстан ден Чуваш республикла, Нижегордский ден Кировский областьла гычат конденыт. Организаторлан Марий Элысе мӱкшызӧ-влакын «Марий Отар» ушемышт, Мӱй дегустатор-влакын ассоциацийышт, республикнан Ялозанлык да кочкыш сату министерствыже шотлалтыныт. Комиссийыш элнан тӱрлӧ регионлаж гыч профессиональный мӱй сомелье-влакым ушымо. Марий Э гычат кок специалист лийын.
– Мый марий мӱйын пеш чапле качестван улмыжым палемдынем ыле, – каласен жюри председатель, Мӱй дегустатор-влак ассоциацийым вуйлатыше Иван Козярский. – Тыгай продукций дене кугу конкурслашкат ушнаш лиеш. Тендан уло мо дене кугешнаш да мом ончыкташ.
Иван Козярскийын вуйлатыме жюри мӱйым ныл номинацийыште аклен: Писте мӱй, писте да пеледыш мӱй, волгыдо тӱсан мӱй да шемалге мӱй. Кажне номинацйыште шӧртньӧ, ший да бронзо медальым, дипломым, пӧлекым кучыктымо. Поснак кугу таҥасымаш лийын тӱрлӧ пеледыш гыч погымо мӱй номинацийыште. «Эн сай писте мӱй» номинацийыште Марий Турек район гыч Владимир Степанов ден Советский район гыч Алексей Таченков шӧртньӧ дене палемдалтыныт.
Конкурсышто поснак ойыртемалтше мӱкшызылан Гран-прим пуаш, пӧлек шотеш мӱкш омартам кучыкташ лийыныт ыле. Но жюри тыгай еҥым палемден кертын огыл, сандене гран-прим, мӱкш омартам, мӱкшызӧ-влак ушем член коклаште модылтышт. Приз Шернур район гыч мӱкшызӧ-влак ушем вуйлатыше Сергей Чемековлан логале.
Конференций «Марий отар» ушемым вуйлаташ уэш Павел Свининлан ӱшаныш. Тыгак ушемын правленийжым сайлыме.
Снимкыште: конкурсышто ойыртемалтше-влак.
Вячеслав Смоленцевын фотожо.
