БИЗНЕС

«Чыташ, йӧным кычалаш…»

«Ты кундемыш марлан толмемлан 35 ий лиеш гын, предприниматель семын торговльышто ыштымемлан – 24 ий», — тыге мане Курыкмарий район Сарапай ялын ӱдыржӧ да Советский район Кугэҥер ялын шешкыже София Клементьевна Юрина.

А тылеч ончыч кушто гына ышташыже логалын огыл. Ежово селасе Марий совхоз-техникум деч вара Кодам кундемысе Киров лӱмеш колхозышто уржа-сорла годым пырчым вискален. Кум тылзе гыч марлан лекмекыже, марийжын шочмо кундемыштыже «Мир» колхозышто ферма еда контролёр семын шӧрым терген. Вара гына специальностьшо почеш бухгалтерлан шогалтеныт. Но шукак ыштен шуктен огыл – шочмо Курыкмарий кундемышкыже чонжо шупшын, да туш кусненыт. Райпон общепитыштыже бухгалтер сомылым шуен. Икымше йоча, эрге,  дене ик ият пеле декретыште лиймеке, угыч марийжын мӧҥгышкыжӧ пӧртылыныт. Роҥгышто райпон озанлык сату кевытыштыже торгаен. Вара кокымшо йоча, ӱдыр, дене кум ий шинчен. Райпошто пашаеҥым шагалемдаш тӱҥалмеке, тушеч каен.

— Окса уке ыле. Марием колхозышто водительлан ыштен гынат, пашадарым жапыштыже пуэн огытыл. Тыге 1996 ийыште предприниматель пашаш ушнышым — свидетельствым налын, уремыште торгаяш тӱҥальым. Ончыч тӱрлӧ тыгыде сатум, вургемым ужалышым, вара кочкышыш куснышым. Туге гынат телым уремыште кылмен шогаш куштылго лийын огыл. Колхоз председательна озанлык столовый ончылно тӱҥын шогымем ужынат, чаманен, тусо зданийыште верым пуаш келшыш. 2000 ийыште тушто изи кевытым почым, — шарналтыш бизнес пашаш ушнымыж нерген София Клементьевна.  

Вара столовый ваштарешак, Роҥгышто, посна кевытым чоҥаш пижыныт. Кум ий нӧлтеныт да 2005 ийыште пашаш колтеныт. Ойлымыж почеш, калыкым пукшаш поро шонымаш дене тидым ыштеныт, санденак поро кумылан кайык лӱм дене «Фламинго» маныныт. Ты кевыт чоҥалтме жапыштак марийжын шочмо ялыш, Кугэҥерыш, киоскым конден шынденыт. Ныл ий гыч тудым кораҥден, 2008 ийыште «Ольга» лӱман у кевытым нӧлтеныт. Тунамак Кундышымбалне чоҥаш тӱҥалыныт да 2009 ийыште «Родникым» почыныт. Кугунурышто «София», Голубойышто «Ольга», Вечыныште «Добрый хозяин» кевытлам тареш налыныт.

Тареш налмыжым шотыш кондаш, а молыжым чоҥаш кӱлын. Чыла тиде пашам марийже, Сергей Геннадьевич, шуктен, да родыжо-влак полшеныт. Ватыжын бизнеслан пижмекыже, тудат колхоз паша гыч каен, водительланак, но пелашыж дене ыштен. Авашт, Ульяна Сергеевна, сай эҥертыш лийын – уныка-влакым ончашат, сурт сомылкаланат, ой денат эре полшен. Тыгай шотан да пашаче эргым ончен куштымылан София Клементьевна аваштланак таушта. Айфган сарым эртен, армий гыч пӧртылмекыже, нуно палыме лийыныт да ик ий гыч ушненыт. Йошкар Шӱдыр орденан марийжым тудо эреак пагален. Марийжат тудым йӧратен, чыла йодмыжым шуктен. Пелашыже бизнесыште тыгай ошкылыш шуын гын, тудлан кӧрат. Ӱмыржӧ гына тудын кӱчык лийын, 2011 ийыште илыш гыч каен. Но ватыже тачат тудым порын шарна.

— Жапше годым пелашем кугун полшен, ынде чыла ӱшан – шочшем-влаклан. Ольга ӱдырем, «Юлтехым» тунем пытарен, мый денем бухгалтерлан ышта, сатуланат товаровед семын кудалыштеш. Дмитрий эргым фирмына гочак Йошкар-Олаште грузым шупшыктымо пашам вуйлата, шкежат шупшыкта. Телым гына заказышт шагал. Михаил веҥынат мый денем транспорт дене кудалыштеш, но торговльына эркышна гын, стройкышкат коштеш. Теве тыгай мемнан еш бизнесна, — каласыш предприниматель ава.

Мутат уке, бизнесышт чылаж годым ик семын ок кай, эркышныме пагытат лиеда, поснак телым. Адакше кевыт ешаралтмат чаракым ышта. Роҥгышто тудо тугакшат шуко, но воктенак весе почылтеш гын, парыш вигак волен кая. Яллаштат сӱрет кугунжо ок ойыртемалт. Кугэҥерыште, мутлан, нунын деч посна эше райпон кевытше уло. Кундышымбалне шкеныштын веле, но калыкше шагал. Кугунурыштат – ик изи яллан кок кевыт. Голубойышто торговльо сайынрак кая – илышыже шукырак, но туштат – кум кевыт.

— Эн кугу чаракше – ял калыкын оксаже шагал, паша вер уке. Тӱҥ налшыже – пенсионер-влак гына. Нуныланжат сатум вучымеш пуаш перна, — чаманенрак пелештыш С.К.Юрина. — Тыгодымак шушаш ий гыч налогым тӱлымӧ у системыш куснымаш положенийнам нелемда веле. Кугыжаныш мемнам торгайыме кугу сетьла дене иктӧр шында. Но нуно ак дене модын кертыт гын, мемнан йӧнна шагал. Сандене чыташ гына кодеш. Чыташ, йӧным кычалаш да умбакыже ышташ.

Юрий ИСАКОВ

Авторын фотожо

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий