СОЦИАЛ ИЛЫШ

«Чер уэмеш, проблеме лектеш, но тудым эмлаш тыршена…»

 

Эртыше кечылаште тазалыкым аралыме министр В.Шишкин журналист-влакым чумырен. Пресс-конференцийыште ятыр йодышым нӧлталме, эн тўҥжӧ – 2016 ийлан иктешлымашым ыштыме.

Мийыше-влак, чынжымак, шуко да тўрлӧ йодышлан раш вашмутым нальыч. Икмынярже тыгай лийын.

– Электрон черет шотышто умылыдымаш лектеш. Поликлиникылаште черет кугу. Талон уке, шонымо специалист деке логалаш неле. Тиде тыгак кодеш?

– Электрон черет шотышто чынжымак йодыш уло, решатлена. Южышт возалтыт, а миен огыт керт. Тыгайжат чўчкыдын вашлиялтеш. Илалше-влак чыланжак компьютер дене огыт «келше». Сандене кызытеш тыглай черет дене врач деке талоным налаш тыршат. Умылем, черет шотышто шуко йодыш лектеш. Ты проблемым саемдаш шонена. Уэш мийышылан  (повторный приём) черет деч посна пураш ышташ шонымаш уло.

– Йоча стоматологийыш тўлыман услугылан талон уло, а яра пураш – шукыж годым уке. Тидын шотышто кузе лийман?

– Тыштат проблеме уло. Йоча-влак дене пашам ышташ пеш неле. Чыла стоматолог тидлан ок келше. Кум поликлиникыште такшым чот корштышо пўй дене вигак эмлаш пуртат. Тыште адакат пашадар дене кылдалтын. Врач-стоматологын тыглай пашадарже 32 тўжем теҥге гын, тўлыман услугым пуышын 52 тўжемыш шуэш. Тўлыманыште изи йочам шичме деч ончыч лыпландарымак 1500 теҥгем тўлыман. А эмлен кертеш але уке – тиде вес йодыш. Тўлымӧ оксам тушто иктат мӧҥгеш огыт пӧртылтӧ. Сандене тиде йодышым ОМС гоч решатлаш тыршена.

– ЭКО йӧн дене шукын пайдаланат?

– 2016 ийыште 268 еҥлан ыштыме. Республик деч ӧрдыжтӧ илыше 67 ўдырамашлан. Нунын коклаште икмыняр гана пайдаланышат улыт. 2017 ийыште 685 гана (еҥлан) ышташ планыш пуртымо. Кумло процентше сай эрта. Шылташ нимолан: пӧръеҥ-шамыч коклаштат бесплодий шарлен. Нылле процентше ача лийын ок керт. Ончыч эмлалташ тореш лийыныт гын, кызыт нунымат тергат, эмлат. Тиде лўдыкта: тений йоча ўмашсе деч 1000 еҥлан шагалрак лиеш. Азам ыштымаш шукылан иземын.

– Тыште могай лўдыкшыжӧ?

– Ешлан пале огыл, республик кўкшытыштат пешыжак ок шижалт, а тичмаш налмаште эллан – кугу эҥгек. Калык шагалемеш. Пўртўс «яралыкым» ок чыте. Тидым весе ышташ тўҥалеш, вес калык шукырак ешаралтеш.

Пытартыш ийлаште абортым тошто семын огыл, у технологийым кучылтын ыштат, но ўдырамашлан тиде садак эҥгекым конда. Мутлан, ўдырамаш мўшкыраҥеш, организмыште шкешотан процесс тўҥалеш. Тыге тудо индеш тылзе коштшаш, а ме тудым товар ден руал шуымо семын кораҥдена. Кузе шонеда, чылажат сай эртышаш? Тўжвач ончымаште, можыч… А организмлан садак кугу «удар» лиеш. Тыге тўрлӧ чер вияҥеш. 

Мутлан, пытартыш жапыште шуко еҥ давлений дене орлана. Ты  чер «самырыкештын». Сандене шкенжым, могай чер дене тўкнен кертшашым палыше еҥ, ончылгочак профилактикым ыштышаш. Ме, чылан палена, давлений чот кугемын але рошт волен кая гын веле таблеткым, келшен толшо эмым йўына да куштылго лиеш манан ўшанена, корштымо чарнымым вучена. Тыге лийшаш огыл. Тиде адакат организмлан могай-гынат эҥгекым ышта, палым кода. Тудым эркын-эркын волтыман, эмлалтман. 

– Пытартыш жапыште кўлеш эмым налаш рецептым налашат неле. Айдемым палат гынат, рецепт деч посна эмым огыт пу.

– Тидыж дене мый шкеак тўкненам. Рецепт деч посна эмым, чынжымак, огыт пу. Таче кечылан кўлеш эмлан рецептым медицине сферыште тыршыше 300 еҥ гына возен пуэн кертеш. Нунын дек логалаш – адакат черет. Тиде проблемым лишыл жапыште решатлаш тыршена.

– Специалист-влак огыт сите. Самырык специалист-влак шотышто могай вашталтыш лиеш?

– Врач ок сите. Таче кечылан республикыште тўрлӧ направлений дене чылаже 283 врач кўлеш. Тидын шотышто проблемыжат уло: направлений, договор почеш ӧрдыж кундемыш тунемаш кайыше-влак чыланжак мӧҥгеш огыт пӧртыл. Ончыкшым тиде проблемым вес семын решатлаш тўҥалына:  «йомшым» суд гоч пӧртылташ але штрафым тўлыкташ. Тунемаш мыняр ойыралтме деч посна тушко эше весе ешаралтеш. Тыге штраф шўдӧ тўжем теҥге наре погынен кертеш.       

– Кызыт шошо, «ондальчык» игече. Грипп, ОРЗ шотышто сўрет могайрак?

– Тыгай вўдыжгӧ игече тўрлӧ черлан вияҥаш келшен толеш. Йўштӧ деч вара шокшо тўҥалеш гын, сайрак ыле. Вўдшор кугужак ок лий. Шижын от шукто, лум шулен пыта. Сандене, шекланыза, аралыза шкендам.

 

Медпашаеҥ-влакын тўҥ пашашт – илышын качествыжым саемдаш. Айдеме кужу жап шкенжым шке ончен кертшаш. Санденак у технологий шыҥдаралтеш. Эмлыме верлашке, ФАП-лашке кўлеш аппарурым, инструментым ойыраш. Самырык специалист-влак у шинчымаш дене толыт. Нунын инструментшат у, тачысе саманлан келшен толшо лийшаш. Тидымат илышыш шыҥдараш тыршат.

 

Амбулаторно-поликлинический полыш уло. Ял ден селалашке, ФАП-лашке икмыняр специалист мия. Тудым вес семынже Тазалык поезд маныт. Шоҥго-влак денат пашам ыштат.

 

2016 ийыште:

  • шўм-вўргорно системе дене кылдалтше 461операцийым ыштыме;
  • 3666 еҥлан 1530 рўдерыште кўкшӧ технологический услугым пуымо;
  • таче кечын эндопротезирований ончылно кая. Тыгай операцийым 65-68 еҥлан ыштыме;
  • вўдлу йыжыҥ корштымо (тазобедренный) сусыр годымат кугу ийгтан-шамычлан операцийым ыштыме деч огыт кораҥ. Мутлан, тылзе ончыч 92 ияш ўдырамашлан ыштеныт;
  • 2016 ийыште аза шочмо 4,1 процентлан иземын. Мутлан, 2016 ийыште 9567 йоча шочын гын, 2015 ийыште – 9951 аза;
  • аза колымат шагалемын. 2016 ийыште 50 йоча, нунын коклаште моткоч изи нелытанат уло, ўмырлугыч лийын.
  • 2016 ийыште ракын 2416 у случайжым регистрироватлыме. Россий мучкысо дене таҥастарымаште Марий Элыште ты чер 13 процентлан иземын. Эн ончылно коваште рак, кокымшо верыште – колоректальный рак, кумшышто – шодо рак, нылымшыште – шӧрту рак, визымше верыште – ўдырамаш половой органын ракше.
  • 2017 ий икымше январьлан рак чер дене 11694 еҥ учётышто шоген. Нунын коклаште витле процент утлаже вич ий да тудын деч шукырак илыше улыт;
  • Диспансеризацийым эртарыме дене 2016 ийыште 1-2 стадийысе улшо 207 рак случайым пален налме (59,4%). Сакыр диабет диабет диагнозым икымше гана 424 еҥлан шындыме; артериальный давлений дене кылдалтше 1918 черым палемдыме;
  • Диспансерный учётыш 7223 пациентым налме.
  • 2016 ийыште ВИЧ-инфекцийын 127 у случайжым палемдыме;

 

Льгото дене эм

«7 высокозатратных нозолий» (гемофилий, рассеянный склероз да молат) программе почеш федерал бюджет гыч 289 еҥлан 173,14 миллион теҥгем ойырымо.

 

2017 ий 1 январьлан республикысе Минздрав учрежденийлаште 2146 врач пашам ышта. Таче кечылан 283 врач ок сите. Медпашаеҥ-влак кажне ийын 200 еҥлан шагалемеш.

 

Опубликовать в Одноклассники