У Торял муниципал округысо Тошто Торъял тӱвыра пӧртын «Ший оҥгыр» фольклор ансамбльжын участницыже Мая Леухина кидмастар семын ятыр выставкыш шке пашажым аклаш луктеш.
Шеран ӱштым, ший аршашым…
Шыргыжалын вашлийше поро кумылан ӱдырамаш шеран ӱштӧ ден ший аршашым да тӱрлӧ сӧрастарышым вич ий ончыч ышташ тӱҥалмыж нерген тыгерак умылтарыш.
– «Ший оҥгыр» ансамбль дене концерт дене чӱчкыдынак лектын коштына. Икана корныш тарваныме деч ончыч шиян ӱштем кӱрлын да шканемак тӧрлаш логалын. Ик пӱшкыл почеш весым ыштымек, тыгай паша келшаш тӱҥалын. Варажым ансамбльыш коштшо ӱдырамаш-влакын шийдарманыштым йодмышт почеш тӧрленам, – чонжым почо Мая Борисовна.
Кидмастар чон йодмо сомылжым кече еда шукта. Тудо ончычсо семын тошто ший теҥгем огыл, а кечыште йыли-юли волгалтше паетке, тӱрлӧ тӱсан шер пырче-влакым кучылтеш. Шкенжын манмыжла, илыш дене тӧр кайыман, да адакшым нуно куштылгыракат улыт.
Шер пырчым кереден, кидшолым, алгам да шӱйыш сакаш сӧрастарышым ыштылеш, южыжым марий тамга денат сӧрастара. Мая Борисовна вес кидмастар-влакын пашаштымат ончен тунемеш, шкежат кумылан-влакым туныкта.
– Пайрем ӱштым шерлымем шукыштлан келшен, да ыштен пуаш йодыт, – ойла кидмастар. – Ансамбльыш коштшо-влакат тыгайжым кумылын чият. Йолташ ватем-влак мыйын тӱҥ аклышем да тергышем улыт.
Чынжымак, Мая Борисовнан кидпашаже-влак шинчалан перныше, чатка да мотор. Садлан нуным налде от чыте. Теве, мутлан, Морко район Унчо селаште «Сӱан пайрем» фестивальыш мийыше-влакат тудын шийдарманжым ятырын налыныт. Акшыжат такшым шергак огыл: шеран ӱштӧ ден ший аршашыже вич тӱжем теҥгеш але утларакышкат шуэш.
Ава, кова
Кум шочшан ава кызыт шкетын ила. Коло вич ий ончыч пелашыжым, а кок ий гыч кугурак эргыжым курымешлан поген пыштен.
– Пелашем дене кум икшывым шочыктенна. Вич уныкам уло. Ӱдырем ден эргым ешышт дене Салехардыште илат. Кодшо гана ӱдырем шочшышт-влак дене толын каен ыле, а кызыт пеленем – шешкым кок йочаж дене. Уныкам-влаклан мемнан пӱртӱс пеш келша. Кидпашам кучен шичмекем, чот эскерат, – мут ярымжым ронча йӧратыме ава, кова. – Салехардыште шочын-кушшо шешкымлан марий йӱла, тӱвыра келша: эргым тусо «Марий кундем» ансамбльыш мураш-кушташ коштын, солист семынат чӱчкыдынак выступатлен.
Изинекак усталык шӱлышан
Мая Леухина Тошто Торъялыштак шочын-кушкын. Изинекак усталык шӱлышан лийын, вич ияшак ялысе клубын сценыштыже мурен-куштен. Верысе клубын художественный вуйлатышыже Валентин Петухов 1975 ийыште фольклор ансамбльым чумырен. Школышто тунемше икшыве тушко кошташ тӱҥалын да ик ганат чарнен огыл.
Школ деч вара Йошкар-Оласе ик училищыш тунемаш пурен, но тӱрлӧ амаллан кӧра тудым тунемын шуктен огыл: варажым тудо 1984-2005 ийлаште «Прогресс» колхозышто сӧснам ончымаште тыршен.
– Ешыш поче-поче толшо ойго деч вара ик жап паша деч посна кодынам ыле. Тыгодым вольыкым ашныме дене илен лекташ йӧным кычалынам, – шарналта илалше ӱдырамаш. – 2011 ийыште верысе тӱвыра пӧртыш культорганизаторлан ӱжыныт. Келшышым, вет жапше годым Йошкар-Олаште, музыкально-художественный интернат-школышто, тунемынам. Шочмо ял деч тораште йокрокланымемлан кӧра нылымше класс деч вара мӧҥгӧ пӧртылынам. Тудо жапыште авамат вес олаш пашаш коштын да сокыр ковамлан сурт коклаште полыш кӱлын.
Кум ий гыч пашаеҥым шагалемдымашке логалмеке, Мая Борисовна арулыкым эскерыше лийын.
– Кызытат «Ший оҥгыр» ансамбль дене пырля мурен-куштем, ойгырем, шортам да куанем. Тынар ий жапыште концерт дене марий-влакын тӱшкан илыме ятыр регионышто: Киров кундемыште, Нижегородский областьыште – лийынна. Башкортостан Республикыште чот йӱран ыле гынат, тусо калыкын шокшын вашлиймыже поснак келшен. Шуко тӱрлӧ фестивальыште, конкурсышто мастарлыкым ончыктенна, сеҥымашнат ятыр, – ойла Мая Леухина. – Ансамбльыш коштмо шкемым чаткан кучаш, таза лияш кумылаҥда, вий-куатым пуа да шоҥгылыкым шеҥгеке шӱкалаш полша. А мурым муралтем да ойгем мондалтеш, чонем лушка.
Репертуарыштыже эстраде мурат ятыр. Нуным шкетынат, иктаж дене дуэт денат мура.
– Коллегына Анатолий Никитинын мутшылан возымо икмыняр мурем уло, семым Шернур район Мустай гыч Анатолий Мамаев але верысе тӱвыра пӧртын аккомпаниаторжо Виталий Яндыганов келыштарат, – каласыш 68 ияш чолга ӱдырамаш да йӧратыме мурыжым муралтен колтыш:
Могай шыма улат,
Могай мотор улат.
Ончен шинчам йӱла,
Чонем эре пыртка.
Улат йӧратымем,
Эн волгыдо суксем.
Лачак мый тыланет,
Эр шӱдырым волтем.
Теве тыге ялысе ӱдырмаш ила, кумыл пашажым шукта.
Алевтина БАЙКОВА
Авторын фотожо
