Йошкар-Оласе «Марий кумалтыш» общине Кугечылан пӧлеклалтше пайремым индешымше гана эртарен.
Пайрем кокымшо ий почела тудо Крылов уремыште верланыше «Плес» кафеште лийын. Тыге, ик еш семын тӱшкан погынен, калык йӱлам эртараш пеш йӧнан вер. Уремыште лӱҥгалтышымат ончылгоч келыштареныт, вет Кугече пайрем кумылым тудат нӧлта. Общинын тӱҥ онаеҥже Юрий Тушнурцевын ойлымыж почеш, «Кугече – кумылым ончымо кече». Калык йӱлам ий гыч ийыш шке радамже дене кумыл почешак тыматлын шуктат.
Кажныже марий тувыр-шовырым чия. Южышт шочшыштым, уныкаштым кондат. Пелен пайрем чесым – мелнам, туарам, тӱрлӧ когыльым, пурам, сортам – налыт. Муным гын, ойлыманат огыл. Мутлан, Йошкар-Ола гыч Эльвира Монахова тынар шуко муным чиялтен конден ыле! Эшежым кажнышкыже марий тамгам келыштарен. Кугече муным тудо шке семынже чиялта. Ончыч кагаз гыч марий тамгам пӱчкеда, вара тудым нӧртен, муныш пижыкта. Капрон лапчыкеш кылда да шоган шӱмым пыштыман вӱдеш шолта.
Кугече Юмылан кумалтыш деч вара ончыч пелештыше-влак чесым авызлат, пурам подылыт. Вара онаеҥ-влак юмылтымо чес ӱстембач налме муным кажне толшылан сугыньлен кучыктат. Тидат пеш мотор йӱла.
Пайрем радамым умбакыже 12 пура корка дене куштымаш шуен. Кумалтыш мутышто пелештыме семынак, илыш куатна ташлама пура корка гай нӧлталт шогыжо манын тыланен, йӱла куштымашке чылан ушнат. Ончыч пӧръеҥ-влак, вара ӱдырамаш-шамыч, йыр куштен-куштен, пурам подылыт. Кодшо ийысе Кугече пайрем годым нунылан Торъял кундемын шочшыжо Василий Кузнецов шӱвыр дене шоктен гын, тений кидышкыже тӱмырым налын, йӱкым луктын. Пура корка дене куштымаш йӱлам кажне гана «Марий памаш» этнографий-фольклор калык ансамбльым вуйлатыше Мария Соловьева виктара.
А вара чылан Кугече лӱҥгалтыш деке лектыныт. Таклан огыл онаеҥ-влак кумалме годым Кугече Кугу Юмо деч порсын лӱҥгалтышыже дене илян-шамычын илыш кумылыштым нӧлталаш йодыт.
Туштак пайремлан у тувырым чийыше-влак шкеныштын моторлыкыштым ончыктеныт. У тувырым веле огыл, у шовычым, сылнештарышым шке гыч ыштымышт дене палдарыше мастар-шамычат лийыныт. Мутлан, Марий Элын калык кидмастарже Ираида Степанова Александр эргыжлан мотор потам куэн пӧлеклен. А шкаланже ӱдырамаш йытын куэм гыч марий тӱран у ончылшовычым ыштен.
Марина лӱман самырык ӱдырамаш Ираида Александровнан студийышкыже тӱрлаш тунемаш коштеш. Пайремлан тудо шкенжын ыштыме оҥылаш йымаке да оҥыш сакыме сылнештарышым чиен ыле.
Ынде икмыняр ий почела Пермь кундем гыч чолга марий ӱдырамаш Галина Панькова ты пайремыш лӱмынак толеш. «Паледа, ты гана мыланем тыште эсогыл кок мотор шовычым пӧлекленыт. Иктыжым пазарыште ужалыше, шке вуйжо гыч налын, йӧршеш яра виешак кучыктыш. Мый шовычым йӧратем, 100 утлат уло, очыни. Ӱдырамашын шовычшо шуко лийшаш, пайремыш ма, уремыш пидын лекташ», – каласыш ӱдырамаш.
Мероприятийыш у вургем ден сӧрастарышым чиен толшо-влаклан республикысе Марий тӱвыра рӱдер да « Марий Эл» газет редакций деч изирак пӧлекым кучыктеныт. А вара чылан пырля пайрем чесым авызленыт.
Светлана Носова
Михаил Скобелевын фотожо.
