Марий йӱла почеш
21 сентябрь – Вольык илян кече. Тудо ашныме вольыкын да янлыкын вийвалне шогымо жапшым ончыкта. Тиде кече гыч нунын шыл гыч ыштыме кочкышым тамлаш лиеш, ойленыт кугезына-влак.
22 сентябрь – Тӱня Юмын кечысавыртышыже: кече ден йӱд ик кужытан лийыт.
27 сентябрь – Свизын, Маска пайрем. Маскан малаш вочмо жапше шуэш.
Марий кумалтышын чинче тушыжо
Арня кумалтыш:
«Юмо-Пӱрышӧ! Мланде ӱмбалне Юмын пӱрымӧ дене калыкым кучен ашныме оным ешыжге, суртшыге, сар калыкшыге, туешкыме гыч, уто-сите гыч, вес кугыжа дене индырыме гыч переген ончен ашне, илаш полшо. Юмо пӱрымӧ вияш илыш дене калыкым кучен илаш айдеме онлан, Юмо-Пӱрышӧ, полшо, переге, тушманлан индыраш, сеҥаш вийым ит пу. Колен кайыше-шамычын пӱрымаш Вуйӱмбал юмышт мыланна тоштыеҥ верчын Юмо-Пӱрышым сӧрвалаш йӧным ыштышт. Ме тышечын йодына, сӧрвален шогена, Вуйӱмбал юмышт нунылан тушечын, Юмо-Пӱрышӧ деке лишемын, сай илышым сӧрвалышт.
Юмо-Пӱрышӧ, кумалме кумалтышнам ӱлан ит кодо. Пӱрымаш вияш ойжым саеш виктаре, ошеш нал, пӱрыдымӧ ойжым турко, шулто, сулыкеш, титакеш, орлыкеш ит кодо, кумалме ӱмбачын мыланна вий-куатым, кӱшыл уш-акылым, весела кумылым пӱрӧ. Таза, чолга, лыжга илышым ситаре, ончыл тичмашыжым шке ончен кае; кыдал тичмашыжым мыланна тӱҥалаш пӱрен пу, кумшо тичмашыж дене поро таҥ дене ваш-ваш кочкын-йӱын илаш перкем пу».
В.Ф.Смирновын «Айдеме верч» книгаж гыч налме, 2023 ий.
Черке йӱла почеш
21 сентябрь – Юмым Шочыктышо да эреак ӱдыр улшо Эн Святой Владычицын Шочмыжо.
22 сентябрь – Преподобный Иосиф Волоцкийын да святитель Феодосий Черниговскийын кечышт.
24 сентябрь – Преподобный Силуан Афонскийын кечыже.
27 сентябрь – Господьын Эн Пагалыме Ылыжтарыше Ыресшым нӧлталме пайрем.
Йӱлам шукташ полыш каҥаш
Черкысе службо годым кунам сортам кидыште кучен кумалыт?
– Святой Андрей Критскийын кугу покаянный канонжым лудмо годым (Кугече деч ончыч пӱтын икымше арняжын ныл кечынже);
– Айдемым тойымо деч ончычсо отпеваний, панихиде годым;
– Кугечылан эртарыме крестный ход годым.
«Православие в Марий Эл» воткыл гыч налме.
Калыкмут
Налаш – куштылго, пӧртылташ – неле.
Йодде налме шолыштмо дене иктак.
Ӱй дене немырым от локтыл.
Суртлан вуй – оза, пазарлан вуй – окса, оксалан вуй – паша.
Ойгырен, ойгылан полшаш ок лий.
Пиал корно кӱчык, ойго корно пеш кужу.
Ойлаш лиеш, да ойлымым поген налаш огеш лий.
Кеч-могай орадат шке семынже орадылана.
Уто окса кӱсеным ок шӱтӧ.
Чеверым ончаш чесле, ушан дене илаш каньыле.
Осал ойым ойлет гын, оҥылашет ойырла.
Шинчам куандарыше сӱрет
Мастар еҥын кидыштыже тоят пеледеш, маныт калыкыште. Олаште ма, но поснак ялыште, шке сурт-оралтым, палисадникым але кудывече ден тошкемым тӱзатен шындыше оза-шамычым мокталтымак шуэш. Мом гына шонен огыт му! Могай гына кушкылым ончен огыт кушто! Тыглай проста наста гыч, проста йӧнлан эҥертен, шинчам куандарыше сӱретым «сӱретлат», шонен от му… Теве Советский район Люперсола ял уремын ик пӧртшӧ ончылысо кумдыкым озаже-шамыч тыге сылнын тӱзатат. Кушкыл чаткан койжо манын, эреак пӱчкеден шогат.
Светлана Носован фотожо.
Светлана Носова ямдылен
