2023 ий 15 апрельыште элнан рӱдолаштыже, Москошто, марий илыш-йӱлам да марий койышым пагалыше да йӧратыше изирак, но чолга коллективын икымше репетицийже эртен. Коллективым хореограф Элина Кольцова поген. Лач тиде кече мурышо да куштышо «Тумывий» марий ансамбльын шочмо кечыжлан шотлалтеш.
Чодыра марийын материальный да чонгӧргӧ культурыштыжо посна верым налын шога. Кожла акрет годсек пукшен-йӱктен, тушман деч арален. Марий калык пӱртӱс дене келшен ила, тудым умыла, арала да пагала. Пӱртӱс пуымо лачак тиде койыш калыкнан чонгӧргӧ культуржылан кугу шӱкалтышым ыштен. Сандене ансамбльын лӱмжат сакральный (юмылык) манын умылаш лиеш.
Акрет годсек марий айдеме тумым поснак пагала да тудлан вуйым сава. Мутлан, онаеҥ тумо йымалан чокла гын, шомакше эн виян лиеш да Ош Поро Кугу Юмо да пӱтынь пӱртӱс тудым колыт.
Шошо кечын шыратымыж дене патыр тумо укшышто ужар лышташ нерештме семын Москошто шкешотан марий ансамбль шочын. Тушко ушнышо-влак шке рвезе ӱнарыштым калык-влак коклаште келшымашым пеҥгыдемдымылан, усталык вашкылым чоткыдемдымылан да шарымылан, марий калыкын тӱвыраж ден чонгӧргӧ поянлыкшым аралымылан да умбакыже вияҥдымылан пӧлекленыт. Нуно марийын тӱвыражлан Россий мучко йоҥгалташыже полшат!
Ансамбль икымше гана 2023 ий 5 октябрьыште Россий калык-влакын пӧртыштышт Музыкын тӱнямбал кечыж лӱмеш концертыште выступатлен. А кок тылзе гыч Москошто «Сударушка» Тӱнямбал фестиваль-конкурсышто тудын лӱмжӧ кумдан йоҥгалт каен. Тушто ансамбль «Сценыште калык куштымаш» номинацийыште 1-ше верым налын, да тудым Санкт-Петербургыш лауреат-влакын конкурсыштышт шке мастарлыкшым ончыкташ ӱжыныт. Тиде оламат самырык марий коллектив «сеҥен налын» – адакат 1-ше вер логалын!
Кум ий жапыште «Тумывий» ансамбль вич гана тӱрлӧ конкурс ден фестивальыште выступатлен да эре ончылно лийын. Коллективын кажне гана сценыш лекмыже – чынже денак шочмо калыкнан тӱвыражын гӱжлышӧ пайремже. Самодеятельный артист-влак шке усталык вийышт дене поян марий илыш-йӱлам, лывырге да тунамак чолга койышым почын пуаш тыршат. Куштымаш, мурымаш да сем гоч калыкнан моткоч шкешотан сынжым луктын ончыктат.
Ансамбльын кажне номержым ончет да ӧрат: тудын тӱжвал тӱсшӧ ден кӧргӧ вий сылнылыкше моткоч чак кылдалтыныт. Вургемышт сӧрастарыш дене волгалтеш, ӱдыр-влак куштымышт годым лывыла чоҥештылыт, кидышт йӱксӧ шулдырла лывыргын модеш, рвезе-влакын рӱшт да рӱшт але чӱчкыдын-чӱчкыдын тавалтымышт путырак сымыстара, чоныш логалше муро-влак ансамбльлан шкаланже гына келшышын йоҥгалтыт. Сандене концертлаштетудым ончышо-влак пеш шокшын вашлийыт, совым рӱж кырат, уэш да уэш лекташ ӱжыт. Ансамбльлан эше ик гана акым пуэн, тыге каласем: тудо тӱвыранам вияҥда, кугезе вожым пагалаш да калыкнан шке сынан улмыжым арален кодаш полша. Элина Кольцовын «тумо лыштышыже-влаклан» кугу тау!
Элина Игоревна шкеже Морко кундемысе Тойметсола ялыште шочын, Провой велысе Поянсолаште илен. Тудлан кок районжат лишыл да шерге, тыштат, туштат йӧратыме да пагалыме еҥже-влак улыт.
Ӱдыр Йошкар-Олаште уста йоча-влаклан президент школышто тунемын, хореографий классыште Мария Лазаревна Соловьёва ден Ольга Петровна Комлева шуареныт. Умбакыже Республикысе И.С.Палантай лӱмеш культур да искусство колледжыште Славик Асмаевын курсыштыжо мастарлыкшым вияҥден. Тылеч вара Самара оласе культур да искусство академийым тунем лектын.
Тыгай поян шинчымаш да моштымаш дене Элина Игоревна шкенжым Моско олаште педагог-хореограф семын терген ончаш шонен пыштен. Но ӧрдыж велнат марий куштымаш да муро дене тугак пеҥгыде кылым кучен. Элнан рӱдолаштыже шкеж гаяк марий чонан самырык-влакым йырже ӱжын, ансамбльым чумыраш лийын. Ӱжмыжлан кумылан марий ӱдыр-рвезе-влакат лектыныт.
Кызыт «Тумывий» ансамбльыш 22 еҥ коштеш. Шукынжо Марий Элыште шочын-кушшо улыт. Тыгак Башкортостан Республик ден Свердловск областьыште шочшо марий-влакат коштыт. Ансамбль пелен нӧргӧ тукымат кушкеш. Нине изи шӱдыр-влак ача-авашт деч марий шӱлышым налыт, кушкын шуын, тыгаяк чолга лийыт манын, пеҥгыдын ӱшанена.
Ансамбль ик еш гай ила. Пырля репетироватлат, погынен мутланат, ик ӱстелтӧрышто чайым подылыт. Репетиций арнялан ик гана, шуматкечын, эртаралтеш, но кажне вашлиймаш нунылан пайрем кумылым пӧлекла, вес шуматкечым изин-кугун вучаш тарата. А июнь тӱҥалтышысе икымше шуматкечынже «Тумывий» ансамбль Москосо Пресненский паркыште Пеледыш пайрем программыште калыкым куандарыш. Тудо пытартышлан выступатлыш, тыге пеш чапле мучашым ыштыш.
Мый тиде пайремыште лийым. Моско покшелне икте-весе дене марла мутланен колташ, сылне куштымашым ончаш да тушко шкежат ушнаш, весела муро дене келанаш могай сай ыле. Баян, шӱвыр-тӱмыр йӱк торашке шергылтын, эртен кайыше-влакымат шкеж дек ӱжын. Уна-влак шукын толыныт, чон гыч лекше мутым ойленыт. Мый нуным куанен колыштым, ваш шогал мутланашат йӧн лектын, у йолташ-влакымат ты кечын муым.
Коллектив 20 июньышто Йошкар-Олаште лиеш, регион-влак кокласе сылне Пеледыш пайрем аршашыш шке чинчыжым ешара.
«Шергакан йолташем, шӱмбел еҥем да землякем-влак! Мемнам ончалаш толза. Ме тыланда шкенан кумылнам тӱрыс почаш товатлена! Пиалан лийза!» – манеш Москосо «Тумывий» марий ансамбльым вуйлатыше Морко вел ӱдыр Элина Кольцова.
Вадим Пирогов,
Моско ола.
Снимкыште: Москосо «Тумывий» марий ансамбль.
Вадим Пироговын фотожо.
Савыкташ Геннадий Сабанцев ямдылен.
