Марий Эл - 100

Чылажат лач Марий Эл нерген

Марий Эл — Россий Федерацийын ик эн изи субьектшылан шотлалтеш. Тудын кумдыкшо — 23375 кв.км. Туге гынат тудо Израиль, Белиз але Словений гай элла деч кугурак. Кундемыште 679417 еҥ ила, Словенийыште лач тынарак. Марий кундемын пел кумдыкшо чодыра дене леведалтын.  Октябрь революций марте марий-влакын шкеныштын кугыжанышышт  лийын огыл. Нуно тӱрлӧ губернийыште (Пермь, Ӱпӧ, Кострома, Вятке, […]

Марий Эл - 100

«Эй шемер марий, йывырте, таче тыйын пайремет!»

«Эй шемер марий, йывырте: Таче тыйын пайремет. Ынде тыланет почылто Шке марий кундемет!» Шабдар Осыпын мутшылан Иван Палантайын возымо ты муро 1921 ий 1 мартыште икымше гана йоҥген. Марий Ревкомын  пунчалже почеш лач тиде ийын 1 март кечым,  «Шкевуя Марий кундемын» шочмо кечыжым, калык пайрем семын палемдаш тӱҥалыныт. Тыге 1931 ий марте лийын. А вара […]

Марий Эл - 100

Ӧрдыж кундем гыч «Салам!»

Марий Эл Республикылан 100 ий. Лӱмгече вашеш кундемнан унажлан, тораште илыше шочшыжлан мутым пумо шуэш. Богата Тимар, Тарту (Венгрий): Пытартыш гана Марий Элыште 2019 ийыште лийынам. Калыкын порылыкшым поснак палемдынем. Кеч-могай йодыш лекмеке эре полышым пуэныт: машина дене кӱлеш верыш наҥгаеныт, поездыш ужатеныт, пукшеныт-йӱктеныт.  Марий-влакын пӱртӱс дене келшен илымыже, шке йӱлам аралымыже чоным ырыкта. Ялыштат, […]

УВЕР ЙОГЫН

Икте гыч – весыш

Ик пенсий фонд гыч весыш куснаш шонышо граждан-влак тидын нерген йодмашым тений 1 декабрь марте пуэн шуктышаш улыт. Погымо пенсий оксам (пенсий накоплений) инвестироватлыше страховщикым талук еда вашталташ лиеш, но тичмаш парыш фондышто вич ий улмо годым веле палемдалтеш. Ик фонд гыч весыш жап деч ончыч куснымо нерген йодмашым пуымо годым страховщик парышым йомдараш лийме […]

УВЕР ЙОГЫН

Ныл але тылеч шуко йочан улыда?

Марий Элыште тений 9 тылзе жапыште регионысо ава капитал дене 141 еш пайдаланен. Тудын чумыр роскотшо 8,4 млн. теҥгеш шуын. Регионысо ава капитал – тиде «Демографий» национальный проектын направленийже-влак кокла гыч иктыже. Тудым 2012 ий гыч нылымше да тылеч моло йочам ыштыше але ашнаш налше еш-влак налаш праван улыт. 2019 ийыште тиде суммо 58379 теҥге […]

УВЕР ЙОГЫН

Иктешлымашым вучат

Россий президентын грантшым Марий Эл гыч коммерческий огыл организаций-влакын 42 проектышт «тавала». РФ президентын грантшым граждан обществым вияҥдаш ойырымо 2021 ийысе икымше конкурсыш йодмашым налмым чарныме. Конкурсыш элнан чыла регионжо гыч коммерческий огыл организаций-влакын 10063 проектышт пурен. Марий Элысе коммерческий огыл организаций-шамыч 42 проектым колтеныт. Нуно тӱҥ шотышто тӱвыра ден сымыктыш аланлан, социальный обслуживанийлан, граждан-влакын […]

КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО МАРИЙ ТӰНЯ

Тул гай  йӱлен, тул гаяк – йӧрен…

Кодшо ийын Марий талешке кечын газетыштына чолга марий ӱдыр, сӱретче Елена Нагоркина нерген статьям савыктенна ыле. Варажым тудо мыланна тауштенат возыш: «Шочмо кундемын чапшым тӧлтымыжлан землякем-влакын надырем аклымыштлан моткоч куаненам. Тиде мыланем  ончыко каяш, у кӱкшытыш шуаш, самырык-влаклан сайрак корным ойырен налаш полшаш кумылаҥда!» Чынжымак, Елена эре ала-могай у кӱкшытыш шуаш тыршен. Эшежым тудо Марий […]

ЛӰМГЕЧЕ

Паша тудлан — тӱҥ

Марий Элын сулло энергетикше, РФ кӱшыл школын сулло пашаеҥже Леонид Рыбаковлан – 85 ий Тынар ийготыш илен шуктышо еҥ дене мо нерген кутырет? Очыни, эртыме корныжым шергал лекман, шоналтет. А тудо кызытат эн ончычак паша нерген мутым лукто. Паша тудлан – тӱҥ. Амалже: тудо кызытат Марий кугыжаныш университетыште профессор семын ышта. Ышта веле огыл, ты […]

ЭКОНОМИКЕ

Эреак уэмдалтеш, саемдалтеш…

Марий Эллан – 100 ий гын, Марий Турек райполан – 96 ий. Республик дене иктаҥаш манашат лиеш. Но ме кызыт чумыр райпо нерген огыл, а тудым вияҥден колташ полшышо производство нерген мутым тарватена. Ончыч тиде пашам пищекомбинат шуктен. Тудо 53 ий ончыч ышталтын. Но илен-толын тусо кинде завод «Марий Турек райпон киндыже» ООО-ш савырнен гын, […]