Оршанке район Марий Ернур гыч Римма Павлова «Марий Эл» газетлан эше кодшо пелийланак возалтше-влак коклаште эртаралтше лотерейыште призым сеҥен налын.
Шукерте огыл командировкыш ты кундемышкак мийышнат, лудшыналан пӧлекшым мӧҥгышкыжак намиен пуышна.
Вучыдымо пӧлек
– Подпискым ыштыше-шамыч коклаште лотерей дене модын налмем нерген мый ала-кузе ужын шуктыде кодынам. Йыҥгыртен каласымекыда веле пален нальым. Конденак пуымыланда пеш кугу тау, – мемнан ваштареш кудывечышкыжак лектын, пӧлек шотеш фруктым опташ чапле кугу корзиҥгам кучыктымына годым кумыл нӧлтын каласыш Римма Егоровна.
Умбакыже ме тудын дене газет нергенак мутланен-мутланен, пӧртышкыжӧ пурышна.
– Тымартеат икмыняр гана лотерейыште призым модын налынам ыле. А ындыжым умбакыжат «Марий Эл» газетым эре налаш тӱҥалам, – йывыртен палемдыш ковай.
Тиде жапыште мый ӱстембалныже тиде савыктышна деч посна эше «Сурт-пече» газетнамат ужым.
– Тудымат шукертсек лудам. Чылажат пеш келша, – кушко ончалмем шекланен, каласыш илалше еҥ. Вара мутшым шуйыш:
– Газетым лудде йӧршын ом чыте. Самырыкем годым шкемын ача-авам, марлан толмекем, пелашемын ача-аваже «Марий коммуным» налыныт. Тыге мыят эре лудынам. Ешан-шочшан лиймеке, кастене паша гыч толам, пелашем дене коктын вольык сомылым ыштена да, ярсымеке, малаш вочмо деч ончыч гынат, жапым муын, садак лудынам. Икманаш, газетдам налде илыме огыл. Кодшо кечылаште шешкымланат кок газетыштыдат чылажымат пеш кӱлешаным возат, ойлышым. Ынде тудынат подпискым ышташ кумылжо лекте.
Сылнымутлан шӱман
Мо оҥайже, Римма Егоровна весе-влакын возымыштым гына огеш луд, эше пытартыш жапыште моштымыж семын шкежат почеламутым возаш тӱҥалын. Тыгай кумылжо пелашыжын 7 ий ончыч колымекше икмыняр жап эртымеке лектын. Тачысе кечылан тудын шочмо ялжылан, пошкудыжлан пӧлеклалтше, пӱртӱс, моло нерген почеламутшо-влак улыт. Нуным илалше еҥ посна тетрадьыш серен. Лаштыклымем годым шекланышым: ковай кажныжым уэш-пачаш лудын лектеда, молан манаш гын чыла вережат тӧрлатымаш-шамычым пуртен. Тидыже утларак сӧралын каласаш тыршымыжым палдарыш.
Илалше еҥ почеламутым воза, тугеже шагал огыл шонкала. А тыге гын, сылнымутлан шӱман улмыжо кужурак жап пӱсӧ уш-акылан лийын кодашыже полша. Арам огыл мутланыме годымат шижым: ковай чылажымат алят сайын шарна, мо кунам лийме ийымат огеш луго.
Унала … кайык-шамыч толыт
Мийымына годым Римма Егоровна окнаже воктене уремыш ончен шога ыле.
– Те эр годсек мемнам тыге вучеда? – йодым тудын деч.
– Такшым тендамат вученам. Но окна воктеныже мый тунар уремыш ончен огыл, кунар кайык-шамычым эскерен, пукшен шогылтам. Марием, колымекше, икмыняр жап гыч кайык семын чоҥештен толеш ыле ала-мо. Молан манаш гын кудывече вел окнашке пурла могыр янакыш толын шинчеш да пӧрт кӧргыш кужу-ун ончен шинча ыле. «Толя, тый толынат мо?» манын, тудын дене кокланже мутланенам, – палдарен вашештыш ковай.
– Тулеч вара кажне кечын кайык-шамычым тыге пукшеда? – йодын пелештышым да коктын окна деке лишемна.
– Кажне кечын. Пӧрткайык, киса толыт. Шукынак погынат. Ончычшо кудывечыште да палисадникыште кушшо пушеҥгылашке, вондерлашке толыт ыле. Вара мый ик кечын нунылан окна вес велке карнизыш шыдаҥ шӱрашым шавалтышым. Тулеч вара тушко толаш тӱҥальыч. Но шӱрашым нуно мыняржым кочкыныт, мыняржым мландыш йоктарен пытареныт да тушко волен кочкыныт. А кок ий ончыч кугурак эргым окна вес велке изирак кормушкым сакен пуэн. Туге гынат карнизышкат кочкышыштым садак шавалтем. Ӱмаште тушто огытат тӱкӧ ыле. Лӱдыныт ала-мо. Вара семын тунемыныт. Ынде ваш чӱҥген-чӱҥген кочкыт! А шӱрашышт пыта, да окна гыч пӧрт кӧргышкӧ ончаш тӱҥалыт. Шӱйыштым веле шуят. «Тый кочкаш пуэт, уке?» манын йоднешт ала-мо, – шыргыжал ойлыш ковай.
– Окна ончылдам ялт лавыртыл пытаратыс! – маньым.
– Тудым мушкаш лиеш, – ласкан пелештыш.
– Кочкышыштым тугеже эре шавалтенак коштыда?
– Кызыт шагал кочкыт. Туге гынат кечывалым пукшымо деч посна эше кастенат шавалтен кодем.
Шкежак эрыкта
– Тугеже те кечыгут эре тиде пашамак гына ыштеда?
– Уке. Пӧрт кӧргыштат, сурт коклаштат эше шагал огыл сомылжым шкеак ышташ тыршем. Пелашем дене коктын ныл шочшым ончен куштенна. Ынде кугу пӧртыштына шкетын илем, – палдарыш Римма Егоровна.
Ныл йочаже шукертак чыланат ешан улыт. Кугурак ден изирак эргыже-влак, ӱдыржӧ Кугунурышто шке пӧртыштышт илат. Кокымшо эргыже шочмо суртшо воктенак кок пачашан чапле пӧртым нӧлтен.
– Мый самырыкышт годымак шочшо-шамыч чыланат воктенемак лийышт манын, эре семынем ойленам. Тау, юмо колын.
Чыланат мый декем толын каяшак тыршат. Пӧртым ӱдырем эрыктен кода, кочкашат шолта. Кеч южгунамже шкеат мушкам, кочкышымат ямдылем. Кеҥежым йыраҥыште шӱкым кӱрам, теплицыштат мо кӱлешым чыла шке ыштем: помидор вондышто уто лышташым кораҥдылам, кылдыштам. Полшаш социальный пашаеҥым але марте йодын омыл, – мане такшым эше моткочак чулымын тошкыштшо ковай.
Пӧртышт оласе пачер гай. Туалет, ванне пӧлем, душ кабине, мушмо машина – чыла кӧргыштак. Кудывечыште мончаштат уло. Сандене чыла тидат илышыжым мыняр-гынат эшеат куштылемда.
– Каналтыме семын телевизорым ончем. Пуламыр нерген ончаш огеш кӱл маныт гынат, садак ом чыте да вара шортын шинчем. Мом ыштат, ынде мо лийын – эрденак пален налаш тыршем, – мане да ойлымыж годым кумылжо тодылто. Но лыпланаш тыршыш да мутшым умбакыже шуйыш:
– Эше «Давай поженимся!», «Мужское. Женское», тазалык нерген, тыгак марла передаче-шамычым ончем. Телым чотшо ончаш ярсен омыл – лумым эрыкташ кӱлын.
– Те тиде пашам ыштенда? – ӧрым.
– Ыштенам. Уремыште капка ончылно лопкан йытыраем да тракторист ойла ыле: «Молан эре тыге кумдан эрыктен толашет? Машинаже тый декет кажне кечын ок тол вет. Шӱкен пуэм ыле» «Ок кӱл. Пашам ыштыман. Аппетитым «заработать» кӱлеш», манам, – адакат шыргыжал ойлыш ковай.
– Лумжо нелыс! – чаманен пелештышым.
– Эрыктена-ам. Эше умбакак кышкенам. Чот йӱштӧ игече шогымо годым урем гыч пурем да шкешотан упражненийым ыштем ыле: леве южым кӧргышкем келгын гына налам да э-эркын шӱлен луктам. Тыге ыштыме деч вара шӱлаш каньылын чучеш. Парняланат массажым ышташ тыршем, уке гын тӱҥмӧ гай лиеш. Йолым шӧн шупшеш, да тудымат тарватылам, – палдарыш Римма Егоровна.
Чыла тидак але мартеат чулым лийын кодашыже полша, очыни. Теве, мутлан, тудо мемнам кугу уна семынак вашлияш ямдылалтын. Но палемдыме жап деч ончычрак миен шуыннат, ӱстембакше эше поген огыл ыле. Тыге ме ковай дене коктын пырля кочкаш шолтен шуктышна. Тудо мыйым да пашам пытарен толын шушаш эше кок коллегем сийлен колташ манын, ӱстембакыже иктым, весым луктедымыж годым, манмыла, кыч-куч гына койо!
28 мартыште Римма Павлова 86 ийым темен. Римма Егоровна, эртыше шочмо кечыда дене ме Тендам уло кумылын саламлена! Умбакыжат тыгаяк чулым, илышым аклен, кажне татшылан куанен моштышо лийын кодаш да газетнам лудаш тыланена.
Любовь Камалетдинова
