«Туныктышо шӱм-чонжо дене эреак самырык лийшаш. Тунам гына тудлан кушкын толшо рвезе тукымым умылаш куштылго лиеш», – ойла
Марий Турек район Марий Купто ялын шочшыжо, уста туныктышо, 2004 ий гыч Аграрно-строительный техникум вуйлатышын алмаштышыже, тений «Россий Федерацийысе образований сферын почётан пашаеҥже» чап лӱм дене палемдалтше Светлана Барабанщикова.
Чатка кап-кылан, веселан да тунамак тура ончышо шем шоптыр гай шинчан, кече гай шыргыжал колтышо тиде туныктышын пашам ыштымыжым эскераш гын, кеч-кушто лийже – тудын йырже илыш чынжымак «шолаш» тӱҥалеш: шкежат йӱла да весым волгалтара. Илышым да калыкым йӧратыше айдеме шке воктеныже улшо-влакым волгалтара веле огыл, нуным ончыко вӱден наҥгая. Тыгай моштымаш – юмын пуымо мастарлык, тидым шочынак туныктышо гына ыштен кертеш.
– Йоча годымак айдеме ончыкыжым могай профессиян лиймыж нерген шона. Но мыйым тиде йодыш кораҥ каен. Тӱняште шуко оҥай профессий уло, ала-кӧат лийын кертат – кумыл гына лийже… Но мыйын ала-кӧ лиймем шуын огыл, – ойла Светлана Владимировна. – Нылымше класс гыч икымше классыште тунемше-влакын вожатыйышт лийынам, кандашымшыште – пионер дружине советын председательже, тудо ийынак «Орлёнок» всероссийский йоча лагерьыш колтеныт. Индешымше классыште мыйым комсомол организацийын секретарьжылан ойыреныт, но, чаманен каласыман, кок тылзе гыч комсомол пытыш. Мер паша, тыгак икымше туныктышемым йӧратымаш ончыкылык профессийлан – туныктышо лияш – негызым ыштеныт.
Тыге 1995 ийыште чолга ӱдыр Оршанке педучилищым отличий дене тунем пытара да Советский район Кельмаксола школышто тӱҥалтыш классым туныкташ тӱҥалеш. Тиде жапым Светлана Владимировна тыге шарналта:
– Кызытат весела кумылан, чылажымат палаш тӧчышӧ изи йолташем-шамычым монден ом керт. Тунеммаште ончыко ыштыме кажне ошкылыштлан тугай пиалан улмемла чучын! Нунылан йырым-йырысе тӱня нерген шинчымашым налаш веле огыл, тыгак илышыште шкем кучаш, моштымашым ончыкташ да тудын дене пайдаланаш полшышо наставник, йолташ лияш тыршенам.
2002 ийыште тудо Н.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогический институтышто шинчымашым пога, «Руш йылмым да литературым, марий йылмым да литературым туныктышо» квалификациян лиеш. Ныл ий гыч Кельмаксола школышто тудлан директорын воспитаний паша шотышто алмаштышыже должностьым ӱшаненыт.
– Ӱшаненыт – тугеже кӱлынак ыштыман, – ойла туныктышо. – Школышто йоча-влаклан оҥай да пайдале лийже манын, кажне мероприятийым уло чонем пыштен ямдыленам. Тек кажне кече нунылан пайремыш савырна, а школ кокымшо пӧртышт гай лийже шоненам. Но илыш тыге савыралын: 2004 ий гыч Вечын селаште верланыше Аграрно-строительный техникумым вуйлатышын тунемме-воспитаний паша шотышто алмаштышыжлан ышташ тӱҥальым».
2021 ий гыч Светлана Владимировна – техникум директорын тунемме-производство шотышто алмаштышыже. Тудо «Илыш тыге савыралын» манеш, но тыште, очыни, тыге каласыман: айдемын могай куатан улмыжым юмо сайын пала, сандене лач тиде куатшылан келшыше пашам кучыкта. Туге гынат Светлана Владимировнан изиш кокытеланымашыже лийын.
– «А трук ом керт?» шоненам, вет техникум – школ огыл. А вара тыге шонаш тӱҥальым: чакнем гын, тугеже туныктышо омыл, тугеже йоча-шамыч дене пырля лияш правамжат уке… – мутшым шуя шкеже. – Чоным тӱрлӧ шонымаш туржын. Но кокытеланымашым уш сеҥыш. Лач тыште пашам ыштыме годым мый кудалтен кодымо, тулык икшыве-шамыч нерген шуко пален нальым. Лач тыште икымше гана занятийым амал деч посна кодышо, торжан мутланыше, правам пудыртышо йоча-влак дене ваш тӱкненам. Но эреак ушыштем теве могай шонымаш лийын. Туныктышо тунемшыжлан тудын кӱлешлыкшым умылтарышаш, тӱням у семын да вес могыр гыч ончалаш, ты тӱня дене келшен илаш да тушто йомаш огыл полшышаш. Илышыште шемыжат, ошыжат улыт манын умылтараш тыршенам. Айдеме ик жапыште кӱшкӧ чоҥештен кӱза, но варажым камвозынат кертеш манын ойленам. Техникумышто пашам ыштыме жапыште умыленам: тунемше ӱдыр-рвезе-влаклан эҥертыш лияш тыршыман. Нунылан лач мый ӱшандарышаш улам: кажныжын илышыже шкенжын гына кидыште, сандене тудым шканышт чоҥыман.
Коло ий утла жапыште Светлана Владимировна тунемме вер «кокымшо» суртышкыжо савырнен. Тудлан ӱшанен пуымо сомылым тудо пашам ышташ тӱҥалме кече гыч таче марте эреак кӱлынак шукта, уло шӱм-чонжым да моштымашыжым пышта да тыгодымак, илыш дене тӧр каяш манын, шинчымашыжым нӧлта.
– Кумдан палыме руш педагог Константин Ушинский возен: «Туныктышо тунам ила, кунам шкеже тунемеш: тунеммым чарна – туныктышо семын кола». Техникумым вуйлатышын тунемме-производство шотышто алмаштышыжын пашажым тӱҥалмеке, уэш шкемым «туныкташ» кӱлын. Пашамын тӱҥ цельже – тунемше-влаклан сай качестван образованийым налаш йӧным ышташ да нуным квалификациян специалистыш савыраш. Санденак мый образований системыш шыҥдаралтше у технологийлан тӱткышым ойырем, самырык тукымын вияҥмышт дене тачысе кечылан келшыше йодышлам шымлаш тыршем да тунемше-влаклан чыла могырым вияҥашышт йӧным ыштымылан уло вийым пыштем, – шыргыжеш Светлана Владимировна.
Айдеме уло чоным пыштен ышта гын, тудо садак сеҥымашыш шуэш манын арам огыл ойлат. Тений «Студент ден выпускник-влаклан паша верым муаш полшымо шотышто эн сай практике» республик кӱкшытан конкурсышто Аграрно-строительный техникум I верым сеҥен налын! «Тугеже тачысе вуйлатыше могай лийшаш?» йодышлан Светлана Владимировна тыге вашештыш:
– Тачысе вуйлатыше илышым йӧратыше, шке йырже калыкым чумырен да пырля тыршыше, тыгак социальный партнёр-влак дене вашкылым ыштен моштышо, кызытсе саманын йодмашыжлан келшыше шинчымашан лийшаш. Но туныктышын эн тӱҥ да кӱлешан качествыже – йоча-влакым йӧратымаш. Тиде йӧратымаш деч посна шонымашыш шуаш неле.
Г.Кожевникова
Фотом еш альбом гыч налме
