УВЕР ЙОГЫН

Марий Элна чылаштымат ӧрыктарен

Тений Марий Элышкына Российын кок рӱдӧ, тыгак НТВ ден «Пятница» телеканалла гыч толын, могай-гына передачым сниматлен огытыл?! Пиалеш, мый кум каналжын пашам кузе ыштымыжым ужынам, нунын дене мутланенам. Кеч икымше гана тиде тений огыл, а ӱмаштак лийын. Тунам Россий телеканалын «Андрей Малахов. Песни от всей души» кас шоушкыжо Михаил Веселов нерген сниматлаш тудын деке мӧҥгышкыжак толыныт ыле. Тыге мыят Параньга район Кугу Пумарийыште нунын дене пырля лийынам. Тений «Жизнь своих» ден «Поедем, поедим!» передаче-влакым кузе сниматлымым ужынам. Чыла тидын нерген возенам ыле.

Но мый вет нунын дене пырля эре коштын, съемко жапыште мо лиймым, мо кузе ышталтмым чылажымак ужын омыл. А тидын нерген пален налме шуэш. Лудшына-влакланат оҥай лиеш шонен, кажне каналым вашлийше, нуным чыла вере гаяк ужатен коштыктышо Надежда Мосеева дене мутланышна. Тудо – Марий Эл Республикын спорт да туризм министерствыжын аналитикше.

 

Надежда, министерствыште пашам ыштымет жапыште ныл  телеканал гыч программым сниматлаш толын каеныт. Тиде кунам  лиймым айда ушештарена. Тый чылашт дене шуко сьемкыштыжо пырля лийынат. Очыни, кажныж дене пашам ышташ келшен. Туге гынат иктаж-кудыжо мо дене гынат ойыртемалтыныт векат?

Эн ончыч каласен кодынем: кызытсе жапыште Российыште кӧргӧ туризмым вияҥдаш шуко паша ышталтеш. Марий Элна ӧрдыжеш кодын огыл. Тӱҥ задачына: республикна нерген вес кундемлаштат палышт манын, тудын нерген чӱчкыдынрак федеральный СМИ гоч палдараш.

Марий Эл Республикын спорт да туризм министрже Лидия Батюкован темлымыж почеш, идалык тӱҥалтыштак ме тӱрлӧ телеканаллаш серышым колтылаш тӱҥална, кундемышкына ӱжынна. Эн ончычак мыланна Россия-1 телеканал вашмутым пуэн.

Тыге апрельыште Марий Элыш Москва гыч «По секрету всему свету» передачын съемочный группыжо толын. Тудын  вӱдышыжӧ – кумдан палыме актрисе Ольга Кузьмина. Съёмкылан ончылгоч ямдылалтынна. Программын продюсерже дене кажне кечын гаяк тӱрлӧ сюжетым, геройым кычалынна.

Тиде программын тӱҥ шонымашыже: регион нерген иктаж-мом уым, ӧрыктарышым да тымарте палыдымым ончыкташ. Сюжет-влакым кок программылан ситышым ямдыленна. Сценарист ончылгоч сценарийым возен ямдылен. Съемко тӱҥалме деч кок кече ончыч режиссер ден продюсер толыныт. Нунын дене ме чыла верым (локацийым) тергенна, герой-влак дене палыме лийынна. Чыла ямде лиймеке, группо тичмашнек толын. Нуным мый Йошкар-Ола аэропортышто вашлийынам, унагудыш ужатенам. Эрлашыжым эрдене эрак паша тӱҥалын. Кечылан кок але кум сюжетым сниматлаш кӱлын, сандене кажныжлан сайын ямдылалтыныт. Тидлан кӧра паша кече ондакак тӱҥалын да йӱд лишан веле мучашлалтын.

Съемочный группо кечыгут йол ӱмбалне лийын гынат, шке пашажым сайын, кӱлынак ыштен. Поснак Ольга Кузьмина нерген каласен кодымо шуэш. Изирак капан,  эре шыргыжше чуриян самырык актрисе нойымыжым ончыкташ тыршен огыл. Камер ончылно моторын кояш манын, гример тудым вич шагат  эрденак ямдылаш тӱҥалын.

Съемко Марий Элыште эрташ тӱҥалеш манын пален налмеке, еҥ-влак лӱмынак актрисе дене войзалташ кычалын миеныт. Ольга иктымат шкеж деч шӱкалын огыл, кажныжлан поро мутым муын.

– Тылеч вара Икымше канал гыч «Жизнь своих» передачым сниматлаш толыныт ыле, туге?

– Туге. Тиде передаче але йӧршеш самырык, ик ият уке. Тудын авторжо,  вӱдышыжӧ да квадрокоптер дене операторын сомылжым шуктышо – Евгений Кривцов.

Тиде передачын тӱҥ шонымашыже: Российын регионыштыжо илыше тыглай, но тунамак ӧрыктарыше профессиян еҥ-влакын илышыштым ончыкташ. Ты программыланат ме шуко жап ямдылалтынна. Еҥ-влакым кычалынна, нунын дене кутыренна. Паша верышкышт съёмко дене логалаш манын, ятыр официальный серышым возенна.

Передачым ямдылыме годым чылажымат шотыш налман: кажне кечылан программым (таймингым) ямдылет, съемко жап дене келшышын лийшаш. Иктаж-кушто утларак кучалтат гын, цепочко кӱрлын кертеш. Тиде гана съемочный группо дене пырля кандаш кече лияш логалын.

«Жизнь своих» передачым улыжат ныл еҥ ямдыла. Но кажныже – шке пашам сайын палыше, тунамак моткоч проста. Кандаш кече мый пуйто йолташ-влак коклаште лийынам.

– Нунын деч вара эше кок передачым сниматлаш почела манме гаяк толыныт ыле.

– Вес кок программе кочкышлан пӧлеклалтын ыле. Иктыже – «Пятница» телеканалын «Гастротур», весыже – Икымше каналын «Повара на колёсах» программышт.

Икымшыжын вӱдышыжӧ – ресторатор Дмитрий Левицкий.

Тиде передаче регионын кочкыш шотышто ойыртемжым ончыкта, тыгодымак кочкыш гоч калыкын тӱвыраже, историйже дене палдара.
Морко район Унчо этнокультурный комплексыште съёмко эртыме деч вара Дмитрий Левицкийын мутшо шарналт кодын: «36 регионым сниматленна, тӱрлыжымат ужынна. Тетла мемнам нимо дене ӧрыктараш, шоненна. Но те, марий-влак, ӧрыктарен кертда. Курымла дене вес калык воктене илен, шкендан кочкышдам, сындам арален коденда».

Программым ямдылыме годым ме эн ончычак передачыш шукырак марий-влакым пурташ темленна. Тыгодым курыкмарий-шамычымат ончыкташ йодынна. Но Курыкмарий районын тораштырак верланымыжлан кӧра ме тушко чыла съемочный группо дене миен шуын огынал.
«Гастротур» программылан курыкмарий-влакын илыш да кочкыш ойыртемыштым войзаш Арде (Церкысола) кундемыш миенна.

Мыйын шонымаште, тиде передаче марий калыкын ойыртемжым кочкыш гоч моткоч сайын почын пуэн. Вӱдышӧ коҥгаште команмелнамат кӱэштын, палышымат тамлен, колым кучаш миен, чодыраште модым поген, ирсӧснам тул ӱмбалне кӱктен. Тыгодым марий кочкышым олаште тамлаш лийме нергенат каласен коден.

Вес передаче – «Повара на колёсах». Тудын вӱдышыжӧ-влак кугу олаласе ресторан гыч Мишленовский шӱдыран шеф-повар-влак улыт. Каласыман: кажне передачыште вӱдышӧ-влак вашталтыт. Мемнан деке Санкт-Петербург гыч Антон Исаков ден Сергей Гальцев толыныт. Рвезе-влак самырык улыт гынат, ресторан пашаште кугу кӱкшытыш шуыныт.

Тиде передачым ямдылашат шуко жап каен. Тыште задачына изиш нелемдалтын. Марий Элысе кочкыш нерген ола кумдыкышто палдарыман ыле. Марий кочкыш утларакшым яллаште аралалтын. Олаште тудым ик-кок рестораныш миен гына тамлаш лиеш. Адакшым повар-влаклан иктаж активный манме канышым темлыман ыле. Тидын шотышто республикна але пешыже вияҥын огыл. Туге гынат, йӧным муынна – Изи Какшан серыште верланыше ик вейк-парк дене кутырен келшенна ыле.

Передачыште Йошкар-Олана моторрак лийже манын, съёмкым квадрокоптер полшымо дене сниматлаш кӱлмым съемочный группо ик гана веле огыл ушештарен. Но кундемыштына тудын дене айда-лийже пайдаланаш чарыме. Гражданский обороно комитет пелен комиссийын пунчалже почеш гына лиеш. Тыштат кугу нелылык дене тӱкненна. Разрешений тылзе утла жапыште ышталтеш, а мемнан жапна шагал кодын. Но поро еҥ-влак эре вашлиялтыт. Тыге ме тиде передачым моткоч йӧратыше ик сай пӧръеҥын полшымыж дене разрешенийым ик арня жапыште налын кертынна.

Визымше передаче «Поедем, поедим!» лийын. Тудат кочкыш дене кылдалтын. Вӱдышыжӧ – итальян калык гыч лекше Федерико Арнальди.
Съемко сентябрьыште эртаралтын, передаче эфирыш але лектын огыл.
Тиде передачышкат марий кочкыш дене палдарымашым, марий йӱла-влакым пурташ тыршыме.

– Передаче-влакым сниматлыме годым мо эше ушешет кодын? Ала иктаж-можо кумылетымат волтен?

– Кажне передачым ямдылыме годым ятыр еҥ дене каҥашет, мутланет, кутырен келшаш тыршет. Шуко тӱрлӧ еҥым вашлият, палыме лият. Утларакшым поро чонан-влак вашлиялтыныт. Но икмыняр гана шкаланышт пайдам (окса шотышто) кычалше-влакат перненыт. Тыгай годым умылтараш тӧчымӧ: тидыже вет мыланна гына огыл, тыландат, уло республикланат кӱлеш. Мемнам палаш тӱҥалыт, пагалаш. Вес калык дене иктӧр лияш тыршыман, марий калыкын виян улмыжым, тӱвыражым, йӱлажым арален коден моштымыжым ончыктыман манын палдараш логалын.

Российысе каналла гыч толшо-влак мемнан олана, республикна нерген мом ойленыт? Утларак моктеныт але шылталыме мут-влакат йоҥгеныт?

– Эн ончычак унам ончен моштымына нерген чӱчкыдын ойленыт. Эсогыл пошкудо Татарстан дене таҥастареныт. Марий-влак нерген шуко поро мутым каласеныт. Йошкар-Олана кажныжым моткоч ӧрыктарен. Но чылан икгай  шонымашан лийын огытыл. «Ола мотор, турист-влакым сымыстарыше, но тыгодымак объект-влак вашла нигузе кылдалтын огытыл. Адакшым Марий Эл нерген нуно толшо еҥлан нимом каласен огыт керт». Тыгай шонымашым мыланем ик гана веле огыл ойленыт. Южгунамже Москва гыч толшо уна-влакын шинчаштышт мемнам чаманымаш палдырнен.

– Надежда, съемко деч посна эше моло паша ышталтеш. Нунын коклаштат ойыртемалтшыштым ала палемден кодет?

– Тений вич съёмко деч посна Российысе печатный изданий-влаклан икмыняр пресс-турым эртаренам. Телым мемнан деке «Russian traveler» журнал, «Российская газета», РИА Новости гыч корреспондент-влак толыныт ыле. Нуныланат республикнам ончыктен коштыктымо, еҥ-влак дене палымым ыштыме. Ятыр сай статья-влак газетлаште, журналлаште савыкталтыныт.

Кеҥежым «Туту» путешествий сервисын «Медиаразведка» кугу проектшым эртарен колтымо. Марий Элна шке мландыштыже 14 чапланыше блогер ден журналистым вашлийын. Ныл кече жапыште нуно тӱрлӧ районышто лийыныт, кундемнам, калыкнам шымленыт. Пеленышт коштын кертын омыл гынат, ныл кечаш программым ямдылымаште тыршенам. Тыгодымат программым ямдылымаште кугу тӱткылык кӱлын. Вет медиаразведке эртымеке, журналист-влак регионым балл дене аклышаш улыт ыле. Чылажат шотыш налалтын: унагудо, кочкыш, экскурсий, экскурсовод, мастер-класс. Республикнам кӱкшын акленыт – 9,2 баллым шынденыт. Но ситыдымашат ятыр лийын. Тидымат палемденыт.

«Медиаразведке» деч вара тыгак ятыр статья савыкталтын. Блогер-влакат шке лаштыклаштышт Марий Эл нерген возеныт. Возымыштым чылаже икмыняр миллион гана онченыт. Тидат Марий Элым тӱня мучко чапландараш сайынак полшен.

Мутланымашым иктешлыме семын каласаш гын, журналистике гыч каенам гынат, тиде сомыл эре пеленемак. Ик ий жапыште Россий кӱкшытан икмыняр журналлан Марий Эл нерген статьям ямдылаш полшенам, шуко журналист дене палыме лийынам. Тидлан министрна Лидия Александровна Батюковалан таум каласыме шуэш. Тудо икымше кечыла гычак мыланем тыгай пашам ӱшанен. Нигунам вурсен-шылтален, кумылым волтен огыл. Тудо республикнам моткоч йӧрата, чон йӱлен пашам ышта. А тыгай еҥ воктене шкежат чон йӱлен тыршет.

Любовь Камалетдинова мутланен

Н.Моисееван фотожо

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий