ТАЗАЛЫК

Чызаш огыл вет…

31 май – тамак деч посна илыме кече. Тений тудо «Тамак – вияҥмашын лӱдыкшыжӧ» девиз дене эрта.

Тамакым шупшшо-влак коклаште 40 процент ӱдырамаш да 60 процент пӧръеҥ улыт, палемда статистике. Но таче 10-13 ияш ӱдыр-рвезе-влакын тамакым шупшаш кумылаҥмышт поснак тургыжландара. Статистикын чыла пазлже дене тичмаш сӱретым погаш гын, Марий Элыште веле огыл, пӱтынь Российыштат тамакым шупшмо йодыш пӱсын шогалеш. Касвелне шупшшо-влак ий еда шагалемыт гын, Российыште – кечын шукемыт: изирак-влак иктаҥашышт ончылно ойыртемалташ шонат гын, кугурак-шамыч  уда койышышт деч утлен огыт керт…

Сай велже уло мо?

Российыште тынар еҥ кече еда икмыняр тамакым огыл, южгунамже кок-кум пачкым шупшеш гын, тиде йырныкын ала сай велжат уло? Ятыр еҥын ойлымыж гыч:

  • тамак лыпландара;
  • вучымо жапым кӱчыкемда;
  • шонен муаш полша;
  • шужымым мондыкта;
  • йыгыжге копшаҥгым шавыктылеш.

Ала чаманен, ала куанен палемдыман, чыла тиде – йомак. Тыгеже тӱҥ шотышто шкенжым чыныш лукташ тӧчышӧ, тамакым кудалтен кертдыме, кӧргӧ вийдыме еҥ гына ойла. Чын, тамак аздаралтме, тургыжланыме деч полша, но улыжат икмыняр татлан. Амалже: никотин нерве клеткым пытара, тидлан кӧра айдемылан икмыняр тат куштылгын чучеш, но 10-15 минут гыч эшеат чот аздаралтеш.

А зиянже палынак шуко

Тамакын зиянже нерген нимучашдымын ойлаш лиеш, но тӱҥ кокла гыч тӱҥжым палемден кодаш уто огыл:

  • шӱлымӧ корнын тазыла чоражым локтылеш;
  • кокырыкта;
  • аздаралташ, ораш амалым ышта;
  • пӱй эмальым локтылеш;
  • коваште ден организмым жап деч ончыч шоҥгемда;
  • вӱр коштмо пашам пужа, шӱм-вӱргорно черым вияҥда;
  • кислород ситыдымылан кӧра вуйдорык начарын пашам ышташ тӱҥалеш, вуйушым луштара;
  • шинча пӱсылыкым локтылеш;
  • вещества алмашталтмашым пужа, тидлан кӧра организмыш кӱлешан микроэлемент, минерал да витамин шыҥдаралтын огыт керт;
  • психикым чот пужа, шыдым ылыжта;
  • шодым иземда, шӱлышым петыра;
  • ӱпыш, коваштыш, вургемыш йыгыжге ӱпшыжым шыҥдара;
  • оксам пытара.

 Тиде спискым умбакыжат шуяш лиеш, но тамакым шупшшо еҥ вуйышкыжо иктым пыштышаш: уда койышыжлан кӧра кӱлешан орган-влак кече еда начаремыт, вет никотин организмым кӧргӧ гыч пытара.

Уда койышым кудалте!

Тамак деч шӧрлаш гын,

  • тазалык пеҥгыдемеш;
  • самырыклык кужу жаплан аралалт кодеш;
  • окса аныклалтеш;
  • кушкын толшо тукымлан сай пример лиеш;
  • таза йочам ышташ ӱшан ешаралтеш;
  • психике нормыш толеш.

Чылан палена: тамакым нигӧланат виеш кудалтыкташ огеш лий. Тиде – тамакым шупшшо еҥын кумылжо. А мый тыге мучашлем: тамак чызаш огыл, кудалтыза, тазалыкдам аралыза, ончыкылыкда нерген шоналтыза.

М.ИВАНОВА.

Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий