ЙӰЛА

Ӱярня курыкышто шуршымат почкаш лиеш…

Ӱярня пайрем ушкал презым ыштыме да ӱй погаш тӱҥалме пагыт дене кылдалтын. Ӱярня жап эре ик числаште огеш тол. Тудо куснылшо, коштын толшо пайрем,  Шорыкйол арня лекмеке, куд арня гыч шочмынжо, пура.  Тений 24 февральлан логалеш да ик арня гыч лектеш. Тувыртышым кочкаш жап Пайремым эртараш калыкна ончылгоч ямдылалтеш. Кугу пашам ыштен пытарымеке, мончаш пурат, […]

МАРИЙ ЙӰЛА

Кечышот ден калык пале:

Марий йӱла почеш: У пӧртыш илаш пурымо годым Эн ончыч кугурак еҥ пура (йоча огыл), яндар памаш вӱд дене кажне лукым пӱргалын, кидеш куэ укшым кучен, мутым ойлыман. Вара пырысым колтат. Вургем гыч эн ончыч кӱпчыкым пуртен почкалтат (окса лийже манын).  Пӧртыш пурымеке, ӱстембаке ош шовычым шарен, тичмаш киндым пыштыман. Пучымышым шындат, сортам чӱктат. Тыгай […]

ЙӰЛА УВЕР ЙОГЫН

Коҥга пайрем (сценарий)

Модшо-влак: вӱдышӧ, озавате, озакугыза, ӱдыр уныка, тулар, тулаче, ӱдыр рвезе-влак. Вӱдышӧ: Кужэҥер кундемысе Коҥганур велыште 12 февральыште Коҥга пайремым пайремлат. Шижыда, ял лӱмжат коҥга денак кылдалтын. Тошто йӱла почеш, кум кечым пайремленыт. Шернур районышто ты пайремым Мустай вел Шокшем ялыште гына эртареныт. Тудо 12-15 февральлан логалеш. Могай амаллан кӧра Шокшем ялыште пайремым арален коденыт? 12 […]

ЙӰЛА

…Эсогыл игече ямдылалтын!

25 январьыште Волжский районысо Карай ялыште Портышкем пайрем кудымшо гана эртыш. Тенийысе телын койышыжым ончен ӧрат: кылмыкта, лум тӧшакым шара, левешта да чыла шулыктара, адакат кылмыкта да ялысе ма оласе мландым катокыш савыра, тымарте эн йӱштӧ тылзылан шотлалтше январь деч аптыраныде, йӱрым вела, корнысо лакылам вӱд дене тема… Эше ӱмаште Рошто, Крешене годым портышкем дене […]

ЙӰЛА

Кечышот ден калык пале:

 Марий йӱла почеш: 29 — Турек пазар. Кумалтышын чинче тушыжо Эрдене, шӱргым шӱялтен, кече ваштареш шогалын, пелештыме мут:  Поро Ош Кугу Юмо, Кече Ава, Шочынава, Юмо Пӱрышӧ, Юмо Серлагыш! Эрдене помыжалтын, яндар вӱд дене шӱргем шӱялтен, Поро Юмем деч, пелештен, полышым йодам. Те кугу виян улыда, шеме ден ошым ужыда, сай ден осалым ойыреда. А […]

ЙӰЛА

Кечышот ден калык пале

Кумалтышын чинче тушыжо «Нур ото гай атыланен, нур куэла ошемын, нур куэла йолваланен, икияш воштырла ӱмырым шуен, кӱ курыкла куанен, курык ӱмбал саскала пеледын, эр ӱжарала волгалтын, эр кечыла нӧлталтын, кечывал кечыла шарлен илаш ий гыч ийыш йодына. Модын-воштыл илен, ӱмырым эртараш поро жапым пуэн, пӱрен шого. Мемнан кумалтышнам ӱлыл тӱтыра кӱш кӱзыктыжӧ, кӱшыл тӱтыра […]

ЙӰЛА

Йомакыш наҥгаят

Марий Элыште тачсе кечылан турист-шамычлан йомак дене кылдалтше  5 маршрутым темлат. Иктыже Шернур районышто  марий Йӱштӧ Кугызан юзо йолгорныж дене эрта. Йомакысе персонаж-влак дене пырля уна-влакым Йӱштӧ Кугыза шкежак вашлиеш да Кукнур селаште верланыше илемыштыже тӱрлӧ семын куандара. Толшо-влак мунчалтен, модын, веселитлен кертыт. Нунылан тушто шокшо кочкышымат темлат. Вес маршрут пряник дене «ӱпшалтеш». Изи Какшан […]

ЙӰЛА

Вӱд модеш, телымат йӱштылаш ӱжеш

Вӱд — илыш тӱҥалтыш. Марий йӱлам кучышо-влак тиде кечым «Юмын чыкыме кече» але «Вӱд модмо кече» маныт. Грек йылме гыч «крещаю» мутым кусараш гын, «вӱдыш пурем» манмым ончыкта.  Эрвел элласе шуко калык ты кечын вургемге Иордан эҥерыш пурат. Нуно юмо дечын поро да ласка илышым йодын сӧрвалат.  Икманаш, вӱд да вӱдыжгӧ гыч чыла илыше кушкыл […]

ЙӰЛА МАРИЙ ЙӰЛА

Йолжо койо Шорыкйолын…

Шорыкйол арня эртен кайыш. Акрет марий йӱлам монден огынал, тачат эртарена. Кече ден йӱдын телым ик тураште шогымышт деч вара маска шке вынемыштыже ик вел гыч весыш савырнен возеш, тудо лач ты пагытлан логалеш маныт.  Шорыкйол пайрем тений Рошто кечын У ий кож воктене Ленин лӱмеш площадьыштат эртыш.  Республикысе Марий тӱвыра рӱдерын ямдылыме театрализоватлыме представленийышкыже […]

МАРИЙ ЙӰЛА

Сандалыкыш у еҥ толеш

Йошкар-Оласе «Марий кумалтыш» общине эртыше рушарнян «Марий йӱла» тӱэмын (школын) у тургымышто икымше занятийже эртен. Тиде гана тӱэмыш толшо-влак филологий науко кандидат А.Петухован икшывым ончен куштымаште тукым гыч тукымыш куснен толшо йӱла-влак нерген каласкалымыжым чон шулен колыштыныт. Алевтина Николаевна Петухова (Якимова) Н.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститут деч вара Медведево районысо Руэм кыдалаш школышто тӱҥалтыш класслаште […]