Шукерте огыл Марий паркыште тудым эшеат сайракым ыштыме шотышто пашаче погынымаш эртен.
Кызыт марте мом ыштыме да мом эше ышташ ямдылалтме нерген олан мэржын пашажым жаплан шуктышо Антон Трудинов палдарен. 2025 ийыште паркыште трансформатор подстанцийым вераҥдыме. Республикысе район-влак дене палдарыше стендла воктене ынде кастенат волгыдо.
Сцене деке наҥгайыше 16 корным, тыгак парк йырым авалтыше 750 метр кужытан йолгорным радиокыл дене ушымо. Марий калыкын легендылаж гыч герой-влакын аллейыштым индеш пу скульптур дене пойдарыме. А нуным кок ий почела Йошкар-Олан кечыже вашеш паркыштак эртаралтше пу гыч пӱчкедыше мастар-влак «Марий калыкын легендыже-влак» фестиваль годым ыштеныт. Композицийжым «Марий калыкын кечышотшо» манын лӱмденыт.
Арет марий календарь эрвел календарь деч палынак ойыртемалтеш. Тудын циклыштыже 12 огыл, а 32 идалык. Кажне идалыкшым шкенан кундемыште илыше (пӱчӧ, тага, коляйос, пире, кайыккомбо, эҥыремыш, кумыжвуян кишке, умдыр, шогертен, шем маска, корак, агытан, ӱшкыж, нерге, шоҥшо, шордо, имне, кӱдыр, йӱксӧ, шурмаҥше, шыҥшале, пӱркыт, рывыж, ирсӧсна, тӱлеген, тумна) гына огыл, эсогыл экзотический (черепахе, тӱе, слон, гепард, ош маска, дельфин) вольык, янлык, кайыквусо, насекомый виктарат. Садланак кажне идалык нунын койыш-шоктышышт дене вийым налеш. «Тыге идалыкын шырт вийже дене Ош Кечын мланде ӱмбаке колтымо вийжым туштен каласыме. Кечын, Тылзын, Шӱдырын вийышт илян-шамычлан илашышт шкешотан шӱлышым, койышым пуат. Мутлан, пӱчӧ, шордо, гепард ий-влак чулымлыкым, вӱдумдыр, нерген, эҥырымыш пашаче кумылым, озанлык кучышым шочыктат. Кишке вашталтмашым кучыкта. Чыла тиде шинчымаш калыклан мом ыштышашым, пашам кузе виктарышашым, кунам шып вучен шинчышашым, кунам чолгалыкым ончыктышашым палаш кӱлын. Акрет годым калыкна Ош Кугу Юмын йӱла дене кылдалтше идалык-влак пӧрдем дене пайдаланен. Тачысе тукымат ты кечышотым ушышто кучен, шке пӱрымашыжым чоҥышаш», – теве тыге серыме «Ош Сандалык ончылно» книгаште. Тудым Тӱҥ марий онаеҥ Александр Таныгин чумырен.
Марий паркысе ты композицийыште акрет марий кечышот календарьысе 32 янлык гыч кызытеш латкудытшым вераҥдыме. Молыжым тений ешарышаш улыт. Композицийын рӱдышкыжӧ марий йӱланам аралыше «Тӱҥ онаеҥын» скульптуржым шогалтыме.
2026 ийысе паша радамыште паркысе тӱҥ сценын конструкцийжым вашталтат: тудым кӱшкырак нӧлталыт да воктекыже йӧнан олымбал-влакым вераҥдат. Районла дене палдарыше стендла пеленысе кумдыкламат тӱзатат. Тыгак паркыш утарак кушкылым шындат да вӱд йоген кайыме системым келыштарат.
– Марий парк олан эҥер серысе кумдыкшын «чонышкыжо» савырна. Тушто чылажат марий калыкын шӱлышыж дене варналтын. Ты кумдыкым ме эркын-эрыкын еш дене канаш йӧратыме верыш савырена, – палемден Антон Трудинов.
Пӱртӱс помыжалтме пагыт гыч (22 март) Шурмаҥшын идалыкше деч вара илышнам Шыҥшале виктараш тӱҥалеш. Койыш-шоктышыжым ончалына: тудо писын тарванылеш, мо кӱлешым кече мучко радамлын шукта. Шыҥшале идалыкыште шочшо-влакым поянлык вуча, сӧрат астролог-влак. Нуно эре ончыко ончат, илышыште шке верыштым кычалыт, да шонымашке шуыт.
Такшым, эрвел, зороастрий, славян кечышотлам иктешлыше астролог-влакын палемдымышт почеш, тенийысе идалык кризис гыч лекме, у пашам тӱҥалме пагыт лиеш. У шонымаш-влак шочыт, пайдале вашлиймаш-влак ятыр лийыт, мер илышыште сай вашталтышым вучыман. Тӱрлӧ эл ден континет-влаклан веле огыл, посна еҥ-шамычланат кужу жап ик верыште шогымо деч вара сай ончыкылан сай ошкыл лиеш манын ӱшандарат.
Светлана Носован фотожо.
