МЕР ИЛЫШ

«Марий йылмын моторлыкшо чонем сымыстарен»

Тачысе лаштыкнан унаже – Венгрийын чолга ӱдыржӧ Богата ТИМАР. Тудо Марий кугыжаныш университетыште марий йылме ден тӱвыра школышто кок арняш школышто тунемын.

– Богата, а молан тый марий йылмым тунемаш кумылаҥынат?

– Марий йылмым мый 2013 ийыште Сыктывкарыште самырык-влакын IFUSKO конференцийыштышт икымше гана колынам. Тылеч вара ик финн-угор йылмым тунемаш шонен пыштенам. Этвёш Лоранд лӱмеш университетыште одо але марий йылмым тунемаш йӧн лийын. Удмурт йылме мылам нелырак чучын, сандене марий йылмым ойырен налынам. Тудын  моторлыкшо чонем сымыстарен. Марий йылмым сайынрак тунемаш Серафима Сергеевна Сибатрован Татьяна ӱдыржӧ кумылаҥден. Ынде нылымше ий тунемам.Татьяна дене, йылмым лывырташ манын, Интернет дене марий телевиденийым шуко ончена, марий радиом колыштына. Кызыт «Югорно» эпосым венгр йылмыш кусарена.

– Лӱмет ойыртемалтше. Тый палет, рушлаш кусараш гын, тудо поян манмым ончыкта?

Палем, тидын нерген мылам шуко гана ойленыт. Пошкудына Богата лийын, авамлан лӱмжӧ келшен, сандене мыйым тыге лӱмден. Венгр йылме дене тудо нимом ок ончыкто, шагал вашлиялтеш. Но мылам лӱмем пешыжак ок келше. Поснак Российыште улмо годым тиде йӧндымылыкым луктеш. А кӱчык лӱмемже Боги. Тидыже йӧршынат вожылмашке пурта, юмо манмым ончыкта.

– Марий Элыште икымше гана улат. Кундемна мо дене тыйым ӧрыктарен, куандарен?

Российыште икмыняр кундемыште лийынам: Комиште, Удмуртийыште, ынде теве Марий Элыште. Марий калык моткоч поро, унам вашлийын моштышо. Тендан вургемдат, мурыдат, куштымашдат пеш келша. Садлан шкаланемат марий тӱран вургемым налынам.

Поснак Морко район Чавайнур ялыш миен толмо шарнымашеш кодын. Калык дене марла мутланымат мылам шерге, вет урокышто тунемме тиде икте, а ты йылме дене мутланыше еҥ дене вашла ужын кутыраш йӧршын весе. Унчо кӱсотышто эртыше кумалтыш ӧрыктарен. Чимарий йӱла дене лишкырак палыме лияш йӧн лийын. Калыкдан пӱртӱсым йӧратымыжым, Юмым пагален пелештымыжым  куанен онченна. Тидыже мылам путырак шерге.

Чавайнурышто лийме годым калык дене пырля мурен, куштенам. Вожылмаш пыртат лийын огыл. Санденак мӧҥгыштӧ чыла тидым  порын шарнаш тӱҥалам.

– Верысе сийымат тамлен шуктенат?

Эн ончыч олаште «Мари» сийгудышто лийме. Тушто команмелнам кочмо. А Чавайнурыштыжо мемнам тӱрлӧ мелнам, когыльым, туарам пукшеныт, пурам йӱктеныт. Мый подкогыльым ышташ, поснак когыльо тӱрым тӱрлаш тунемнем. А венгр калык кочкыш гыч гуляшым, чыве паприкашым ямдылаш йӧратем. Нуно изиш йылмым йӱлатат, сандене тудым чылан кочкын огыт керт.

– Очыни, верысе калык тыйым ӧрын ончен?

Нуным марла яндарын мутланымем да рушла шагал умылымем ӧрыктарен. Но чонем дене нунылан келшымем шижынам. Марий ӱдыр семын коят манын ойлышат лийын. Тыгак Татьяна деч посна марла вес еҥ дене марла мутланен кертмемлан, у мут-влакым, ойсавыртышым пален налмемлан куаненам. Марий калык дене мутланыме годым кугу нелылыкым шижын омыл. Тидлан шкежат ӧрынам.

– Коеш, тый спорт денат кылым кучет?

– Будапештыште мый эре велосипед дене кудалыштам. Тиде тазалыкымат пеҥгыдемда, пӱртӱсланат пайдам конда.

– Могай семым колышташ йӧратет?

Марий эстраде мурым чӱчкыдын колыштам. Тыгак мылам хэви металл, этносем келшат. А шкеже мый скрипка дене шоктем, но тидым ышташ жапем шагалрак.

– Калыкна-влак коклаште икгайлык але ойыртем шукырак?

Иканаште каласаш неле. Мый але тидым келгын шымлен омыл. Иктым каласен кертам, венгр семын тендан кундемыште нелылыкым шижын омыл, мӧҥгешла, куштылгын чучын. А теве вургемыштына икгайлык уло, поснак тӱрыштӧ. Венгрийыште марий калыкын семынак кажне районын – шке вургемже. Ешыштына кугезе ковамын тувыржо аралалт кодын.

– Россий деч посна могай элыште  лийынат да мыняр йылмым палет?

– Пеш шуко вере лияш логалын. Уло тӱням ончен коштын савырненам манаш лиеш. Финляндийым, США-м, Великобританийым, Францийым, Хорватийым, Италийым, моло элымат ужынам. Англичан, француз, итальян, финн, марий, эстон, удмурт, руш йылмым палем. Изинек туныктышо але профессор лийнем ыле, сандене могай корно дене кайышашым ончылгоч рашемденам. Турлӧ йылмым шымлаш мылам оҥай, тыгак вес эллаш коштмо годымат йот йылмым палыме полша.

– Марий Элыш вес гана толаш кумылет уло?

– Мутат уке, уло. Марий кугыжаныш университетын туныктышыжо-шамыч дене йолташ гай лийынна. Пеҥгыде кылым Эльвира Пекшеева дене ыштенам, садлан умбакыжат тудын дене мутланаш, вашлияш, пырля пашам ышташ тӱҥалына манын шонем.

Венгрийыште марий нерген шукырак каласкалынем, поснак школлаште, университетыште. Тек нуно тыгай поро, весела калык нерген утларак палат. Вес гана Марий Элыш толмо годым адак ялыш кайынем, шукырак жапшым тушто эртарынем. Йӱладам, тӱвырадам утларак шымлынем.

Лидия ШАБДАРОВА.

М.Скобелевын фотожо.

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий