Еҥ-влак чонышт йодмо почеш мом гына огыт ыште!
Марий Турек поселкышто В.П.Мосолов лӱмеш краеведений тоштерыште эре могай-гынат ойыртемалтше ончер эртаралтеш. Тидым пален, ты районыш командировкыш мийыме годым тушко кажне гана гаяк пурен лекташ тыршем.
Кодшо идалык мучаштырак арам огыл уэш тушто лийым. Вет тоштер вуйлатыше у выставкым почмышт нерген каласен да ончалаш темлен ыле.
Ончер деке лишемым гын, ялт ӧрым. Туштыжо мо тугай лийын? Тӱрлӧ: кайык-влакын изи да кугу пыстылышт, йолышт, капышт, янлык-шамычын изи да кугу вуйгоҥгырашт! Эшежым нунын лулегышт, пӱйышт, шулдырышт, эсогыл йолышт гыч ыштыме пылыш кӧрж, кулон, моло сӧрастарыш лийыныт. Йӧра пырдыжыш кӱшнырак идалыкын кажне пагытшым ончыктышо сылне пейзажым, ял сӱрет-влакым вераҥдыме, да нуно чонышто ласканжак огыл чучмо кумылем лыпландараш полшышт.
Тиде Марий Турек поселкышто шочын-кушшо Екатерина Ёлкинан «Моё вдохновение» выставкыже лийын. (Тудо але мартеат шуйна — авт.) Ончерын моткочак ойыртемалтше улмыжым шотыш налын, ӱдыр дене палыме лияш кумылем лектын.
Райрӱдысӧ школым пытарымекше, Екатерина Йошкар-Оласе художественный училищыште «живопись» специальность дене шинчымашым поген. Тудо Россий художник-влак ушемын Марий молодежный региональный отделенийжын еҥже. Кок ий наре ончыч эше вес сынан пашалан кумылаҥын.
– Мылам ондаксекак зоологий, янлык ден кайык тӱня, анатомий, остеологий (лулегым шымлымаш) келшат, – каласкалаш тӱҥале ӱдыр. – Мый пӱртӱс лоҥгаште кошташ йӧратем. Кок ий ончыч ик кечын пӱртӱс лоҥга гычак толмем годым Ӱлыл Турек гоч эртышымат, кенета корныштем колышо тумна логале. Пыстылже моторын койытат, икмыняржым кӱрлын луктым, а вара капшымат мӧҥгышкӧ наҥгайышым. Кондымеке, вуйжым ойырышым, вуйгоҥгыраж гыч коваштым кораҥдышым, эрыктышым, мушкым, дезинфицироватлышым да шке пӧлемыштем полкыш вераҥдышым.
Тачысе кечылан Екатеринан коллекцийыштыже 120 наре тӱрлӧ янлык ден кайыкын вуйгоҥгырашт уло: олагоракын, варашын, курныжын, шогертенын, шемгоракын, агытанын, мӧҥгысӧ комбын, пӧрткайыкын, кӧгӧрченын, логын. Тиде эше чыла огыл. Теве, умылашда куштылгырак лийже манын, рушла-марла мутернам ончалза:
Уральская неясыть – Уралысе тумна,
болотная сова – куп тумна,
королёк желтоголовый – нарынче вуян кож казыля,
перепелятник – кайык вараш,
белая куропатка – ош мызе,
тетерев – кӱдыр,
сойка – купшӱльӧ,
дятел – шиште,
кедровка – роҥгыж,
мухоловка – чечкем,
свиязь – упшым,
черноголовая трясогузка – шем вырляҥге.
Тидыжат эше чыла огыл. Молан манаш гын пытартыш жапыште чыла кайыкшымак спискышкыже возен шуктен огыл.
– Кушто коштам, лиедем, туштак кеч-можымат погем. Лӱмын нигушкат ом кудалышт. Южгунам пыстылым гына, кокланже янлык ден кайык-шамычын капыштымат сонарзе але нуным ашныше-шамыч деч оксала налам. Утларакше янлыкышт але кайыкышт кола гын, ужалат. Тидын нерген нуно соцкылласе посна тӱшкалаште возат. Тыгак ик палымем дене пыстылым ваш-ваш алмаштылына. Мый коллекцием ешаралтше да утларак пойдаралтше манын шонем, – мутшым шуйыш Екатерина.
Ойлымыж почеш, тӱҥалтыште чонжылан келша да гына поген. А кызыт шке интернет-кевытшым почынат, мо улыжым, тыгак кидпашам еҥ-влакын йодмышт почешат, тыглаят ыштен ужала.
– Мом погымем пален, вараже еҥ-влакат, поснак палымем ден йолташем-шамыч, иктаж-кушто иктаж-мом ужыныт але муыныт гын, конден пуаш тӱҥалыныт. Южыжым, мутлан, колям, изи кайык-шамычым эсогыл мӧҥгыштына илыше пырысна-влакат нумал кондат! Теве тыгай полышкалышем-шамычат улыт, – шыргыжал палемдыш ӱдыр.
Вара умбакыже тыге палдарыш:
– Колышо янлык ден кайык-влакым погымем дене мыйын, сӱретче семын, нуным «с натуры» сӱретлаш йӧнем уло. Натур – тиде эн сай туныктышо. Молан манаш гын нуным кучен ончаш, формыштым, анатомийыштым тӱткын шымлаш йӧнем уло. Тыге чылажымат живописьыште але сӱретыште чын ончыктен кертам. Мылам тиде оҥайла да моторла чучеш.
Екатеринан кугу холстышко сӱретлыме пашаже-влакат улыт. Эн кугужо –
1 метрат 66 сантиметр кужытан да 1 метрат 16 сантиметр кӱкшытан радына. Натюрморт. Тиде диплом пашаже. Тудо «Дары таёжного леса» маналтеш. Южгунам тыгай кугу сӱрет-влакым, тӱҥ шотышто портретым да пейзажым, еҥ-шамычлан йодмышт почешат сӱретла.
Лишыл жапыште Йошкар-Олаште шкенжын профессиональный выставкыжым почаш ямдылалтеш.
– Тылат янлык, кайык тӱня келша гын, биологлан але, мутлан, ветеринарлан тунемаш каяш шонен отыл? – йодым пытартышлан.
– Чыным ойлаш гын, тидын нерген шоненам. Но живопись чонемлан содыки утларак лишылын чучын. А пыстылым, вуйгоҥгырам погымаш – тиде кумыл сомыл. Да тиде пашамат умбакыже шуяш шонем. Но ончыкыжым шкемым садак сӱретче-живописецымак ужам, – вашештыш Екатерина.
Санденак тудо тений И.Репин лӱмеш Санкт-Петербургысо художество академийын живопись факультетышкыже тунемаш пураш шона. Тек тугеже ӱдырын кызытсе жаплан тиде эн кугу шонымашыже шукталтешак!
Любовь Камалетдинова.
Авторын фотожо.
