«МАРИЙ ЭЛ» ТАЧЕ

Кечыжат чӱчкен кумылнам вӱчкен…

Кугече кечын кечыжат чӱчкен лектеш, ойлат калыкыште. Тенийсе Кугечылан пӱртӱсшат куандарен, кечын чӱчкымыжым раш ужаш лийын. Илышын ылыжмыжлан тудат куанен. Ӱярня деч шым арня гыч коштын толшо марий калык йӱла пайрем кечышот радамыштына  ик эн тӱҥлан шотлалтеш. Сандене тудлан арня ончычак ямдылалтыт. Ты арняжын кажне кечыж гаяк посна йӱлалан пӧлеклалтын. Кажныжым шотлат да шуктат.

Ынде икмыняр ий Йошкар-Оласе «Марий кумалтыш» общине ден Марий тӱр рӱдер Кугече пайремым «Мари» сийгудышто эртарат. Теният тыгак лие. Кугече Юмылан кумалме деч ончыч республикысе Марий юмыйӱла рӱдӧ ушемым вуйлатыше Александр Бирюков Йошкар-Оласе общинын тӱҥ онаеҥже Дмитрий Тушнурцевлан ятыр жап кумалтыш годым пелештен шогымыжлан тӱрлеман ош кугу солыкым пӧлеклыш. Шке радамже дене пелештымеке, муным вашталтыме йӱлам шуктышт. Пайрем ӱстембак луктын шындыме мелна кышыл, преман кум тӱрльӧ когыльо, моло чес коклаште ик эн тӱҥ кочкыш семын муно шотлалтеш. Вет лач тушеч чыла илян лектеш. Муным вашталтыме йӱла кажне ганак шукталтеш. Пайремыш кондымо чыла муным ик атыш погат. Юмылтымеке, тудым онаеҥ-влак кажныжлан сугыньлен кучыктат. А эше Кугечылан муно дене тӱрлӧ модышым эртарат.  Тений тыште Марий тӱвыра рӱдер полшен.

Шӱвыр сем почеш Ташлама пура корка дене куштымашлан поснак кугу верым ойырат. «Ташлама пура гай илышна шолын, тичмаш лийже манын, куштен-куштен подылыт. Ончыч пӧръеҥ, вара ӱдырамаш-влак куштат. Куштымо йӱла радамжым сайрак шукташ манын, тӱҥалтыштак «Марий памаш» фольклор ансамбль вуйлатыше Мария Соловьева туныктыш.

Кугече пайремын йӱлаж почеш ты кечын лӱҥгалтыш дене лӱҥгалтыман. Тиде амал денак лӱмын залыште лӱҥгалтышымат сылнештарен келыштареныт ыле. Кажнжак тушко шинчын ончен. Мучашлан пелен кондыме пайрем чесым чылан авызленыт, мутланеныт.

Теният пайрем йӱла шке радамже дене сайын эртен. Ты радамжат йӱлаш пурен манаш лиеш. Таум ыштыман тидлан организатор-шамычлан. Йошкар-Олаште веле огыл илыше марий-влак тушко толын кертыныт, вет уверым  ончылгоч шаркалыме. Теве Пермь кундем гыч чолга марий ӱдырамаш Галина Паньковам налаш. Лӱмынак ончалаш толын: вес ийын шкешт денат тыгай пайремым эртараш тарватем мане.

Кугечылан у тувырым чийыше-влак дене палдарышт да нунылан пӧлекым кучыктышт. Тений тыгай палдарымашыже моло ийын гай фестиваль семын огыл эртен гынат, уна-влак ситышын лийыныт. Теве Советский район гыч лӱмын ныл еҥ толын. «Кугезе кумыл» ансамбльын вуйлатышыже Надежда Щербакова у шовырым чиен ыле. Йолташ ватыже, йолташыже-влакымат у вургем дене тудак куандарен.

Марла умылышо руш ӱдырамаш Марта Мальгина ӧрыктарыш. Тудо  Йошкар-Олаште ила.  Кугечылан лӱмын марий орнаментан тувырым налын чиен. Куандарышт пеш сылнын тӱрлыман тувырым чийыше изи ӱдыр-шамычат.

Марий тӱвыра рӱдерын «Чон оҥгыр» фольклор ансамбльже шке мастарлыкше дене кумылым нӧлтыш. Ик эн ийготан да кужу жап тушко коштшо  Таисия Петроват  Кугечылан  лӱмын у тувыр ден ончышовычым тӱрлен, урген чиен. Ӱдырамаш 80 ийышкат тошкалын. Мураш да кушташ йӧратыме деч посна тудо сорокан вел вургемым ышта.

Палемден кодыман, Кугече пайремым эртарыме дене кылдалтше ты проектым илышыш шыҥдараш организатор-влаклан Марий Элын Тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министерствыже полшен.

А кастене М.Шкетан лӱмеш кугыжаныш драме театрыште Кугечылан  пӧлеклалше театрализоватлыме представлений гай концерт программым республикысе Марий тӱвыра рӱдер эртарен. Тудын деч ончыч фойеште «Ташлама корка» йӱламат шуктеныт. Кужэҥер, У Торьял районла, Йошкар-Ола гыч  фольклор коллектив-влак лӱмын толыныт. Уста гармонист Александр Маркин, Сергей Пакеув гармоньым шоктен муреныт. Пайремыш толшо-влак весела сем почеш кумыл нӧлтын куштеныт.

С.Носова

М.Скобелевын фотожо.

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий