МАРИЙ ТӰНЯ

«Ваш келшен илыме кумдык»

29 гыч 31 августышто Кокшайск посёлкысо «Росинка» унагудо комлексыште «Территория согласия» регион-влак кокласе кӱкшытан форум эртен.

Пытартыш калык перепись почеш Марий Элыште 100 утла тӱрло калык ила.  Форумыш 15 калыкын представительже-влак ушнаш кумылым ончыктеныт, тиде –  марий, руш, татар, азербайджан, армян, одо, чуваш, башкир, украин, таджик, авар, грузин, казах, еврей, чечен-влак. Тӱҥ шотышто нуно калыкле-тӱвыра автномий, мер организаций, обшине ден тӱвыра рӱдер вуйлатыше, блогер, калык-влак кокласе кыл нерген возышо журналист-влак лийыныт. Тыгак форумыш Свердловск, Угарман кундемла, Москва ден Санкт-Петербург олала гыч тусо марий-влакын калыкле-тӱвыра автономийыштын представительышт толыныт ыле. Республикыште кумдан шарлыше кум конфессийын – марий, православий да мусульман – прдставительже-шамычат тудын участникше лийыныт.

Форумым Российысе марий-влакын федерал калыкле-тӱвыра автономийышт ден республикысе Марий тӱвыра рӱдер Российысе калык-влак паша шотышто федеральный агентстве полшымо дене эртареныт. Икымше мер организацийже тенийлан федеральный агентстве гоч мероприятий-влакым эртараш шийвундо полышым налын. Тиде амал денак ты организаций Российысе 10 регионышто илыше марий-влаклан, верыш лектын, ик кугу мероприятий гыч эртарышаш. «Территория согласия»  форумат тудын кышкарыш пурен. Тудо тений кокымшо гана лийын.

Республикыште илыше тӱрлӧ калык-влак коклаште кылым пеҥгыдемдаш полшышо да поро йӱлаш савырныше мероприятийым почмаште республикын внутренний политике, верысе самоуправленийым вияҥдымаш да юстиций министр Михаил Данилов, тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министрын алмаштышыже Игорь Садовин лийыныт.

Форумын кум кечаш программыже поян лийын. Тӱрлӧ лекций-практикум, тренинг, «Йыргешке ӱстел» йыр мутланымаш, республикыште илыше калык-влакын тӱвырашт дене палдарыше этно-тайм-влак  – чылажат кажне участниклан пайдале да оҥай лийыныт. Российысе марий-влакын федерал калыкле-тӱвыра автономийыштын вуйвержын погынымашыжат эртен. Тудым автономийым вуйлатыше, форумын ик эн тӱҥ организаторжо Лариса Яковлева вӱден. Каласен кодыман, ты организацийын шулдыр йымакыже кажне ийын  тӱрлӧ регионысо тыгаяк автономий-влак ушнаш кумылым утларак ончыктат. Но тидын нерген вес материалыште возена. Форумын участникше-влак дене мутланыме гоч икте рашеме: тыгай кӱкшытан да тӱрлӧ шинчымашым налаш, икте весе коклаште кылым ышташ йӧным пуышо мероприятий моткоч кӱлешан.

Максим Александров, « Мари ушем» мер организацийын еҥже:

– Тыгай форум вес калык-влак гыч лекше ӱдыр рвезе-влак дене палыме лияш, кылым ышташ полша. Официал кӱкшыт гыч полшымо дене тыгай форумым эртараш йӧным пуымым мый сайлан гына шотлем. Лекций-влак оҥай улыт, ешартыш шинчымашым налына. Виянрак лектор-влакым вес регион гычат ӱжаш лиеш ыле, очыни.  Тунам погынышо-шамычлан  пайдажат утларак лиеш, форумын кӱкшытшат нӧлталалтеш шонем. Мер пашашке шукерте огыл ушненам гынат, шке надырым пыштыме шуэш.

Армен Гаспарян, армян диаспорын еҥже:

Марий Элыште кызыт армян диаспорын ончылъеҥже уке манашат лиеш. Ончыч ачам тугай чолга еҥ лийын, но ийгот ешаралтмылан кӧра тудо ты паша деч торлен. Сандене ты пашалан пижаш, самырык-влакым шке йырем чумыраш шонем. Кеч республикыште илыше армян-влак коклаште  кыл тугакат пеҥгыде. Иктаж дене иктаж-мо лиешат, тӱшкан полшена. Тачысе кечылан республикыште 3 тӱжем наре армян ила. Мый шкеже хореограф улам. Теҥгече тунемшем-влак  форумышто шке мастарлыкыштым ончыктышт. Ленин лӱмеш тӱвыра полат пелен «Симд» («Кече почеш куштымаш») кавказ куштымаш студийым вуйлатем. Кум ий тушко шке коштынам, кызыт ынде туныктем. 40 наре икшыве коштеш. Мо оҥайже: кавказ калык куштымаш-влакым кушташ туныктена гынат, марий, руш, татар, алан, моло калык гыч лекше ӱдыр рвезе-шамычат коштыт. Очыни, кугешнымашым лукшо, моторлыкым, тӱвыра кӱкшытым ончыктышо куштымаш кажне калыкын койышыжлан лишыл. Мыйын солистемат — марий рвезе. Куштымыжым ончен куанет. Сандене шке студийыштат келшымаш кылым таптена.

Иса Агамалиев, республикыште Азербайджан тӱвыра рӱдерым вуйлата:

– Марий Элыште 1 тӱжем наре азербайджан ила. Пытартыш ийлаште шукын каеныт, кӧ ончычрак толшыжо садак кодыныт. Нунылан Марий Эл кокымшо шочмо элыш савырнен. Шкежат 1984 ийыште тыш илаш кусненам. Пеленем 86 ияш авамат ила. Акам-шамыч Азербайджаныште илат гынат, авам садак Марий Эл гыч ынеж кай.  Рӱдерыштына самырык-влак дене пашам ылыжтен колтенна, вет нуно мемнан ончыкылыкна улыт. Марий Элыште азербайджан-влакым ушышо вес мер организаций денат кылым кучена. Манмыла, мо калыклан сайым конда, тудлан полшашак кӱлеш. Тачысе форумым эртарымылан организатор-влаклан таушташ гына кодеш. Тиде – республикыште илыше калык-влак кокласе кылым пеҥгыдемдаште эше ик сай ошкыл. Чынжымак, Марий Элыште пеш поро, икте-весым умылен моштышо, полшаш ямде калык-влак илат. Ме тидым моткоч аклена.

 Субхан  Назиров, таждик предприниматель:

Марий Элыште 1 тӱжем утла наре таджик ила. Тӱҥ шотышто студент-влак улыт.  Мый шкеже родо-шамычын ӱжмышт почеш шым ий ончыч шке паша ворандараш толынам. Тыште ешем, шочшем-влак илат. Ачам-авамат кусненыт. Ӱдырем тыштак марлан лектын.

Вес калык гыч лекше-влак дене вашлияш, мутланаш, кылым ышташ   йӧным почмылан, куаным пӧлеклымылан организатор-влаклан тауштыде ом керт.  А шке коклаште кылна тугакат пеҥгыде.

Сергей Петров, Угарман кундем Тонкин район Ыштымыцакшсола ял гыч, Тонкин районысо марий-влакым ушышо калыкле-тӱвыра автономийым вуйлата, верысе клубын методистше:

Форумыш ӱжмылан организатор-влаклан моткоч кугу таум ойлынем. Мемнан ялым ончыч таклан огыл Черемис край манын лӱмденыт. Черкыжымат чимарий йӱла ваштареш кучедалме амал денак шке жапыштыже нӧлтеныт. Ялналан 400 ият темын, пайремымат эртаренна. Мемнан дене марий-влак ончычшо шукынрак лийыныт. Калык чотшак кызыт шагалемын. Но шке йӱланам, тӱвыранам аралена, марлак мутланена. Шкенан национальный талешкына-шамычымат – Ош Пондаш ден Коджа йӧратемым – тачат шарнена да жаплена.

Тонкин районысо марий-влакын калыкле-тӱвыра автономийыштым ынде визымше срок вуйлатем.  Тыгак эше  Шараҥыште, Тоншайыште илыше марий-влакын посна автономийышт улыт. Нижний Новгородыштат посна автономий лийын, но кызыт шке пашажым ок ворандаре. А ме илена, пашам ыштена, мероприятий-влакым эртарена. «Россыпь талантов» фестиваль ынде шымше гана лийшаш. Грант проект пашанан лектышыже. Ты шотышто Россий Президент кӱкшытан грантшымак сеҥен налын огынал, но область кӱкшытысӧ сеҥымашна  ятыр. Поснак икшыве-влак верч тыршена. Мутлан, нунылан  «Ший оҥгыр» марий эстраде муро фестивальым ятыр гана эртаренна. Кызыт ынде «Россыпь талантов» регион-влак кокласе кӱкшытан фестивальыш кусненна. Тений эпидемийлан кӧра кеҥежым эртарен кертын огынал, сандене шыжым лиеш. А йоча-влак, кудышт нине фестивалеш кушкыныт, кызытат марла мурат, куштат, мыланна полшат.

Тений икымше гана ты форумыш толынам. А тиде у йолташ-влакым муаш, у опыт дене палыме лияш, шке опыт дене палдараш сай йӧн. Мемнан регионыштат тыгай кӱкшытан мероприятий-влак эртаралтыт, но вес форматыште.

Светлана Носова.

М Скобелевын фотожо

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий