УВЕР ЙОГЫН

«Калыкна сай ончыкылыклан ӱшана», —

«Калыкна сай ончыкылыклан ӱшана», –

манеш Шернур район Марисола ял администрацийым вуйлатыше М.Максимов.

Михаил Степанович тиде кундемынак эргыже, Кожласола ялеш шочын-кушкын. Йошкар-Ола совхоз техникумым, Кировысо Вятский кугыжаныш университетын электротехнический факультетшым тунем пытарен. Специальностьшо дене тӱрлӧ вере тыршен. 2014 ийыште ял админстрацийым вуйлаташ ӱшаненыт. Вет тиде жапыште Кожласола ялыштыже старосто лийын, илышыже кучем паша дене кунар-гынат кылдалтын. Тудын дене журналист В.Смоленцев вашлийын мутланен.

– Михаил Степанович, ме тендан дене пырля кундемысе икмыняр ялыште лийна, калык дене вашлийын мутланышна да тидым шижна: кеч ял калык ий еда шагалем толеш гынат, тудо верыштак илаш, икшыве-влакым ончен кушташ, кундемжым тӱзаташ, у пӧртым нӧлташ кумылан. Тидыже мо дене кылдалтын?

– Ик могырым ончалаш гын, ме Киров велыш шуйналтше кугорно ӱмбалне илена, райрӱдӧ мартеат тора огыл, тушко пашам ышташ шукын коштыт. Корно уда огыл, шукышт шке машина дене пашашке кудалыштыт. Мемнан дене «Акашевский» сурткайык фабрикын чывым ончен куштымо комплексше-влак Тулгемыште, Марисолаште, Куэрйымалне верланеныт. Тушто индешле наре еҥ паша верым муын. Тидын деч посна Шокшем Памаш велне «Восход» колхоз пашам ышта. Тудо витле наре еҥлан паша верым пуэн. Тидын деч посна латкок кевыт, кафе улыт. Марисола школышто 166 йоча тунемеш, Шӱдымарийыште – 44 икшыве. Кок йочасадышке 73 йочам кондыштыт. Моло социальный учрежденият уло.

Мемнан кундем лӱмлӧ еҥлан поян. Россий Писатель-влак ушемыште кызыт шогышо шым еҥ мемнан кундемеш шочын-кушкын. Тыгак артист-влаклан поян улына. А мом шога пӱтынь тӱнялан кумдан палыме киноартист да писатель, Купсола ялын эргыже Йыван Кырла! Тудын лӱмеш шочмо пӧрт тураштыже шарныктышым почмо.

Кузе кугешнаш огыл Купсолаште илыше Шабдаровмыт еш дене. Еш оза тале мӱкшызӧ, почеламутым воза. Татьяна Эриковна дене коктын шым икшывым ончен куштат. Йыгыр кум эрге «Тройняшки» ансамбльым чумыреныт,  ВДНХ-ште «Россий» выставкыште усталыкым ончыктеныт, Марий Элнан чапшым араленыт. Тӱрлӧ конкурслаште сеҥышыш лектыныт, ятыр наградышт уло. Тыгай чолга да уста еш денат кугешнена.

– Кызыт, телым, верысе кучем могай тӱҥ пашам шукта?

– Пӱртӱс пашашкына шагал огыл вашталтышым пурта. Шошым вӱдшор, кеҥежым тул ылыж кертме лӱдыкшым ышта, а телым корнылам лум петыра. Тенийысе теле тӱҥалтыш ончычсо ийла дене таҥастарымаште ятырлан нелырак ыле. Ондак кужу жап чот йӱштӧ шогыш, вара кугу лум тольо, чыла корным петырен шындыш. Ме яллашке корным почаш кугу вийым ушенна ыле. Тендан дене пырля яллашке миен толмо годым шкеат ужда: чыла илемыш, эсогыл изи яллашкат, корным почмо, автомашина дене кудал эрташ лиеш. Ме «Восход» колхоз, частный предприниматель Владислав Созонов дене вашкылым ыштенна. Тыгак техникан посна еҥ-влакымат туткар годым пашашке ушена, ик жаплан договорым ыштена. Тыге ме уто нелылык деч посна туткар жапым илен лекна.

– Изи ял-влак кузерак илат?

– Мемнан илемна районышто ик эн кугулан шотлалтеш. Латиндеш ял ден села гыч лужо кугу радамыш пурат. Лачак кугулан шотлалтше яллаште пӱртӱс газ дене пайдаланат. Желонко, Ерши ял-влак жапше годым кугу лийыныт, ынде пытен шуыныт. Емелан почиҥгаште, Салтакыште, Онодӱрыштӧ южыштыжо телым илыше еҥ уке. Мемнан Лапка памаш, Тулгем ял-влак улыт. Тушто индеш-лу сурт веле гынат, нине ял-влакын ончыкылыкышт волгыдо. Теве Тулгемыште кызыт иканаште кум суртым чоҥат. А вет тышке пасу корно дене веле пураш лиеш, пӱртӱс газат уке. Газым пурташ 2019 ийыштак проектым ыштеныт, экспертизымат эртеныт, но кунам пучым шупшаш тӱҥалыт, кызытеш пале огыл. Туге гынат тыгай ялысе еш-влак дене кузе кугешнаш огыл!

– Те старосто, тыгак активист-влаклан кузерак эҥертеда?

– Мый таум каласем эн ондак администрацийын пашаеҥже-влаклан. Вет кече еда мемнан деке лу-латкок серыш пура, чылажлан вашмутым пуыман. Специалистна-влак чулым, чолга улыт. Тыгак старосто-влак мемнан пурла кидна семын ойыртемалтыт. Ме нуным чолга активна семын палемдена.

Налаш кеч Купсола ялын старостыжо Владимир Соловьевым але Йошкар-Памаш ялын старостыжо Анатолий Шабдаровым. Нунын тыршымыштлан кӧрат ялышт тӱзлана. Теве Йошкар-Памаш ялыште верысе калыкын тӱҥалтышыжлан полышым пуымо проект почеш шуко еҥлан палыме, кугорно воктенак верланыше памашым тӱзатышт. Кодшо ийынак калык деч оксам поген, шке кумылын Йошкар-Памаш ял покшелне верланыше памашым тӱзатышт. Тыште памашым уэш кӱнченыт, кӱртньӧ волакым шынденыт, сай левашым ыштеныт. Тылеч посна ий еда манме гаяк Лапка памаш велыш шуйналтше корнышто кӱварым шке вий денак ачалат. Тиде ялыштак клуб уло, но тудо тӱкылымаште шинча, пашаеҥ уке. Но ял калык ӧрдыж полыш деч поснак тушко погына. Теве У ийым пеш сайын вашлие. Йӱштӧ кугызат, Лумӱдырат лийыныт, лӱмынак программым ямдыленыт ыле. Теве тыге тиде ял калык ваш полшен, умылен ила. Адакшым тиде ялыште эн шуко вольыкым ашнат.

Але Кожласола ялым налаш. Тиде илемат вияҥеш, кумдаҥеш. Тыште кызыт кок пачашан икмыняр пӧрт уло. Ял покшелнак еш тукым нерген палдарыше шарныктышым ыштыме. Оксам поген, ял калык шке вий денак йырже кӱртньӧ печым ыштыш, йоча-влаклан лӱҥгалтышым сакыш, беседкым вераҥдыш. Старосто Василий Максимовын тыршымыжымат палемдыман.

– Верысе калыкын тӱҥалтышыжлан полышым пуымо программылан кузерак эҥертеда?

– Тиде программе ял калыкын илышыжым саемдаш чот полша. Ме программе шочмо икымше ийынжак тушко ушненна. Кызыт марте тудлан эҥертен, Шокшем Памашыште, Куэрсолаште, Купсолаште, Йошкар Памашыште корным ыштыме. Йошкар Памашыште клуб ваштареш йоча-влаклан модашышт кумдыкым келыштарыме. Тиде ял воктенак памашым тӱзатыме нерген кӱшнӧ ойлышым. Тиде ялыштак «Ял кундемым чыла могырымат вияҥдымаш» программе дене уремын пелышкыже асфальтым шарыме.

Район администрацият мыланна корным ышташ полша. Тудын ойырымо окса дене Кыдалсола ялыште ик уремыш тыгыде кӱм шарыме. Ме шкенан окса денат тыгыде кӱм налына да кушто корно поснак чот локтылалтын але лаке лийын шинчын гын, тушко оптена.

– Мландым пайдалын кучылтмо йодышлан кызыт поснак кугу тӱткыш ойыралтеш. Тендан дене ты шотышто сӱрет могайрак?

– Мемнан кундемыште яра кийыше, кучылталтдые пай мланде участке-влакым суд гоч администраций кидыш пуымо. Кызыт марте куд тӱжем чоло гектар тыгай мландым вес оза-влакын кидышкышт арендыш пуэнна. 3,2 тӱжем гектарым «Восход» колхоз налын, 2,7 тӱжем гектарым – «Лукоз» ООО. Нуно арендылан оксам тӱлат. Тыге ял шотан илемын бюджетше пойдаралтеш. Тудым  ме кундемнам тӱзаташ кучылтына.

– Кызыт ялыште тендан шонымаште эн кугу нелылык могай?

– Яллаште калык шагалем толеш – тиде ик эн кугу проблеме. Вольыкым ашныше-влак ий еда шагалемыт. Шӧрлан ак пеш шулдо – тидыже ушкалым ашныше-влакын кумылыштым волта. А такшым илаш шонышо еҥ-влак йӧным  садак муыт. Лачак сай ончыкылан ӱшаным гына йомдарыман огыл.

Снимкыште: М.Максимов.

Авторын фотожо

 

 

 

 

 

 

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий