Анатолий Подольский
Кодшо ий мучаште Йошкар-Олаште 12-шо гана «Келшымаш кӱвар» театр фестиваль эртыш.
Г.Константинов лӱмеш Академический руш драме театрын сценыштыже Российысе национальный республикла гыч руш театр-влак шке спектакльлаштым ончыктеныт.
Йӱла почеш, фестивальым вашлийше вел – мемнан руш театрна – почо. Артист-влак Фридрих Шиллерын «Коварство и любовь» мещанлык трагедийжым модын ончыктышт. Спектакльым режиссёр Владислав Константинов шынден.
Владислав Георгиевич дене ме самырык жапна гычак палыме улына. Тудо мыйым ӱмыр мучко ӧрыктара. Тиде спектакльым ямдылымыж годымат тыгак ыле. Йолташла мутланымаште палемден: руш театр сценыште шындаш немыч йылме гыч кусарыме тугай вариантым мунеже, кудыжо режиссёрын шындаш шонен пыштымыжлан, концепцийжылан, лишыл. Тыгай кусарыме вариантым муын, режиссёрлык шонымашыжым чаплын шуктен. Тӱнямбал драматургийысе тыгай палыме пьесым Мастер гына шынден кертеш, да эше тудын шонымашыжым умылышо, тыршыше труппо лиеш гын. Тыгай труппо мемнан руш театрыште уло. Тиде коллективлан кӱкшӧ акым эше тудын дене пырля Уильям Шекспирын «Двенадцатая ночь» комедийжым шындыше режиссёр Владимир Кузнецоват пуыш. Спектакльын премьерже фестиваль деч ончычак лийын ыле. Тыште мый иктым поснак каласен кодынем: Владислав Константинов актёр-влакын веле огыл, режиссёр-влакынат усталыкыштым ужын мошта.
Владимир Кузнецов Шекспирын комедийжым сценылан ямдылыме нерген ойлымыж годым актёр Дмитрий Воронцовын пашажым палемден. А Дмитрийын ачаже, олаште палыме бизнесъеҥ, шке велымже ик оҥайым почо. Тудо эргыжлан театрым кодаш да тӱрыснек еш паша дене тыршаш темлен улмаш. Тунам руш театрын художественный вуйлатышыже Владислав Константинов бизнесъеҥым эргыжын модмо кок спектакльыш ӱжын. Ачан кумылжо эргыжын модмыж дене тунар чот нӧлталтын, да тудо Дмитрийлан каласен: «Йӧра, бизнесым умбакыжат шке вӱдем. А тыйын чон йодмо сомылет – сценыште модаш!» Тидын нерген Константиновын ойлымыжымат колынам ыле, но кугурак Воронцовын каласкалымыжым колаш эшеат оҥай ыле.
Фестиваль деч изишлан адак кораҥам. Кодшо шыжым Г.Константинов лӱмеш театр да Вологда оласе драмтеатр спектакль-влакым шке сценылаштышт вашталтен шынденыт. Вологодчина – мыйын шочмо кундемем. Тушеч толшо театрын гастрольжо мучашке лишеммек, кумыл нӧлталтше тӱҥ режиссёр ончышо-влаклан каласыш: «Шонем, мемнан вашлиймашна пытартыш огыл. Унам шокшын вашлийын моштышо олашкыда ме эше ик гана веле огыл толына, шкенан сылне постановкына дене куандараш тыршена!»
Г.Константинов лӱмеш руш драмтеатрын Вологдыш вашеш гастрольжат чот шарнаш кодын. Тушто мемнан артист-влак «Бабье лето», «Вишнёвый сад», «Ханума» спектакль-влакым ончыктеныт. Ончышо-влак нуным шокшо кумыл дене вашлийыныт.
Ынде фестивальна дек пӧртылына. Тыште кокымшо спектакль Мордовий Республикысе Кугыжаныш руш драмтеатрын Михаил Булгаковын тыгаяк лӱман произведенийже почеш шындыме «Собачье сердце» трагедиян фарсше ыле. Ме палена, произведенийыште шӱдӧ ий ончычсо пагыт нерген ойлалтеш, туге гынат режиссёр Александр Доронинын тарватыме теме таче кечыланат тугак кӱлешан. Михаил Булгаков мыланна, кызытсе пагытын шочшыж-влаклан, туштен ойла: юмын пӱрымӧ айдеме чоныш, тудын сыныш вашталтен пураш ок йӧрӧ. А вет тений тыге шыҥен пурымаш пеш раш коеш. Кумда компьютеризаций кая, шонен лукмо уш-акыл вияҥеш, у технологий пайда дене пырля зиянымат конда, поснак кушкын толшо тукымын ушыжым да чонжым локтылеш. Конешне, Булгаков тунам весе нерген возен, но айдеме тукымым кызыт авалтыше неле туткар тушечынак вожым колтен.
Пьесым шындыше режиссёрым кӱлешан темым тарватымыжлан мокталташ лиеш. Но мыйын шылталыме оемат уло – спектакльыште кодшо курымысо колымшо ийлаште шочшо муро ден почеламут-влак шуко йоҥгат. Актёр-влак тугодсо гимнастёрко ден вургемым чиеныт, пел спектакль мучко мурат да почеламутым лудыт. Сайын келыштарат, но тиде утларакшым концертым ушештара.
Татарстан Республикысе Набережный Челна ола гыч «Мастеровые» лӱман руш драмтеатр«Педагогический поэмым» шынден. Режиссёржо – Егор Чернышёв. Антон Макаренко шке произведенийжым йӧршынат сценылан возен огыл. Тудо колонийыште кушшо неле йоча-влакым у семын шуараш тыршыме да ты шотышто сай лектышыш шумо нерген каласкален. Воспитаний теме курымашлык, тачысе жапыштат тудо ончылно шога. Идей манмым нӧлталмылан театрын коллектившым, спектакльым ямдылыше-влакым мокталташ лиеш. Но пӱтынь постановкым налаш гын, тышке шуко йыжыҥжым шке гыч шыҥдарыме, Макаренко дене тӱвыт огыт кылдалт.
Фестивальышке Татарстан гыч иканаште ныл театр коллектив ушнен. «Мастеровые» деч посна Булгакысе Самырык театр (Озаҥ ола)«Ужин с дураком» комедий дене толын, Озаҥ гычак «Созвездие» театр«Свет далёкой звезды» притче-спектакльым, Бугульма ола гыч А.В.Баталов лӱмеш руш драмтеатр Николай Гогольын «Женитьба» комедийжым ончыктеныт.
Нине спектакльым шуко калык ончен, вет Йошкар-Олаште татар-влак, Татарстан гыч илаш толшо-влак шагалын огытыл. Нунылан шке землякыштын усталык пашаштым ончалаш оҥай лийын. Туге гынат чыла спектакльлан эксперт комиссий шуко темлымашым каласен, но, адакат палемдена, нине постановко-влакын шке ончышышт лийыныт. «Свет далёкой звезды» постановкеш гына шогалам. Тудым татар калык поэзий кас семынат аклаш лиеш ыле, но чонлан теве мо пешыже ыш келше: ожнысо жапысе следственный орган пашаеҥ-влак допрос манмым эртарат, нунын осаллыкыштым, айдемым кырымыштым утыждене шуко пуртымо, сандене йодыш лектеш: а кугу театр искусство кушто? Тыгай фестивальыште ме спектакльла деч лач тидым вучена.
Но эн чотшо шкенжын «авангардлыкше» да «шонен лукмыж» дене Чуваш Республикысе «Знак Почёта» орденан Кугыжаныш руш драмтеатр«Дядюшкин сон» комедиян мелодрамыж (афишыште тыге увертарыме) дене ӧрыктарыш. Водевиль сынан тиде повестьшым Фёдор Михайлович Достоевский тыглай произведений семын аклен, сценыште шындыме нерген шонен огыл улмаш. Режиссёр Алексей Доронин произведенийым шке семынже ужын, спектакльыш тичмаш модшо семын Шекспир ден Достоевскийым, эше Ромео ден Джульеттам пуртен.
Спектакльыште Шекспир ден Достоевскийын ӱчашымышт Фёдор Михайловичын повесть кӧргыштыжӧ йӧршешат келшен огеш тол. Диалогышт парня гыч шупшын лукмо гай улыт. Адакшым вийвал, серыпле Шекспир ден самырык литератор Достоевский – тиде тӱвыт кок тӱрлӧ тӱня ден кок тӱрлӧ пагыт. Актёр-влак сайын модыт, но спектакльыш школышто тунемше-влакым да ямдылалт шудымо ончышым ӱжаш йылме огеш савырне. Спектакль деч вара нунын вуйыштышт чыла лугалт пыта, шонем.
«Келшымаш кӱвар» фестиваль вучыдымо эпле вашлиймашымат пӧлеклен. Мый театр кулуарыште, мутлан, Элиста ола гыч тошто палымем-влак: Александр Щеглов ден Владимир Маркин дене – ваш тӱкнышым. Нуно Калмык Республикысе драме да комедий театрын артистышт улыт. Ӱмаштат тиде театр Йошкар-Оласе фестивальыш «Три рассказа и одна шутка» постановко дене толын ыле, тошто палымем-влак, пеш сай артистмыт, тушто куандарышын модыч. Ты гана Калмыкий гыч труппо Фёдор Достоевскийын изи сценыште модаш йӧршӧ произведенийже негызеш «ПиН. Эпизоды» спектакльым конден. Г.Константинов лӱмеш театр ден Элистасе драме театрым келшымаш да йолташлык кыл ушен шога. Элисташте тӱрлӧ жапыште мемнан руш театр гыч актёр-влак пашам ыштеныт.
Владислав Георгиевич шкежат тусо театрын художественный вуйлатышыже лийын. А кодшо ийын сентябрьыште кок театржат Калмык Республикын сулло артисткыже Людмила Мансурован бенефисшым эртареныт. Людмила Анатольевна – уста артистке, кызыт Г.Константинов лӱмеш театрыште пашам ышта, а тылеч ончыч Элиста оласе руш драме театрын вӱдышӧ артисткыже лийын. Бенефисышкыже Калмыкий гыч артист йолташыже-влак веле огыл, модмыжым йӧратыше ончышо-влакат толыныт ыле.
Элиста гыч труппо Йошкар-Оласе фестивальыш эртак толеш. Актёр-влак моло регионла гыч коллегышт дене вашлийыт, мутланат, тӱрлӧ спектакльым ончат, сылне да унам ончен моштышо Йошкар-Оланам келанен ончен коштыт.
А фестивальын «десертше» але, кузе кызыт ойлат, «тортысо вишне» семын Моско гыч театр-влак кок спектакльым темлышт. Моско театр-влак фестивальын участникше огыл, а унаже лийыныт. Нуно Виктор Астафьевын произведенийже почеш «Звездопад» лирикан драмым да Карло Гоццин «Турандот» театрлык модмашыжым ончыктенат. Моско уна-влакын толмышт – символ шотан пале. «Келшымаш кӱвар» тек ӧрдыж гыч шукырак участникым да унам вашлиеш. Российысе театр искусствын пеледмыже лӱмеш!
Савыкташ Геннадий Сабанцев ямдылен
Снимкыште: Келшымаш кӱвар» фестивальын экспертлык комиссийже.
Фотом Анатолий Подольскийын (шола гыч кокымшо) архивше гыч налме.
