СТАТЬИ

Кӱчык ӱмырыштет шуко порым ыштенат

Шарнымаш сорта

Кӱчык ӱмырыштет шуко порым ыштенат

Илышыште жапын-жапын тӱрлӧ амал дене вашлиймаш лиеда. Ты амал денак вара посна еҥ нерген шонымаш шочеш. Но тугай жап толын шуэш – тиде еҥ вучыдымын илыш гыч кая. А тудын нерген порым каласышашет кодеш.

Шарналтеш 2013 ий пургыж тылзе мучаш. Морко район Кӱчыкэҥер ял уремыште корным шӱкымӧ гынат, лум тӱтан тугак пургыжташ тӧчен, пуйто ял мучашысе тоштерыш корным петыраш шонен. Но Н.И.Казаков лӱмеш сылнымут да краеведений тоштер тиде кечын уна-влакым вучен. Нунышт тушко пече капкам почын шуктышт веле – тоштер гыч чарашке, мардежаныш, сылне марий тӱр чиеман ӱдырамаш-влак тугаяк сылне марий муро дене вашлияш лектыч, мелна да пура дене сийлышт (шола снимкыште). А нунышт кидысе пеледышыштым, кылмыме деч переген, кӧргыш пуртымеке, Николай Ивановичым шарналтыме деч вара тудын бюстшо воктеке пыштышт. Вара корно ялын вес мучаштыже верланыше клубыш шуйналте.

Тушто калык поэт Миклай Казаковын шочмыжлан 95 ий темме лӱмеш сылнымут пайрем тӱҥале. Погынышо-влакым, а нуно Морко веле огыл, тыгак Волжский ден Звенигово районласе школа гыч толыныт ыле, верысе да районысо кучем лӱм дене саламлышт. Район администрацийын тӱвыра, спорт да туризм пӧлкажым вуйлатыше Юлия Яковлева нунын кумылыштым нӧлталше семын каласыш: «Ӱшанем, тачысе лудмашке эн уста-влак погыненыт. Илен-толын, нуно кушкын шуыт да шке кундемыштым чапландараш тӱҥалыт».

А лудмаш пытыме деч вара уна-влак уэш тоштерыш погынышт. Тоштер вуйлатыше Галина Сошина Казаков лудмашым эн ончычшо верысе Эҥерсола тӱҥ школ дене эртараш тӱҥалме нерген ушештарыш. Вараже тудо район, а ынде республик кӱкшытаныш савырныш. Лачак Казаков лудмаш гоч да школ ден тоштер кокласе кыл негызеш тунемше-влакын кушкын толмышт нерген ешарыш. Тудын тыге ойлымыжым чылан, тидын шотыштак районышто ты йодышлан вуйын шогышо Юлия Яковлеват, порын аклен палемдышт. Вет тиде тӱшка вий дене ыштымылан кӧрак республик кӱкшытан сылнымут пайрем ушеш да чонеш кодшо лие, мане тудо.

Юлия Николаевна дене лач тунам палыме лийна. Тылеч вара мыняр тыгай лудмаште тудын дене пырля лияш логале. Пытартышлажым гына ушештарем: Михаил Янтемир (шочмыжлан 135 ий теме),  Миклай Казаков (шочмыжлан 105 ий теме), Валентин Колумб (ий еда), Сергей Чавайн (шочмыжлан 135 ий теме) лӱмеш. Кажныштыже тудын ойлымыжо просталыкше дене ойыртемалтын. Но кеч-кунамат тӱҥжым каласыде коден огыл. Вет кеч-кудыжланат должностьшо дене вуйын шогышо лийын. Сандене тудым эртарыше да тушко ушнышо-влаклан эреак тауштен: Изи Шочмо элнам шымлыше краевед-влаклан (М.Янтемир лудмаш), тоштер ден школ пашаеҥ-влаклан (М.Казаков лудмаш), туныктышо ден тунемше-влаклан (В.Колумб лудмаш). Пытартышыштыже (С.Чавайн лудмаш)   тудо пайремым эртараш полшышо кажне спонсорым да жюри еҥым палемден ончыктыш да тауштыш. Тидыже мыланна, аклыше лияш ий еда ӱшанымыштлан кумылын келшыше-влаклан, изишак вучыдымо ыле. Но эн вучыдымыжо тылеч вара арнят пеле гыч пале лие: Юлия Николаевна Яковлеван ӱмыржӧ лугыч лийын – шӱмжӧ кырымым кенета чарнен. Март кыдалне тудо улыжат 43 ийым эрталтен, а октябрь кыдалне илыш дене чеверласен. Кӧ шонен, тыге лийын кертеш манын?

«Ава да ӱдыр! Ме пырля улына да икте-весылан йывыртена! Йӧратем тыйым, мыйын ӱдырем, мыйын Дашам! А эше тудо шкежак почеламутым воза да тачысе мероприятийыште (тений кеҥежым эртыше В.Колумб лудмаште – авт.) СВО-што службым эртыше-влак нерген возымо почеламутын авторжо семын икымше верым налын. Кугешнем!!!» – тыге серен Юлия Николаевна «Одноклассники» воткылысе шке страницыштыже Дарья ӱдыржын лудмаште, 19 гыч 35 ияш коклаште, ойыртемалтмыж деч вара. Да тушто ӱдыржӧ дене когыньыштын пырля войзалтме фотошт уло (пурла снимке). А тылеч вара шыжым С.Чавайн лудмаште Дарья Яковлева Морко рӱдӧ книгагудын пашаеҥже семын жюри радамыште, аклыше-влак коклаште, ыле. Ӱшанена ме тудлан, тудын тыршымыжлан да чытышыжлан.

Ава семын ӱдыржын сеҥымашыжлан, а район администраций пӧлкан вуйлатышыже семын Моркышто шочын кушшо-влакын усталыкыштлан тудо куанен да аклен моштен. Тений лӱмгечем вашеш лекше «Йоҥгыдылык куат» у книгам дене палдарымаш апрель мучаште Морко рӱдӧ книгагудышто лие. Тушко район администраций лӱм дене саламлаш Юлия Николаевна толын ыле. Шке мутшо дене тудо молгунамсылак пеш тыглайын каласыш, а кучыктымо таумут кагазыштыже пашамым да творчествем келгын аклыме шомакым возымо ыле. Таум ыштен, мый вашешыже шке книгамым кучыктышым. Но тунамат да тылеч вара лийше лудмашла годымат тудын дене тыге вучыдымын чеверласаш логалеш манын шонен омыл. Ынде тудым уштымо кечын тыге манаш гына кодеш: кийыме верет пушкыдо лийже, Юлия Николаевна! Кӱчык ӱмырыштет шуко поро пашам ыштыметым огына мондо.

«Марий Эл» газет да Морко калык лӱм дене

Юрий ИСАКОВ

М.Скобелевын да еш альбом гыч налме фото

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий