КРАЕВЕДЕНИЙ

Шотыш налза: Пудий ушым йомдарымеш шуктен кертеш

Кодшо годым травмотологийыш мийыме годым лӱдын ӧрткышӧ ик пӧрьеҥ тольо. Регистратурыш шумеке, «Пудий пурлын, мом ышташ?» манын йодо. Чынжымак, мыят шоналтышым: тыгай туткарыш логалат гын, куш кайыман? Мемнан чодыран кундемыште тыгайже кажне денат лийын кертеш? Мутлан, тений шошо-кеҥеж жапыште гына пудий пурлмо шотышто 1383 еҥ республикысе медицине учрежденийлаш полышым йодын миен. Нунын коклаште 287 икшыве […]

КРАЕВЕДЕНИЙ

Марий элын сылне верже: «Ужар памашын» тӱсшӧ шинчам йымыктара

Марий кундем пӱртӱсын сылнылыкшым мемнан деке толшо кажне ӧрдыжъеҥ палемда, очыни. Шукерте огыл Волжский районыш командировкыш мийыме годым ме шкежат Ваштар курыкышто верланыше «Ужар памаш» («Зеленый ключ») манме ӧрыктарыше верым лӱмынак ончалаш пурышна. Ваштар курык  кужу да кӱкшӧ. Санаторий гыч памаш деке километр наре  тайыл дене волыман. Южышт ойлат, ваштар курыкышто ваштарже укеат. Тиде чын […]

КРАЕВЕДЕНИЙ

Тӱрлӧ тӱсан Марий Эл:  Ме чылан Российыште илена, сандене руш улына…

Пытартыш перепись почеш Российыште 193 тӱрлӧ калык ила. Шке жапыштыже Андрей Платонов возен: «Мый дечем посна калыкна тичмаш огыл». Тыгак Россият кажне посна калыкше дене шерге. Ятыр курымла дене тӱрлӧ калык элнан ик пырля историйжым ышта, ваш келшен, полшен ила. Кажныже шке йӱлажым, тӱвыражым арален толеш да вияҥда. Лач тыге Шочмо элна ойыртемалтше да ӧрыктарыше […]

КРАЕВЕДЕНИЙ

Конференций: Еш – чон поянлыкнам аралыше шондык

26 апрельыште Марий тӱвыра рӱдер республикын Образований да науко, Тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто  министерствылаже, МарНИИЯЛИ, Российыште илыше марий-влакын федеральный национально-культурный автономийышт полшымо дене «XXI  курым тӱҥалтышысе еш поянлык да тудын тукымвож серлагышыже»  республик кӱкшытан краеведений конференций-конкурсым эртарен. Мероприятий Марий талешке кечылан пӧлеклалтын.  Тушко школышто да ссузышто тунемше ӱдыр-рвезе-шамыч ушненыт. Самырык шымлызе-влак еш тукымвожым, […]

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

Уремын лӱмжӧ тудо жапым шарныкта

2 февральыште Волгоградыште веле огыл, Россий мучко Кугу Отечественный сар годым Сталинград кредалмаште фашист войскам кырен шалатымылан 75 ий теммым палемдаш тӱҥалына. Кеч тунам тиде олам мланде дене тӧр ыштымешке шуктеныт, но тусо сеҥымаш сарым йӧршеш вес корно дене наҥгаен: совет войска-влак наступленийым лач тушеч тӱҥалыныт да сеҥымашке шуыныт… 

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

«Пеш неле чыла тидым угыч шарналташ», – маныт Ленинград блокакдыште лийше-влак.

1944 ий 27 январьыште Кугу Отечественный сарын ик эн шучко да тунамак героический лаштыкше петыралтын – совет войска-влак Ленинградым блокаде гыч утареныт. Тудо 900 кече да йӱд шуйнен. Таклан огыл Лениградлан ола-герой, а тудо шучко жапым чытен лекше-влаклан –  «Блокадный Ленинградын еҥже» лӱмым пуэныт. Тиде кечын уло элна мучко шарнымаш вахте, тематический ончер, пайрем концерт-влак […]

КРАЕВЕДЕНИЙ ЭРТЫШ-ИЛЫШ

Эртен кодшын кышаже: Акрет марий-влакын, маныт…

Угарман кундемысе Богородский районышто тусо археолог-влак акрет финн-угор калык-влакын шӱгарлаштым шымлат. Тений кеҥежым мландым пургедме паша сай лектышым пуэн: тушто марий-влакым тойымо улмаш маныт. 

ЛӰМГЕЧЕ РУБРИКИ ЭРТЫШ-ИЛЫШ

100 ийлан – 100 ялыш: Шарныктыш лийшаш огыл мо?

2020 ийыште Марий автономийым ыштымылан 100 ий темме кугу лӱмгечым палемдаш тӱҥалына. Ты датылан пӧлеклалтше материал-влакым «Марий Эл» газет шукертсек савыктен толеш. А эртыше кечылаште Медведево район Кӱшнур ялыште лияш логале. Шке жапыштыже тыште Марий автономийым ыштымышке кугу надырым пыштыше лӱмлӧ еҥ – Сергей Алексеевич Черняков – илен. Тений сентябрьыште шочмыжлан 130 ий темын. Чаманен […]

ЭРТЫШ-ИЛЫШ

Чынжымак, тудо акрет марий-влакын…

Йылмым, литературым да историйым научно шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институтын археологшо-влак Кострома областьыште кугезына-влакын кышаштым муыныт.   Нуно тушто финн-угор калык-влакын IX-XI курымлаште илыме  «Кузинский хутор-влак» манме шӱгарлаште пургедме пашам эртареныт. Тидыже Шарьинский районын, Шарья олан администрацийыштын полышыштлан эҥертен, Костромасе тоштер-заповедникын пашаеҥже, Руш географический обществын волонтержо-влак дене пырля шукталтын. Марий Эл гыч лийше научный группым […]