ОБРАЗОВАНИЙ ШКОЛ ЙОЛГОРНО

«Йочан шинчаже йӱла гын…»

Тенийысе «Марий йылмым эн сайын туныктышо-2024» республик кӱкшытан профессионал мастарлык конкурсын финалистше-влак кокла гыч иктыже – Морко районысо Зеленогорск кыдалаш школышто марий (кугыжаныш) йылмым туныктышо Наталия Малинина (снимкыште – конкурс годым). Самырык тукымлан шинчымашым да воспитанийым пуымо пашаште тудо коло ий наре тырша. Ик жап вес сомылымат шуктен, туге гынат чон школышкак, йоча-влак деке, шупшын. Туныктымо пашаште уста педагог мом эн тӱҥлан шотла, марий кугыжаныш йылмым тунемаш кумылаҥдаш могай йӧным кучылтеш – тиде да моло йодышлан вашмутым профессионал мастарлык конкурс эртыме годым налынам да тыланда лудаш темлем.  

– Наталья Геннадьевна, шке дене палдарыза, пожалуйста: кушто шочын-кушкында, могай школым да вузым тунем пытаренда…

– Мый Морко районысо Весшӱргӧ ялыште шочын-кушкынам. Туштак  школым тунем пытаренам, вара шинчымашым Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогический институтышто «Филолог. Руш йылмым да литературым туныктышо» специальность» дене погенам, но заочно. Молан манаш гын тунамлан лачак Весшӱргӧ школыштак воспитательлан интернатыште пашам ыштенам. Школым пытарыме пагытыште «перестройко» жапет лийын, окса шотышто чӱдылык ыле. Паша вер лектынат, мый, кӱшыл образованийым налдеак, тушко пуренам. А директоржо тыгай условий дене налын: педагогике направлений дене заочно тунемаш пурышаш улам. Мый йоча-влак дене тунамак пашам ышташ моткочак йӧратем ыле. Тунеммем годымак чолга лийынам, школыштына эртаралтше конкурслаш да моло тӱрлӧ мероприятийлаш кумылын ушненам, сценарийымат возымо. Адакшым изинекак «туныктышо» лийынам. Шольымым эре туныктенам: «журналым» ыштенам, «оценкым» шындылынам, тетрадьым тергенам…

– Те «Руш йылмым да литературым туныктышо» специальностьым ойыренда. Молан марий йылмым огыл?

– Пашам ышташ тӱҥалмем годым школыштына марий йылмым туныктышо кумытын лийыныт, а руш йылмым – икте, тудыжат сулен налме канышыш каяш ямдылалтын. Тидым шотыш налынам да ты специальностьым ойыренам, наверне. Тыгеже марий йылме ден литературымат туныктенам, туныктышо-влакым алмаштенам. Чынжым гын, руш йылмыжым туныктенат омыл манаш лиеш, шукыжым шочмо йылмына денак шинчымашым пуэнам. Варажым мемнан школым петыреныт. Икмыняр жап вес вере пашам ыштенам. Но 2010-шо ийыште илыш мыйым адакат школышкак савыралын, ындыжым – Зеленогорск кыдалаш школыш. Ончычшо вич ийым – тудын пеленысе йочасадыште, а вара марий йылмым туныктышылан кусаралтынам.

– Палена, Зеленогорск посёлкышто утларакшым руш-влак улыт. Школыштат, йоҥылыш ом лий гын, марий йылмым шукыжым кугыжаныш семын туныктеныт да кызытат тыгак туныктеда. Тачысе кечылан ты сомылым шукташ куштылго але нелын чучеш?

– Мемнан кундемыште тӱрлӧ калык гыч икшыве-шамыч улыт. Пелыжым  школыш пошкудо ялла гыч автобус дене шупшыктат, сандене марий йылмым палат, марла умылат. Но рушыжо марий шомак-шамычым вашкерак тунемеш. Марий еш гыч йочан марий йылмыже вӱрыштыжак, но шомак-шамычым кусарыме годым нелылыкым шижеш. А руш-шамычын вигак ушышкышт пурен шинчеш, писын шарнен кодыт. Но марий йылмым туныктымаште мый нимогай нелылыкым тымарте шижын омыл да кызытат уке, икшыве-шамыч тудым кумылын тунемыт. Ача-ава-шамычат тореш огытыл. Мутат уке, коклаште кунамже иктыже садак лектеш, но тудын кумылжым савыралаш лиеш.

– Шке жапыштыже вес сомылымат шуктенда манын каласышда. Содыки лач школышто пашам ышташ Тендам мо кумылаҥда?

– Изинекак ты паша чонемлан келшен да садлан, наверне. Тудлан шуынам да ыштен моштем манын шонем. Но эн тӱҥжӧ – йоча-влак. Нуно мелын шогат, ӱшанен шинчашкет ончат… Тидыжым нимо дене вашталтен от керт. А кунам лектышет лиеш гын, эшеат тыршен пашам ыштымет да нунылан шукырак шинчымашым пуымет шуэш.

– Конкурсын икымше йыжыҥыштыже марий йылме урокышто кроссвордым кучылтмын лектышыже дене палдаренда. Тыгай йӧным кучылташ мо таратен?

Тиде вет модыш, туге? А икшыве-шамыч модаш йӧратат. Кунам эре ик семын гына материалым пуэт, ушешыштат огеш код. А кроссвордым ыштышыла модын колтена – шомак-влак сайынрак шарналт кодыт. Адакшым йоча-шамыч шукыжым интернетыште шинчат. Тидымат кучылтын, мый нуным «ондалем», молан манаш гын кроссвордым телефон полшымо денат ыштат да тыге лектышыжат уло. Самостоятельныйым возена гын, нуно нине мутым чын кучылтыт. Коеш, нунылан тиде келша, «Вес урокыштат кроссвордым ыштена мо?» йодыт. Адакшым кроссвордым гына огыт решатле, нуно тыгак икте-весылан ссылкым копироватлен колтедат, шкак ыштат, мӧҥгысӧ заданийымат шуктен толыт. Тыге марий шомак-шамычым писынрак шарнен кодыт. Ты йӧным текст дене пашам ыштыме годымат кучылтам: йодыш-влаклан ик мутан вашмутым нуно кроссвордыш возат.  Тиде текстым лудаш тарата, кеч лудашыже пешыже кумылан огытыл гынат. А лудаш кӱлеш, вет тыге гына йылме лывырге лиеш, акцент ок лий да ударенийымат чын шындаш тунемыт.

– Тиде йодышем пытартыш жапыште шочмо йылмыланна шӱмаҥдыше кажне туныктышылан пуэм: «мыланна марий йылме ок кӱл» манше вашлиялтын мо?

– Кажне у тунемме ий тӱҥалтыште чыла классыште мый «Марий йылме мыланна молан кӱлеш?» темылан мутланымаш гайым эртарем. Марий Элыште илена, сандене тушто илыше тӱп калыкын йылмыштым пагален да умылен моштышаш улына, кеч иктаж шомакшым да палыман манын ойлем. Сандене варажым ты шотышто мутым тарватыше ик ганат лийын огыл.

– Кугыжаныш марий йылмым туныктышо семын Тыланда таче мо огеш сите?

– Очыни, паша тетрадь-влак, методический пособий-шамыч. Йоча-влакын тунемаш кумылышт уло. Лӱмынак нунылан келшыше паша тетрадь-влак лийыт гын, эшеат кумылаҥыт, шонем. Мутлан, предложенийлаш шомак-влакым шындылаш да моло тыгай заданий-шамыч лийыт гын, пеш сай ыле.

– Наталия Геннадьевна, таче кечылан туныктымо пашаште эн тӱҥлан мом шотледа?

– Чылажат тӱҥ. Шкендым чынжымак туныктышын пашаштыже ужат, тунемше-влаклан мо кӱлешым пуэн кертат да нунын шинчашт йӱла – тугеже тый шке верыштет улат да чын корно дене кает, шонем.

Г.Кожевникова

Авторын фотожо.

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий