ПАТЫРЛЫК

«Шке пашанам ыштенна»

«Шке пашанам ыштенна»

Тўнямбалне я ик вере, я вес вере могай гынат сар, умылыдымаш кая. Тыгайже ик ганат чарнен огыл манашат лиеш. Тыгай локальный конфликтлаште военнослужащийын, тыглай еҥ-влакын ўмырышт кўрылтеш. Кызыт Сирийыште, Украиныште да эше икмыняр кундемыште илыше-шамыч тынысым вучат.  

Мутем Чечняште служитлыше, кызыт республикысе сборный пунктышто верланыше военный службыш контракт почеш служитлаш каяш еҥ-влакым налме сомылым шуктышо Б.Салдаев нерген.  

Тудо Курыкмарий районысо Марьясола (Сарамбаево) ялеш шочын-кушкын.  Сылне да мотор пўртўсан кундемыште ял пашаш шуаралтын. Курык коклаште куржталын, Юл эҥерыште колым кучен.

1996 ийыште призыв почеш Дальний Востокыш служитлаш логалын. Шке порысым шуктен, Борис 1999 ийыште контракт почеш Таджикистанеш  кодын. Вич ий ты кундемыште лийын. Террорист да наркокурьер-влак ынышт вончо манын тўҥ шотышто чекым ороленыт. 2001 ийыште Озаҥысе танковый училищым тунем лектеш. Варажым Йўдвел Кавказыш тарвана.

Мотор курык коклаште

– Чечняште мыйын шуко палымем, йолташем-влак служитленыт. Вигак тушко логалаш йӧн лийын огылат, пел ий Свердловск областьыште службым эртенам, – ойла таче кечылан контракт почеш служитлаш кумылан-влакым ойырымаште тыршыше Б.Салдаев. – Тыге 2004 ий гыч Чечен Республикыште горный группировкышто лийынам. Разведротышто командир пашам шуктенам. Мемнан заставе Даргинское ущелье воктене шоген. Кугу курык-влак пеш мотор улыт, моткоч сылне вер-шӧр. Ончалат да  вует савырнышашла чучеш. Чечня. ӧрдыж кундем. Чылажат весе: вер-шӧр, илыме вер, казарме… Тылеч посна заданий, приказ, тревого… Шкежат пуйто вес айдемыш савырнет. Теве Бамут селам «колышо ола» маныныт. Эн кугу совхозлан шотлалтын. 1000 утла пӧрт лийын. А 2004 ий деч вара  бомбитленыт, шалатен пытареныт. Боевик-шамыч пленный-влакым келге лакыште кученыт. Пукшыде, йўктыде орландареныт. Лийын, пылышыштымат пўчкеденыт. Южыштым утараш логалын. Идалык службо деч вара ситуаций изиш вашталтын: саештын. Боевик-наёмщик-шамычат тушеч каяш, сдаватлалташ тўҥалыныт. Верысе калыкат кузежым-можым изиш умылен докан. Боевик-влакын нунылан сай илышым сӧрышын койыныт, но… Террористический нападенийже лиеден: я школым пудештареныт, я эмлымверым… Вет тўрлӧ бандын главарь-шамычше эше кодыныт.

Борис Валерьевичлан, спецназ разведгруппын командиржылан, план почеш спецоперацийыш лекман, моло тўрлӧ  ответственный заданийымат жапыштыже шуктыман. Мутат уке, спецподразделенийын пашаже икте-весым умылен, полшен ыштыме дене кылдалтын. Вашпижмашыжат лийын. Нунын частьышт эреак бойлан ямде лийын. Изиш каналташ пуэныт, а вара – иктаж-мыняр кечылан адакат курык коклашке. Маршрутшат куштылго огыл. Тыгай корно дене кошташ физически таза да чот чытышан лийман. Вет нуно пеленышт оружийым, боеприпасым, вўдым, сухой паёкым, кўлеш вургемымат налыныт. Южгунамже ты нелыт 40 килограммыш шуын. Тыршымышт арам лийын огыл.

«Эше илем…»

2007 ийыште кўшнӧ курык коклаште (104-ше парашютно-десантный гвардейский полкын 6-шо рото лийме верыште) спецоперацийым шуктымо годым Борис нелын сусырген.

– Пудештарыме толкын налын кудалтен… Йолышко осколко логалын. Ушым йомдарен омыл. Корштымо деч писын гына промидол уколым ыштенам, вўр йогымо верым жгут дене кылден шынденам. Тыгай «вашкеполышыжо» кажнынан пелен  лийын. Мыйым, плащ-палаткыш пыштен, корно дене ўлыкӧ волтеныт. Тушко резервный группо толын. Бронетехнике дене, варажым вертолёт дене госпитальыш наҥгаеныт, – шарналтен ойла Б.Салдаев.

Борислан Ангара, Моздок, Ростов, Моско госпитальлаште эмлалташ логалын. Кок операцийым ыштеныт. Командирым арален коденыт, но сусыр ўмырешлан кодын: йол окшакла.

– Шарнем, вертолёт гыч йол дене луктыт. «Мыйже эше илемыс. Тыге колышым веле луктыт», – чытен кертде кычкыралынам. Сусыр корштымылан кӧра воктекем полышым пуаш мийыше медсестран кидшым изиш эмгатен омыл. Но тиде чыла эртен. Ме, контрактник-влак шке пашанам шуктенна, паленна молан тушко каенна, – каласкала ветеран. – А вет срочник-влак, самырык-шамыч, эл верч шогымо, патриотизм шўлыш дене авалтше,  нимогай опыт деч посна шукын ўмыр лугыч лийыныт. Сар айдемын психикыжым, илышыжым локтылеш, маныт. Но чылажат айдеме, тудын могай улмыжо, воспитаний дене кылдалтын. Лушкыдырак койышанлан нелырак, йӧсӧ. Мутат уке, тўняончалтыш чот вашталтеш, пеҥгыдемат.

Пел ий госпитальыште эмлалтмек, У ий пайрем деч ончыч Борисын кийыме госпитальыш Обороно министрын алмаштышыже генерал-полковник Колмаков толын, эмлалтше-влакым «Мужество» орден дене палемден. Нунын коклаште марий рвезе Б.Салдаеват лийын. Мартыште тудо уэш Чечняш каен. Июль марте служитлыме деч вара, комиссоватлен,  Борис Салдаевым Йошкар-Олаште верланыше республикысе военкоматыш кусареныт.

Курык коклаштат вашлийыт

– Лийын тўрлыжат: кочыжат, нелыжат, тул-вўд вошт лекташат логалын, но тидын нерген мутым лукмек, марий рвезе тура ончалын, шып гына лиеш. «Чыла эртен. Шке пашанам шуктенна», – келгын шўлалтен, манеш Б.Салдаев. – Ик гана курык коклаште лийме годым мемнан колонно эртен. Мый ончен шинчем, тўткын эскерем. Ужам: палыме чурий коеш. Сайынрак ончальым, пырля служитлыме йолташем Морко гыч Алексей Мурзаев. Кум гана лўмжӧ дене кычкыральым. Садет нимат ок умыло: мо тыгай? Вуйжым савыркала. Чыла правилым пудыртен, манаш лиеш, вашлийна, саламлалтна, изиш кутыренат шуктышна. Идалыкат пеле ужын онал ыле.

«Офицер лийнем»

Армий Борис Салдаевым шке вийлан ўшанаш туныктен. Илыш опыт ешаралтын. «Тушто 18-19 ияшак кугыеҥ койышан лийыт. 26 ий службат арам лийын огыл. Мый изинекак офицер лияш шоненам, кочам гай. Шонымем шукталтын. Кочамат сарыште кредалын», – иктешлыме семын мане Б.Салдаев. – Кызыт мыланем пеҥгыде да ўшанле еш – эн тўҥ. А лишыл-влакет, икшывет-шамыч таза улыт гын – эн кугу пиал. Тек кажне рвезе шке ончыкылыкшым шоналтен ойыра, илыш-корныштыжо пеҥгыде лиеш.   

 

Тўрлӧ источникын палемдымыж почеш, икымше Чечен сарыште чылаже 4103 еҥ колен. Увер деч посна 1231 еҥ йомын. 19794 еҥ сусырген. 80 тўжем верысе еҥ ўмыр лугыч лийын.

Марий Эл гыч Афган сарын да локальный конфликт-влакын (Дагестан, Ингушетий, Ангола…) участникше кокла гыч 170 утла еҥ колен да увер деч посна йомын.

 

Йошкар-Олаште верланыше республикысе сборный пунктышто Афганистанысе (1979-1989 ийласе) сарын да локальный конфликт-влакын историй музейышт  почылтын. Тудо «Шарнымаш» маналтеш. Вуйлатышыже – афган сарын ветеранже, кызыт призывник-влак дене пашам ыштыше В.В.Стемплевский. Тудо призывник-шамычлан веле огыл, тыглай тунемше, студент-шамычланат моткоч пайдале.

 

2013 ий 1 декабрь гыч Йошкар-Олаште военный службыш контракт почеш служитлаш каяш еҥ-влакым налме пункт почылтын. Контракт почеш службыш погымо шотышто начальник – В.Фоминых. Идалыкыште контракт почеш 600 утла кумылан еҥ службыш кая. Нунын радамыш 15-20 ўдырамаш ушна.  

Контракт службыш айдеме самырык ушна гын, 12,5 ий гыч выслуган  лиеш. Таче кечылан контрактникын пашадарже могай кундемыште службым эртыме дене кылдалтеш. Специальный операцийым шуктымылан 50 процент ешартыш кая гын, контртеррорист операцийым шуктымылан – шӱдӧ процент. Кугыжаныш деч пачерым налаш военныйлан сертификатым пуат. Профессионал-контрактниклан шуко льгот пуалтеш.

Лекше йодышым тыгай номеран телефон дене рашемдаш лиеш: 72-21-99. Контракт службым эрташ кумылан-влак тыгай адрес дене толын кертыт: Йошкар-Ола, Соловьёв урем, 36.

Е.Эшкинина.

Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники