ЭРТЫШ-ИЛЫШ

«Пеш неле чыла тидым угыч шарналташ», – маныт Ленинград блокакдыште лийше-влак.

1944 ий 27 январьыште Кугу Отечественный сарын ик эн шучко да тунамак героический лаштыкше петыралтын – совет войска-влак Ленинградым блокаде гыч утареныт. Тудо 900 кече да йӱд шуйнен. Таклан огыл Лениградлан ола-герой, а тудо шучко жапым чытен лекше-влаклан –  «Блокадный Ленинградын еҥже» лӱмым пуэныт. Тиде кечын уло элна мучко шарнымаш вахте, тематический ончер, пайрем концерт-влак […]

КРАЕВЕДЕНИЙ ЭРТЫШ-ИЛЫШ

Эртен кодшын кышаже: Акрет марий-влакын, маныт…

Угарман кундемысе Богородский районышто тусо археолог-влак акрет финн-угор калык-влакын шӱгарлаштым шымлат. Тений кеҥежым мландым пургедме паша сай лектышым пуэн: тушто марий-влакым тойымо улмаш маныт. 

ЛӰМГЕЧЕ РУБРИКИ ЭРТЫШ-ИЛЫШ

100 ийлан – 100 ялыш: Шарныктыш лийшаш огыл мо?

2020 ийыште Марий автономийым ыштымылан 100 ий темме кугу лӱмгечым палемдаш тӱҥалына. Ты датылан пӧлеклалтше материал-влакым «Марий Эл» газет шукертсек савыктен толеш. А эртыше кечылаште Медведево район Кӱшнур ялыште лияш логале. Шке жапыштыже тыште Марий автономийым ыштымышке кугу надырым пыштыше лӱмлӧ еҥ – Сергей Алексеевич Черняков – илен. Тений сентябрьыште шочмыжлан 130 ий темын. Чаманен […]

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

Чынжымак, тудо акрет марий-влакын…

Йылмым, литературым да историйым научно шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институтын археологшо-влак Кострома областьыште кугезына-влакын кышаштым муыныт.   Нуно тушто финн-угор калык-влакын IX-XI курымлаште илыме  «Кузинский хутор-влак» манме шӱгарлаште пургедме пашам эртареныт. Тидыже Шарьинский районын, Шарья олан администрацийыштын полышыштлан эҥертен, Костромасе тоштер-заповедникын пашаеҥже, Руш географический обществын волонтержо-влак дене пырля шукталтын. Марий Эл гыч лийше научный группым […]

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

 «Нигӧлан осалым шонен омыл, сандене таза улам»

Шернур район Чисола ялыште илыше тиде шоҥгыеҥ деке каяш лекме годым тудын ятыр ийготым погымыжым паленам, но суртышкыжо пурен шогалмеке да тудын пӧрт коклаште, вольыкым ончымаште шогылтмыжым ужмеке, тынар ияш манын ӱшаныме шуын огыл. Варва бобо (ялыште тудым чылан тыге маныт) моткоч чулым, кумылзак, мутланаш йӧратыше еҥ улмаш. Июнь мучаште тудо 80 ияш лӱмгечыжым палемден, […]

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

«Самырык комсомол пагытем»

Эртыше Сеҥымаш кече мемнан кундемыште поснак кечан, леве ыле. Кована диваныште шинча, жапын-жапын шыргыжеш, коклан шинчалукшым ӱштылеш. Кугезе уныка воктекем лишемешат, ойла: «Кова шортеш». Ӱдыр уныкаже кова воктене пӧрдеш: «Ковай, каласе, молан кумылет игече семын вашталтеш: то куаныше улат, тунамак шортат. Тый денет мо лийын?» Шоҥгыеҥ порын ончале, илышыж дене палдарыш… Тений мылам 96 ий […]

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

«Юмын каргыме вер»

Шукерте огыл «Дикие дворники» республикысе экологий толкынын еҥже-влак Звенигово районысо Суслоҥер деч тораште огыл верланыше Серебряное ерын сержым эрыкташ миен коштыныт. Марлаже тудым Комбо ер але Пошым ер маныт. Коллан поян пеш сылне вер, но тудын дене кылдалтше историйже-влак моткоч шучко улыт. Мом арала Комбо ер? Тиде ер Российысе «Оборонлес» военный лесничествын кумдыкыштыжо вераҥын. Сандене […]

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

Тӱтыран эҥер воктенсе пӧрт

Тӱтыран эҥер воктенсе  пӧрт Г.Калитов Тӱтыран эҥер воктенсе  пӧрт Кочам-влак шуко иктаҥашышт семынак мемнан элыште кодшо курымын  икымше пелыштыже лийше  пуламырлаште лийыныт. Коктынат икымше тӱнямбал да граждан сарыште  кредалыныт, коллективизацийым эртеныт. Ачамын  тукым шольыжо Салий Кугу Отечественный сар деч ончыч  репрессийыш логалын, тудым коло вич ийлан Сибирьыш колтеныт. Тусо поселенийыштак илаш кодын.  Лидия Руслановам сайын […]

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

Илыш корнышт тормакан лийын гынат

Букетовмыт Тыйын шочшет, Марий калык   I Марий калык погынын депутатше Фёдор Букетов ден тудын икшывыже-влакын илышыт гыч Фёдор Афанасьевич Букетов Филипп изаже семынак марий культур ден просвещенийын  историйыштыже  мондаш лийдыме кышам коден. Нуно туныктышо-просветитель семын веле  огыл палыме лийыныт, духовный деятель, шочмо йылмышке черке да миссионер литературым кусарыше семынат шке лӱмыштым чапландареныт. Фёдор ден […]