Акрет годсо олыкмарий тӱрым тӱрлышӧ-влак тачысе кечылан шукынак улыт манаш лиеш, а теве курыкмарий тӱрым ыштыше мастарже – иктын-коктын веле.
Тидын нерген шукерте огыл Козьмодемьянскыште эртыше Игнатьев лудмаште пален нальым. Тудын кышкарыште палемдыме «Калык шарнымашын узоржо-влак» семинар-практикумышто ожнысо курыкмарий тӱр дене Фелония Николаевна Шестакова палдарен. Лач тудо ты кидпашам кундемыште угыч ылыжтен колтен. Теве ынде, кидмастарым ончен, весе-шамыч тӱрлаш кумылаҥыт.
Фелония Шестакова изиж годымак тӱрлаш тӱҥалын. Тудын ныл тукым изаже лийын. Калык йӱла почеш ялыште армийыш кайыше рвезе-влаклан тӱрлеман изи шовычым пуэн колтеныт. Сандене Фелониян икымше пашаже-влак лач тыгай шовыч-влак лийыныт. Вара окна шовычым, кроватьыш сакышашлык подзорым, воштончышлан солыкым да молымат тӱрлен.
Тудо шке жапыштыже Йошкар-Оласе «Труженница» фабрикыште ыштен. Тушто утларакше олыкмарий тӱр дене пашам ышташыже логалын. Илен-толын, тоштер пашаш куснен. 2004 ийыште тудым В.Романов лӱмеш Козьмодемьянскысе кава йымалсе этнографий тоштер директорын алмаштышыжлан шогалтеныт. Лач туштак Фелония Николаевна акрет тӱран вургем коллекций-влак дене палыме лийын. Паша дене тоштер фондышто аралалтше вургемым шымлашыже логалын. Но тудо ончен веле огыл, эше узоржо-влакым сӱретлен наледен да мом нуно ончыктымым возаш тӱҥалын.
Кидмастар акрет курыкмарий тӱрым Козьмодемьянскысе, Т.Евсеев лӱмеш национальный, Санкт-Петербургысо Российысе этнографий тоштер-влакын фондыштышт кычалын шымлен толын. Шымлен да тӱҥалме пашажым шуэн, узор образец-влакым куэмышке кусарен. Тӱр дене кылдалтше улшо литературым шымлен. Тушто верештме узор-влакым адакат тӱрыш кусарен. Шкенжын ойлымыж почеш, тачысе кечылан тудо 160 тыгай образецым чумырен. Индешлужлан умылтарымашымат возен.
Шкежат традиционный курыкмарий вургемым ышта: тӱрлӧ салфеткым, тувырлан мел ден вачываке пижыктыме тӱр-влакым, сӱанлык кыдал сакышым, ӱдыр ден качылан шовыч-влакым, шарпан ден нашмак гай ӱдырамаш вуйчиемым, йоча тувырым…
Курыкмарий тӱр олыкмарий деч мо дене ойыртемалте нерген йодде ыжым чыте.
– Мемнан тӱрым ышташ нелырак. Олыкмарий тӱрыштӧ куд ургыш гын, курыкмарийыште 26, 28 лиеш. Олыкмарий семынак шӱртым шотлен тӱрлалтеш, но узоржо-влак пеш тыгыде улыт. Кажне узоржо олыкмарий семынак аралтыш сынан. Эсогыл тумо лышташым, пӱнчӧ пӱгыльмым муаш лиеш. Ваче гоч, мел шотеш ыштыме тӱр-влак кугу аралтыш виян улыт.
Мутлан, шарпаным ышташ куштылгырак гын, кыдал сакышым ышташ йӧсырак. Ӱдырын марлан каяш келшымекыже, качылан пӧлеклышашлык шовычым ышташ поснак кужу жап кая. Чаманен каласыман, кызыт мемнан велне пӧрьеҥ-влаклан тувырым йӧршеш огыт тӱрлӧ. Ожно лийын, кызыт тудым от верешт, сандене йодмо почеш тыгай пашам шуктенам, – умылтарыш Фелония Николаевна.
Курыкмарий тӱрыштӧ йӱла почеш шонанпылысе шым тӱсым кучылтыныт. Йошкар тӱс кечым, тулым, илыше вийым ончыктен, сандене тудо шинчавочмо деч аралтышлан шотлалтын, да тыгай вургемым тӱрлӧ йӱлам шукташ чиеныт. Акрет семын тӱрлымыжӧ кодшо курымын кумлымшо ийлаштыже йомаш тӱҥалын. Варажым утларакше ырес, гладь дене тӱрлаш тӱҥалыныт.
Таче традиционный курыкымарий тӱран вургемым ыштыме пашам лач Фелония Николаевнан тунемшыже-влак: Тамара Савельева, Людмила Таюкова да Светлана Самакаева – шуят. «Но мемнан мастарна садак икте веле», – палемдат шкешт.
Феония Шестакова кызыт Козьмодемьянскысе тӱвыра-историй тоштер комплексыште ышта. Кидмастарын пашаже-влак Романов лӱмеш кава йымалсе этнографий, Т.Евсеев лӱмеш национальный, Санкт-Петербургысо Российысе этнографий тоштерлаште аралалтыт. Калык тӱвырам арален да пойдарен толмылан «Калык верч тыршымаш. Сергей Чавайнын шочмыжлан – 125 ий» шарнымаш медаль, Марий Эл Республик вуйлатышын Тауштымашыж дене палемдалтын. Но, мыйын шонымаште, ты уста еҥ «Марий Эл Республикын калык кидмастарже» чаплӱмым налаш шукертак сулен.
Светлана Носова
Снимкыште:Фелония Шестакова да тудын пашаже-влак.
Светлана Носован фотожо.
