Кемерово оласе «Зимняя вишня» сатум ужалыме да каныме рӱдерыште лийше шучко туткар нерген шонымо ок шу гынат, тудо ушыш шыҥенак пура да могыр коваштылан копыж-ж чучеш. Но эн чот шӱм-чоным корштарыше йодышыжо: молан йоча-влак? Конешне, тул ийготымат, тӱжвал тӱсетымат, оксатымат шотыш ок нал, тудлан садикте… Туге гынат… Очыни, тиде мыланна, окса нерген гына шонышо кугыеҥ-влаклан, урок! Можыч, ала-кӧжӧ але ала-можо шижтарынеже, «Окса деч шергыже вет илыш, монденда?» маннеже! Тыгай туткар деч вара ушыш ала-могай шонымашат пура, санденак Йошкар-Оласе сатум ужалыме рӱдерлаш пурымо годым шекланенрак йырваш ончыштым, а вет тымарте тыгай койышым шижмемла ок чуч…
Трук пожар тӱҥалеш гын, шкем кузе кучыман?
Республикын рӱдолаштыже сатум ужалыме рӱдер-шамыч пытартыш ийлаште леве йӱр деч варасе поҥго семынак икте-почеш весе «кушкын» шогальыч: «Колизей», «Форум», «21 век», «Плаза», «Ананас», «Планета», «Yolka»… чылажым ойленат от пытаре. Нуным ончен, южгунамже тыгай шонымашат шочын: мо, вара тынар шуко сатум налын илена? Кемерово олаште лийше туткар деч вара, конешне, вес йодыш ушыш пура: сатум ужалыме нине верыш пурымеке, тушто тул трук ылыжеш гын, кузе тушеч писын лекман?
Россий МЧС-ын республикысе Тӱҥ управленийжын пашаеҥже-влак шуко калыкан верыште пожар годым тыгай каҥашым пуат:
! Сатум ужалыме рӱдерыште коштмо годым тӱҥ да запасной эвакуаций корным ончен кайыман. Тудо шукыж годым ужар тӱсан да тушто куржшо айдемым да пикшым сӱретлыме.
! Чрезвычайный ситуаций годым чот лӱдман огыл. Шкем кидыш кучаш тыршен, зданий гыч эн йӧнан корно дене лекман.
! Лифтыш пурыман огыл! Кӱшыл пачашышкат куснаш да иктаж лукыш шылын шичман огыл!
! Тиде але тудо верыште пожар тӱҥалмеке, тазалыклан эҥгекым кондышо пуш шарла, садлан нерым, умшам вӱдыжгӧ лапчык дене петырыман.
! Кӱшыл пачаштыште улмо годым ӱлылыш волаш тыршыман – тушто шикш эре шагалрак лиеш.
! Зданий кӧргыштӧ калык тӱшкаш логалмеке, кок кынервуйге кап пелен ишыктыман, тыгодым кидкопам мушкындыш чумырыман. Кап-кыл дене шкем шеҥгекрак «шӱкалман», ончылно шогаш изишак верым кодыман.
А омса почылто!
Теве ме ӱдырем дене ласкан гына Киров уремыште верланыше «Yolka» сатум ужалыме да каныме рӱдерын икымше пачашыштыже ошкылына. Калык тунар шуко уке. Рӱдер кок пачашан веле, сандене йӧршынжак от йом, очыни. Адакшым окна гыч тӧршташат тунар лӱдыкшӧ огыл – мутлан, вич пачаш огыл… Мый кок велыш ончыштам, эвакуаций корным ончыктыман знакым кычалам. Икымше пачашыште тудо шинчамлан ыш перне, но кокымшо пачашыште вашлиялте. Тиде знак мемнам «Твое» манын возыман вывеске деч тораште огыл улшо залыш кондыш, пурла велыш савырале, а тушто – янда омса. Янда омсаште чыҥгыр коеш. Мый тудым тарватышым гын, омса почылто веле! Шукат ыш лий, орол форман пӧръеҥ толын шогале да каласыш: «Эвакуаций корным тергеда? Мый омат ӧр. Кемеровосо пожар деч вара те икымше огыдал. Кокымшо пачашыште эше ик тыгаяк омса уло, кызыт тудо петырыме, но пожар годым шкак почылтшаш».
Кокымшо пачаштыштак йоча-влаклан модаш вер да кинозал-шамыч улыт. Иктышкыже пурымеке, лӱмынак эскерышым: омсам вес велым тӱкылат але уке? Уке, молан манаш гын сеанс тӱҥалмеке, омса икмыняр гана почылто да петыралте, орол вургеман еҥ икмыняр гана пурен лектедыш. Ме фильм мучаш марте ышна шинче, лекна да эскалатор дене уэш икымше пачашыш волышна. Но тидын деч ончыч орол дене мутым вашталтышна. Содыки омса трук петыралтеш гын, кинозал гыч кузе лекман? «Кажне кинозалыште кум эвакуаций корно уло. Нунын дене рӱдерын коридорышкыжо лекташ лиеш. Трук пылышлан рӱдер мучко пӧръеҥ йӱк йоҥгалте. Пожар лийын кертме лӱдыкшӧ шотышто радио дене ойлат улмаш, шикш пушым але тул ылыжмым ужмеке, вигак рӱдерын пашаеҥыштлан увертараш йодыт.
Мыняр гана да кушто тул ылыжын?
Южыжо каласенат кертеш: «Мом лӱдаш? Мемнан изи Йошкар-Олаштына тыгай лийын ок керт!» Тыге шонышо йоҥылыш лиеш, молан манаш гын, рӱдолаште верланыше сатум ужалыме да каныме рӱдерлаште пытартыш ийлаште тул содыки ылыжын. Мыняр гана да кушто?
Кемеровошто лийше туткар деч вара Йошкар-Олаште илыше калыклан пожар лӱдыкшыдымылык шотышто телефон линийым ыштеныт. Еҥ-влак консультацийым телефон дене йыҥгыртен налын кертыт, тудын номерже: 8 (8362)69-02-13. Тыгак приёмыш Сталинград кредалмашын геройжо-влак уремысе 38-ше «а» пӧртыш мияш лиеш.
А ынде рӱдерласе пожар тӱҥалме нерген мутнам умбакыже шуена. Содыки рӱдолаштына кушто да кунам тудо ылыжын?
Республикысе Госпожнадзорын специалистше-влак теве мо дене палдареныт.
2015 ий 5 май. Киров уремыште верланыше сатум ужалыме рӱдерыште тул ылыжын: кокымшо пачашыште верланыше кафеште электровоштыр йӱлаш тӱҥалын. Рӱдерыште улшо чыла еҥым эвакуироватленыт.
2017 ий 14 май. Йыван Кырла уремыште улшо сатум ужалыме рӱдерын зданийыштыже тул ылыжмым уремыште эртен ошкылшо пӧръеҥ ужын шуктен да тидын нерген рӱдерыште сатум ужалыше ӱдырамашлан каласен. Тулжо тунар койын огыл гын, шикшыже шуко лектын. Тул зданийын шеҥгел кудывечыштыже ылыжын улмаш: пырдыж ден облицовкан плитке кокласе утеплитель йӱлен. Пожарник-влакын толмыштлан тул 15 квадрат кумдыкымат авалтен шуктен ыле. Тулым зданийын леведышыж гыч йӧртеныт.
2017 ий 17 май. Первомайский уремыште верланыше сатум ужалыме рӱдерыште тул ылыжын. Тушто пашам ыштыше ик ӱдырамашын мутшо почеш, тудым эн ончычак орол ужын шуктен, пӧртӧнчыл йӱла манын куржын пурен. Тул икымше пачашысе электровоштырышто койын, тыгак кокымшо пачашыште улшыштат ужыныт.
24 ноябрь 2017 ий. Кремлёвский уремысе сатум ужалыме да каныме рӱдерын нылымше пачашыште верланыше йоча-влакын модмо пӧлемыштышт тул ылыжын. Тушто улшо икшыве-влакым вигак эвакуироватленыт.
Юмылан тау, нине зданийлаште ылыжше тулым жапыштыже ужын шуктеныт да йӧртеныт, «йошкар агытан» ик еҥынат ӱмыржым кӱрлын огыл.
Кремлёвский уремыште верланыше сатум ужалыме да каныме рӱдерже «Плаза» маналтеш. Тушто коштмо годым кажне пачашыштыжат эвакуаций корным ончыктышо знак-шамыч вигак шинчалан пернат да кажныштыже кумыт уло. Но тургыжландараже тиде огыл, а «Октябрь» кинотеатр. Тушто кызытрак кӧ лийын, палышаш: тушко пытартыш жапыште урем гыч огыл, а лач «Плаза» ТРЦ гоч пурыман. Икымше пачашысе шола велсе коридор дене изишак ошкылмеке, кок омсаш гоч эртымеке, кинотеатрыш логалат. Тудын кок залже кӱшнырак верланеныт гын, кокытышкыжо тошкалтыш дене ӱлыкырак волыман. Ӱлыкӧ волен шогалмеке, эвакуаций корным ончыктышо знак шинчамлан ыш перне да вигак шонымаш авалтыш: мутлан, кӱшнӧ пожар ылыжеш гын, тышеч уремыш писын лекташыжат ок лийыс… Коридор покшелне шинчыше орол деч йодымат, тудо «чыла йодыш – вуйлатышылан» мане да тетла нимом ыш каласе.
Кызыт республикна мучко тыгай общественный верлам тергыме паша эртаралтеш. Тудым мучашлыде, пожар лӱдыкшыдымылык шотышто правилым пудыртымаш нерген тергыше-влак палдараш огыт вашке, сандене вучена.
Г.Кожевникова.
